Z Bankeryd do Jönköpingu

Z Bankeryd do Jönköpingu dojechać można na kilka sposobów po drodze lub po torach. Najszybsza trasa prowadzi wzdłuż drogi 195, która na tym odcinku ma charakter ekspresówki. Ze względu na malownicze panoramy jeziora warta polecenia jest także trasa wzdłuż wysokiego wybrzeża Wetteru równoległa do linii kolejowej. Możliwy jest też wariant "środkowy" prowadzący starą drogą wzdłuż doliny Lillån.

EKSPRESÓWKĄ 195

Wyjazd z centrum Bankeryd ulicami Attarpsvägen, Björnebergsvägen i Klerebovägen do dwupoziomowego węzła drogowego. Prosto droga w kierunku Klerebo (2 km). Poniżej wsi dwa zbiorniki wodne na rzece Domneån. W ich okolicach powstawały pierwsze zakłady przemysłowe w tej okolicy: młyn Hulebo, stara fabryka Saxa oraz działająca do dziś elektrownia wodna z 1920 roku (1). Powyżej drugiego zbiornika bystrza zwane Kleinafallet. Klify.

Klerebodammen

[305 km] Na południe wzdłuż drogi 195 doliną Lillån.
[308 km] Węzeł drogowy Månseryd. W prawo drogi główne 26 i 47 w kierunku Mullsjö i Falköpingu. Automatyczna stacja benzynowa Preem. W lewo do Jönköpingu wariantem środkowym. Podążamy dalej zachodnią obwodnicą aglomeracji.
[312 km] W lewo do centrum przez dzielnicę Mariebo ulicą Klockarpsvägen. Po prawej lasy Hallbyskogen, których północna część chroniona jest w rezerwacie Skama Hål. Źródliska niewielkiego potoku. Bór bagienny. Bogata flora mchów i porostów. Storczyki. W pobliżu rezerwatu leśna chata dla narciarzy a wokół niej kilka tras biegowych. Tor gokartowy a 2 km dalej Axamo. Kąpielisko nad niewielkim śródleśnym jeziorem.
[315 km] Węzeł Ulvestorp. Na rondzie 3 zjazdem na południowy odcinek obwodnicy Jönköpingu.
[319 km] Węzeł Ljungarum. Do centrum miasta w lewo ulicami Jordbrovägen i Barnarpsgatan.

DROGĄ NADMORSKĄ

Z Penselrondellen ulicą Kortebovägen do pierwszego skrzyżowania za wiaduktem kolejowym. Następnie w lewo Villavägen. Droga zatacza łuk ponad wysokim brzegiem jeziora Wetter. Skręcamy w lewo w Trånghallavägen.
[307 km] Trånghalla na stromym stoku ponad Wetterem. Znajdował się tutaj dawny XVII-wieczny kamieniołom piaskowca budowlanego o nieustalonej lokalizacji. Nowoczesny kościół z 1969 roku (2) z tarasem widokowym. Za ołtarzem trzyczęściowy relief Światło Chrystusa Margarety Engström.
[310 km] Kortebo. Podmiejskie osiedle. Na brzegu Wetteru głazy narzutowe. W południowej części zwanej Vilhelmsro (3) założony w 1874 roku przez Ebbę Ramsey kompleks dawnego zakładu opiekuńczego i szpitala epileptycznego. Zachował się najstarszy drewniany budynek nazwany Minnet. Niewielka kaplica otoczona cmentarzem pełni dziś funkcję cerkwi rumuńskiego kościoła prawosławnego. W planach jest przekształcenie tego obszaru w nowoczesne ekologiczne osiedle mieszkaniowe.

Kaplica w Vilhelmsro

Wjazd do Jönköpingu przez dzielnice Vätterslund i Dunkehalla. Na pierwszym rondzie stacja paliwowa Ingo i automatyczna myjnia samochodowa. Kortebovägen prowadzi wzdłuż linii kolejowej i brzegu jeziora z widokami na stare i nowe miasto. Poniżej zachodniej promenady niewielkie domki-bungalowy rybackie nad samą wodą. Panorama obejmuje południowy basen Wetteru aż po wyspę Visingsö i charakterystyczny granatowy łańcuch wzgórz Hålaveden na wschodnim brzegu jeziora.
[313 km] Dunkehalla. Dzielnica Jönköpingu. Po prawej stronie drogi rozpoczyna się kilometrowy szlak Dunkehallaleden śladami starych urządzeń przemysłowych w łożysku niewielkiego strumienia spływającego ze wzgórza na zachodzie. W tym miejscu rozpoczęła swoją działalność fabryka karabinów przeniesiona potem do Huskvarny. W wyższych partiach doliny wodospad. Po lewej stronie drogi dawna lokomotywownia, obecnie ośrodek zdrowia.
[315 km] Jönköping

TRZECI WARIANT

Björnebergsvägen na południe obok kościoła i skansenu w Bankeryd.
[305 km] Prinseryd. Duży tartak Bankeryd Trä. Osada rozwinęła się wokół zakładów metalowych braci Miller (obecnie Prinsfors Metall). Historyczny budynek szkoły z drewniana werandą. Przy wyjeździe kamień milowy.
[307 km] Węzeł drogowy Månseryd. Stacja benzynowa Preem. Na prawo droga ekspresowa 195. W lewo drogą w kierunku Kortebo a następnie na pierwszym skrzyżowaniu w prawo.

Dwór Björnebergs widziany z poziomu drogi i z lotu ptaka

[308 km] Dworek Tokeryd. Dawniej hotel, obecnie dom spokojnej starości dla emigrantów.

Gunnar Zilo, Zmartwychwstanie Chrystusa, Kościół parafialny w Järstorp

[309 km] Na szczycie płaskiego wzgórza znajduje się dwór Björneberg (4) - majątek utworzony w XVII w. przez familię Soop. Głównemu dwupiętrowemu budynkowi towarzyszą oficyny gospodarcze umieszczone symetrycznie w osi dziedzińca. Z tyłu na skraju lasu niewielka okrągła altana zwana eremem. 1 km na prawo Järstorp. Na wzgórzu na które prowadzi lipowa alejka stoi kościół parafialny (5) sięgający swoimi korzeniami średniowiecza. W północno-zachodniej jego ścianie wmurowany jest kamień runiczny z nazwą parafii. W XIX wieku świątynia została rozbudowana, otrzymała neoklasycystyczną formę, wieżę nad przedsionkiem i pomieszczenie zakrystii. Wewnątrz warto zwrócić uwagę na kubistyczny obraz Gunnara Zilo przedstawiający Zmartwychwstanie. We wsi są także pozostałości cmentarza cholerycznego i stara zagroda pelniąca funkcje izby regionalnej (hembygdsgård).
Dębową aleją przez pasmo lasu do zabudowań osiedla Vätterslund w granicach administracyjnych Jönköpingu. Ulicą Björnebergsvägen obniżamy sie w dół z widokami na jezioro Wetter.
[311 km] Skrzyżowanie z Kortebovägen i wariantem nadmorskim.
[313 km] Centrum Jönköpingu.     

Do Bankeryd

Bankeryd to prawie 9-tysięczny satelita Jönköpingu położony na zachodnich brzegach jeziora Wetter w wielkiej polodowcowej dolinie o założeniach tektonicznych. W XVII wieku powstała tu pierwsza farma przekształcona później w dwór szlachecki. Od początku swojej historii miejscowość pełniła nie tylko funkcję mieszkaniową, ale rozwinął się tu przemysł rzemieślniczy specjalizujący się zwłaszcza w wytwarzaniu pędzli i szczotek. Panoramy Wetteru. Plaże i kąpieliska.

Panorama Bankeryd ponad skansenem

Wyjazd z Habo na południe Jönköpingsvägen a następnie przy wiadukcie kolejowym w lewo Bränningeleden. Przy pierwszym rondzie stacja benzynowa St1.

[297 km] Sjogarpsrondellen. Rondo przy wyjeździe z Habo. W prawo trasa 195 w kierunku Jönköpingu, w lewo w kierunku Hjo. Panorama jeziora. Na wysepce nowoczesna instalacja artystyczna.

1 km dalej przy drodze 195 stacja benzynowa Statoil.

[299 km] Fiskebäck. Dawna osada rybacka związana z dworem Kärnekulla na północy. Po lewej stronie trasy 195 drewniana kaplica (1) z charakterystyczną sygnaturką otoczona starym cmentarzem. Kościół parafialny z XVIII w. został przeniesiony do osady Gustaf Adolf a obecną budowlę wzniesiono w 1939 roku. Grób pułkownika Lentzenfelda zarządcy dóbr Pera Brahe młodszego. Warto nadmienić, że średniowieczna chrzcielnica z Fiskebäck jest przechowywana w Muzeum Westergotlandzkim w Skarze a tutejszy niemiecki obraz ołtarzowy z XV wieku znalazł się w Narodowym Muzeum Historycznym w Sztokholmie.
Na lewo droga w kierunku Domsand (1 km). Piaszczysta plaża i marina jachtowa w szerokiej zatoce u ujścia Domneån. Na falochronie latarnia ledowa. W dolnym odcinku rzeki rezerwat przyrodniczy (2). Zabagniona dolina polodowcowa o stromych zboczach. Bory sosnowe. Okrężny szlak znakowany na pomarańczowo. Historyczna granica Småland i Västergotland. 
Powyżej plaży kemping z możliwością noclegu we własnym namiocie, przyczepie lub kamperze albo w drewnianym domku. Ceny za domek od 450 do 1095 SVK za noc w zależności od wielkości i komfortu. Łazienka na recepcji przeznaczona także do kąpieli małych dzieci. Urządzenia sportowe (kort tenisowy, boisko do siatkówki, place zabaw, wypożyczalnia sprzętu wodnego). Miejsca na grillowanie. Bezpłatne wifi. Serowy poczęstunek dla klientów wypożyczalni Daylight Husbilar. Kontakt i rezerwacja telefoniczna pod numerem: +46 737 140 575, e-mail: info@habocamping.se, formularz na stronie web: https://habocamping.com/
[301 km] W lewo Kortebovägen wjazd do centrum Bankeryd przez północną dzielnicę przemysłową. Fabryka szczotek Habo Pensel. Stacje benzynowe Statoil i Johnsson. Nad brzegiem Wetteru przy Domsandsvägen 54 sezonowe pole namiotowe klubu motorowego VMCK.
Otwarte od czerwca do końca sierpnia. Zamknięte w czasie nocy świętojańskiej. Kuchnia polowa i świetlica na miejscu. Ustawienie namiotu 50 SVK, wynajęcie czteroosobowego domku 300 SVK. Kontakt telefoniczny: 036 37 85 47. Recepcja czynna od 18 do 22.
W lesie sosnowym nad Wetterem jest także chrześcijańskie centrum kolonijne Vidablick.

Penselrondellen

[303 km] Bankeryd Charakterystycznym elementem krajobrazu miejscowości są zalesione wzgórza Häggeberg i Blekeberg (273 m npm) oddzielające miasteczko od brzegu Wetteru. Piękne widoki na dolinę Bankeryd są spod stadniny koni w Labbarp (3). Najpiękniejsza panorama jeziora rozciąga się natomiast spod Nyarpstugan (4) z wyciągiem narciarskim, restauracją i ogrodem gimnastycznym. Poniżej tego miejsca odnajdziemy niewielka grotę skalną zwaną imieniem Kapten Elin - czarownicy i zielarki skazanej na stos po denuncjacji przez miejscowego prawnika. Skały budujące strome zbocze należą do formacji piaskowcowych zwanych od miejscowości Trånghalla. W przeszłości eksploatowano je na cele budowlane w kamieniołomach. Przemysł rozwijał się w tej okolicy już w XVIII wieku, powstawało też wiele dworów, willi i podmiejskich farm. Najstarszy istniejący dom tzw. Stommastugan z przełomu XVII i XVIII w. to dawna plebania znajdująca się obecnie na terenie ogrodu skansenowskiego (5) przy Björnebergsvägen. Znajduje się tutaj kilka obiektów mieszkalnych i przemysłowych z całej okolicy. W Sali Komendanta w dawnym przytułku przeniesionym do skansenu w 1970 roku zlokalizowano wystawę poświęconą rozwojowi wyrobu pędzli i szczotek. Ciekawym eksponatem jest też stary zegar z willi Attarp z napisami wzywającymi do modlitwy, posiłku i pracy w określonych porach. Po drugiej stronie ulicy znajduje się kościół parafialny. Dzieje gminy są dość burzliwe. Pierwsza średniowieczna świątynia została zburzona w czasie wojny siedmioletniej. Obecna neoklasycystyczna już trzecia została zbudowana w latach 1865-1868 wg projektu architekta Johana Fredrika Åboma. Przy wschodniej fasadzie znajdują się stare płyty grobowe w tym tablica nagrobna Eliasa Alegrena fundatora krucyfiksu zawieszonego przy ambonie. Na ścianie przy ołtarzu namalowany jest piękny fresk inspirowany motywem ośmiu błogosławieństw. Warto tez zwrócić na mniejszy obraz przedstawiający Chrystusa zmartwychwstałego wraz z Maryją i Marią Magdaleną. Ponieważ siedziba parafii znajduje się dość daleko od centrum miasta niedawno zbudowano nowoczesną siedzibę zgromadzenia w Attarp przy Sjöåkravägen. Przy charakterystycznym rondzie z wizerunkiem wielkiego pędzla pośrodku rozpoczyna się dzielnica handlowo-usługowa z domem towarowym, szpitalem i stacją kolejową w głębi. Sąsiadują ze sobą dwie tradycyjne restauracje Lillagården i Blå Kallaren.  Przy końcu Stationsgatan stoi historyczny budynek fabryki mebli braci Millerów z 1903 roku, z kolei przy końcu wspomnianej Sjöåkravägen centrum konferencyjne na terenach byłego majątku ziemskiego. Na terenie kompleksu rośnie stary zabytkowy dąb. Promenada nad rzeką Lillån prowadzi wzdłuż niewielkiego jeziora zaporowego. W tej części Bankeryd znajduje się nowoczesna szkoła, basen sportowy i boisko miejscowego klubu. Na krawędzi doliny stoi dawna willa Attarpsgården (6).   

Willa Attarp w Bankeryd

     

Wiejska "katedra" nad Wetterem

Historia szwedzkiego malarstwa rozpoczyna się prawie tak jak wszędzie w Europie od sztuki dekorowania świątyń chrześcijańskich. Z drugiej połowy XIV i XV wieku znany jest artysta urodzony w Hesji, zwany Albertus Pictor, który ozdobił swoim specyficznym stylem kilkadziesiąt kościołów głównie w okolicach Sztokholmu i w Upplandii. Około sto lat starsze są freski w kościołach Skanii i Blekinge, które w owym czasie  znajdowały się jednak w kręgu kultury duńskiej. Charakterystyczne postacie z przymrużonymi oczami tworzone były przez grupę malarzy skupionych wokół mistrza z Vittskövle. Rysunkowe przedstawienie prawd biblijnych było ważnym elementem dydaktyki religii przeznaczonym dla w przeważającej części niepiśmiennego społeczeństwa. Sugestywne barwne obrazy pobudzały wyobraźnię wiernych wskazując im prawdy wiary oraz obraz świata widzianego przez pryzmat chrześcijańskich dogmatów o piekle, czyśccu czy raju. Element takiej wiedzy istotny był także dla kaznodziejstwa protestanckiego, czyli narodowego kościoła szwedzkiego jaki powstał w kraju trzech koron po sejmie w Västerås. Przykładem takiego programu artystycznego zrealizowanego w barokowym kościele jest świątynia w Habo na południowo-zachodnim brzegu Wetteru. Dwóch artystów z Jönköpingu: Johan Christian Peterson i Johan Kinnerus przedstawiło tutaj najważniejsze prawdy wiary według katechizmu Marcina Lutra. Jak czytamy na jednym z kartuszy umieszczonych na wewnętrznym filarze "katechizm ten to krótka i wyraźna podstawa ukazująca najważniejsze i najpotrzebniejsze prawdy wiary wyniesione ze świętych ksiąg i ukazane w postaci pytań i odpowiedzi". Na przeciwległych ścianach świątyni znajdują się obrazy 10 przykazań Bożych: po południowej stronie nieparzyste a po północnej parzyste. Na sklepieniu nawy mamy obrazy trzech najważniejszych sakramentów uznawanych przez kościół protestancki: Chrztu świętego, Spowiedzi świętej oraz Komunii. Oprócz tego nad chórem Modlitwę Pańską oraz wyznanie wiary, czyli Credo. Jeszcze dzisiaj te kolorowe utrzymane w brunatnej tonacji obrazki przypominają starodawny komiks. Poszczególne sceny opatrzone są podpisami objaśniającymi treść przykazania, fragment modlitwy albo wprowadzającymi dodatkowe informacje. Rozróżnić można też style obu twórców - bardziej tradycyjne obrazy Kinnerusa charakteryzują wyraźne kontrasty kolorystyczne oraz statyczne postacie z dużymi oczami i anonimowymi rysami twarzy. Wizerunki Johana Christiana Peterssona są bardziej lekkie, operują szerszą paletą barw i noszą znamiona nowego stylu rokoko. To niestety jedyne malowidła tego artysty, które przetrwały do dzisiejszych czasów. Ozdabiał on głównie wnętrza bogatych mieszczan w Jönköpingu, nieszczęśliwie wszystkie one spłonęły w wielkim pożarze miasta. Do całości trochę nie pasują tablice ozdabiające balustradę chóru muzycznego. Przedstawiają one królową Ulrykę Eleonorę z różnymi instrumentami muzycznymi. Obaj twórcy musieli zastosować nowatorskie na tamten czas techniki malarskie, aby zmieścić się w dość skromnym budżecie 1000 riksdalerów. Rozmach i sugestywność biblijnych ilustracji przyniósł kościołowi w Habo miano drewnianej katedry znad Wetteru. Pojawiła się ona na serii znaczków przedstawiającej cztery romantyczne kościoły bożonarodzeniowe w Szwecji (obok Kiruna Kyrka, Sundborns Kyrka i dzwonnicy w Tensta). Często odbywają się tutaj uroczystości ślubne oraz rozmaite koncerty. Tylko skromna zakrystia przylegająca od północnego-zachodu do prezbiterium zbudowana jest z kamienia. Być może, że w murze tkwią resztki dawnego kościoła wzniesionego na tym miejscu w XII wieku. Reszta mimo sporej wysokości powstała z drewna. Przypomina ona do pewnego stopnia dolnośląskie kościoły łaski - w końcu też zbory protestanckie wznoszone z konieczności z materiału drewnianego i z dużą liczbą przybudówek. Rozplanowanie świątyni pokazuje ówczesne stosunki społeczne. Każdy obywatel gminy miał swoje miejsce we wnętrzu. Gospodarze chłopscy z rodzinami w nawie przed ołtarzem, bogatsi właściciele ziemscy w lożach do których prowadziły osobne wejścia, wdowy i stare panny w tylnej części nawy, samotni chłopcy i panny w bocznych nawach. Oglądając przepiękne malowidła nie można zapomnieć o innych zabytkach znajdujących się we wnętrzu: XIII-wiecznej chrzcielnicy, kamiennych średniowiecznych rzeźbach stojących w zakrystii oraz głównym ołtarzu z piaskowca powstałym już w XIII wieku, ale w obecnej postaci będącym dziełem rzeźbiarza Jonasa Ullberga. Zaprojektowana przez niego nastawa przedstawia  ukrzyżowanie Chrystusa flankowane przez dwie figury Mojżesza i Aarona, pogrzeb i na samej górze triumfalne zmartwychwstanie. Unikalny zegar został wbudowany w ołtarz z inicjatywy miejscowego zgromadzenia parafialnego. Dzięki temu w kościele stale słychać nieco transcendentalne tykanie upływającego czasu.  Umieszczona na szczycie tarczy zegarowej figura mężczyzny co godzinę uderza w gong. Przy renowacji świątyni odnaleziono relikwię i kawałek pergaminu, na którym zapisano, że stół ołtarzowy został poświęcony przez biskupa Sigge ze Skary na przełomie XIII i XIV wieku. Stara chrzcielnica nosi ślady mieszania czerwonej farby - był czas, że przeznaczono ją na sprzedaż i używano doraźnie w takim celu w trakcie remontu. Ciekawym eksponatem jest znajdujący się w zakrystii drewniany model kościoła ukazujący zwłaszcza ukrytą dla zwykłego obserwatora konstrukcję dachu. Organy zostały zbudowane przez znanego mistrza Johana Niclasa Cahmana. Według legendy kościół w Habo miał powstać w nieco innym miejscu jednak siły nieczyste każdej nocy niweczyły trud dziennych budowniczych - w końcu postanowiono zmienić lokalizację. Ale to raczej nie dlatego Habo Kyrka leży obecnie 4 km od miasteczka od którego wziął swoją nazwę. Po prostu osada obecna powstała w pobliżu stacji kolejowej na linii z Jönköpingu do Falköpingu, relatywnie daleko od istniejącej wcześniej wsi. Kościół jest podejrzanie wielki jak na malutką osadę - w dawnych czasach jednak jego parafia była znacznie większa. W końcu XIX wieku Artur Hazelius wystąpił z propozycją zakupu świątyni do organizowanego wtedy w Sztokholmie skansenu na wyspie Djurgården. Padła kwota 75 tysięcy koron wstępnie zaakceptowana przez nabywcę. Na zebraniu parafialnym nikt jednak nie zagłosował za transakcją. Habo Kyrka pozostał na swoim miejscu a sztokholmskie muzeum dopiero w 1916 roku nabyło kościół z Seglora za znacznie jednak niższą cenę.

W sezonie letnim od kwietnia do września kościół otwarty jest przez wszystkie dni tygodnia od 10 do 18, w okresie zimowym (październik - marzec) od poniedziałku do piątku od 10 do 16 oraz w niedziele jedynie w czasie mszy świętych. Z Habo dojazd ulicą Kyrkovägen (4 km). Na miejsce docierają tylko okazjonalne kursy autobusów z okazji koncertów i imprez kulturalnych. Telefon kontaktowy: 046 364 96 00

Spod dzwonnicy

Sufit

Ołtarz

   

Habo część 2

HABO [295 km] / 8 tys. mieszkańców

Punktem centralnym miasteczka jest podłużny plac Blåtorget nazwany tak od niebieskiego domku zamykającego go od strony południowej. Niebieskie są także ceramiczne kule znajdujące się na fontannie węgierskiego artysty Gustawa Kraitza przy miejskiej bibliotece. Powyżej placu Jönköpingsvägen zmienia swój kierunek a ostry zakręt zwany jest potocznie Lundqvistakurvan od działającego tu dawniej popularnego sklepu kolonialnego Lundqvista i Viberga. Po wschodniej stronie Jönköpingsvägen stoi rzeźba Kenta Wahlbecka Pięć zmysłów symbolizowanych przez egzotyczne maski. Przy tej samej ulicy, ale blisko stacji kolejowej znajduje się ceglany budynek urzędu miasta z nowoczesną tarczą zegarową na wieży, a zaraz za nim nowy parafialny kościół św. Jana zbudowany w 1993 roku - jeden z dwóch w kraju zaprojektowanych na planie dwunastościanu. Osobliwością wnętrza jest źródełko chrzcielne z wolno płynącą wodą. Nad ołtarzem wisi współczesna rzeźba Chrystusa w kształcie krzyża - dzieło Ewy Spångberg. Najstarszą częścią osady jest położone za torami Bränninge gdzie najpierw stała przydrożna karczma a potem powstało duże gospodarstwo rolne. Śladem po tej dawnej historii osadniczej jest aleja starych drzew przy Bränningegatan. W północnej części centrum przy Munksvägen znajduje się niewielki ogród skansenowski (hembygdsgård) z 7 budynkami mieszkalnymi i gospodarczymi przeniesionymi z różnych części gminy.

Wejście do skansenu w Habo 

Najwcześniej pojawił się tutaj dom byłego wojskowego prokuratora zbudowany z grubych drewnianych bali (Profossbostället). Obok skansenu tuż przy ulicy stoi niewielka drewniana pomalowana na zielono kaplica baptystów. Przy wejściu na teren parku warto zwrócić uwagę na tradycyjny gärdesgård, czyli płot okalający cały ogród. Wykonany jest z młodych świerków. Słupki rozstawiane są w odległości niecałego metra od siebie a dłuższe żerdzie układane na skos mniej więcej na odcinku pomiędzy 7 kolejnymi słupkami. Wiązane są do palików za pomocą gałązek, które wcześniej zanurza się we wrzątku, aby zmiękły i stały się bardziej elastyczne. Oczywiście tego typu ogrodzenia spotykamy w wielu rejonach Szwecji, mają też swoje lokalne formy o nieco innej konstrukcji. W ostatnich latach stały się modne ze względu na ekologiczne trendy. Płot skansenu nawiązuje jednak w tym przypadku do herbu Habo, który przedstawia symboliczną granicę pomiędzy prowincjami Småland i Skaraborg biegnącą jeziorem Wetter oraz zalesionymi brzegami.

Lokalne towarzystwo dziedzictwa prowadzi różne akcje i warsztaty. Niektóre z nich odbywają się w dawnej hali fabrycznej Spinneri AB przy Tidaholmsvägen 14. Drewniany budynek przemysłowy nad małym zalewem należał do założonej w 1882 roku przędzalni Fransa Augusta Johanssona. Zasłynęła ona z produkcji wełnianych kocy pod marką Habo. Obecnie mieści się tu także restauracja i galeria sztuki. Na północ od kompleksu granicznego leży głęboka i podmokła dolina Hökesån. To jedno z ważniejszych tarlisk pstrąga w zlewni Wetteru Dolny bieg rzeki został z tego względu objęty ochroną w rezerwacie przyrody. Ścieżki nadrzeczne prowadzą przez piękny las liściasty, ale mogą być błotniste. Wycieczkę można zakończyć nad brzegiem Wetteru, gdzie znajduje się deszczochron i punkt widokowy. Na wschód od Habo rozciąga się stary las bukowy należący kiedyś do dóbr królewskich a następnie "państewka" Pera Brahe z Visingsö. To jedno z najdalej na północ wysuniętych tego typu zbiorowisk w Szwecji. Początki tej plantacji sięgają XVII wieku. W południowej części lasu znajduje się rezerwat przyrody Stora Kärr chroniący płat starodrzewu. Dojście od parkingu przy drodze głównej 195.

Habo Gamla Kyrka z wewnątrz i z zewnątrz

Najbardziej cenny zabytek Habo znajduje się w osadzie kościelnej położonej 5 km na południowy-zachód od centrum miasta. Dojazd ulicą Kyrkvägen. Trasa biegnie otwartym terenem z rozległymi widokami na łagodne zalesione wzgórza południowego Hökensås. Drewniany kościół parafialny zwany jest wiejską katedrą lub drewnianą katedrą znad Wetteru. Budowla sakralna istniała tutaj już w XIII wieku, ale obecną barokową formę bazyliki zyskała podczas przebudowy w 1723 roku. W tym czasie powstały też piękne malowidła ścienne autorstwa mistrzów z Jönköpingu Johana Kinnerusa i Johana Christiana Petersona. Po obu stronach nawy zawieszone są empory z balkonami przysługującymi możniejszym i bardziej wpływowym członkom zgromadzenia. Ołtarz główny przedstawia sceny Ukrzyżowania, złożenia do grobu oraz Zmartwychwstania. Po bokach stoją figury Mojżesza z kamiennymi tabliczkami oraz jego brata Aarona z zieloną gałązką. Osobliwością ołtarza jest stary zegar mechaniczny z figurką chłopca wybijającą pełne godziny. Dwa ocalałe dzwony zawieszone są na wieży, natomiast stojąca obok dzwonnica pełni tylko i wyłącznie funkcje ozdobne. Świątynię otacza "miasteczko" kościelne z budynkami plebanii, sockenstuga (letnia kawiarenka), dawnych stajni oraz przedszkola. W sezonie letnim do kościoła dojechać można specjalnym autobusem kursującym w dni koncertów i festynów. Odjeżdża on z przystanków na Blåtorget oraz przy Centrum Zdrowia.
Kościół otwarty jest w dni robocze: między 10 a 18 w sezonie letnim, między 10 a 16 w sezonie zimowym (od października do marca). W niedziele czynny tylko w czasie mszy świętej.
8 km na zachód od Habo leży Furusjö niewielka osada z ładną piaszczystą plażą nad jeziorem Furusjön. Wyjazd wzdłuż Bränningeleden. 

                 

           

Habo część 1

HABO [295 km] / 8 tys. mieszkańców

Osada w tym miejscu powstała stosunkowo niedawno. W 1860 roku rozpoczęła się budowa odcinka kolei żelaznej między Jönköpingiem a Falköpingiem a stację zlokalizowano w odległości około 4 km od dawnej wsi kościelnej. Miejscowość rozwijała się szybko najpierw w wyniku ekspansji przemysłu (fabryka beczek, fabryka tekstyliów Fransa Augusta Johanssona), potem ze względu na bliskość aglomeracji Jönköpingu. W 1998 roku w wyniku referendum gmina Habo została włączona do länu Jönköping.

Stacja, a w zasadzie przystanek kolejowy na linii Västtågen między Nässjö (Jönköpingiem) a Skövde (Töreboda). Pociągi w jednym kierunku kursują średnio co pół godziny. 2 razy w ciągu dnia bezpośrednie połączenie z Göteborgiem. Dojazd do Sztokholmu z przesiadką bądź w Skövde, bądź w Nässjö. W budynku stacyjnym mieści się bar bistro.
Przy stacji jest też terminal autobusowy. Połączenia aglomeracyjnymi busami z Jönköpingu (Gränna-Habo przez Bankeryd i Jönköping-Habo przez Mullsjö i Furusjö, Brandstorp z możliwą przesiadką do autobusu w kierunku Hjo). Inny dogodny przystanek znajduje się na Jönköpingsvägen przy głównym placu miasteczka.
Wszędzie w mieście gdzie to jest dozwolone parkowanie na okres nie dłuższy niż 24 godziny jest bezpłatne. Najważniejsze miejsca parkingowe znajdują się przy stacji kolejowej, Hovslagaregatan, Telegatan (przy Fritidsgården), przy Hembygdsgården - postój maksymalnie na 2 doby,
STACJE BENZYNOWE: St1, Kråkerydsvägen 1 - na południowych peryferiach, przecznicę w bok od drogi głównej 195,  QStar, Jönköpingsvägen - niewielka samoobsługowa stacyjka ze staroświeckim dystrybutorem, Din-X, Hjövägen 66, mała ajencyjna stacja prywatna wraz z warsztatem samochodowym. 

Munkaskogsgården

Najpopularniejszym miejscem noclegowym w okolicach Habo jest położony przy brzegu Wetteru kemping z osadą domków wakacyjnych (patrz). W lesie Munkaskogen znajduje się świetlica i ośrodek wypoczynkowy Munkaskogsgården udostępniany zazwyczaj grupom zorganizowanym, koloniom, obozom harcerskim, itp. Zawsze istnieje możliwość rozbicia namiotu i skorzystania z bazy sanitarnej w tym miejscu. Są tu też do wynajęcia apartamenty. Kontakt pod telefonem: 073 617 11 94, info@munkaskogsgarden.se
Bed & Breakfast Carlsfors - pokój ze śniadaniem max dla dwójki dorosłych i dwójki dzieci w cenie 800 SVK za noc. Tylko dla niepalących. Na miejscu kuchnia, pralka, telewizor. W północnej części miasta (Carlsforsliden 3). Kontakt telefoniczny: 0709 43 39 89, e-mail: ferrkers42@hotmail.com

INFORMACJA TURYSTYCZNA mieści się w bibliotece przy Jönköpingsvägen 2, 56-631 Habo. Telefon: 036 442 81 11, e-mail: turistinfo@habokommun.se. Otwarte w poniedziałki 13-19, wt-ćzw 11-19, piątki 11-16, soboty 10-13.

           

Visingsö część 2

Już zbliżając się promem do wyspy widać na jej wschodnim brzegu pierwszą turystyczną atrakcję. Zamek o nazwie Visingsborg (1) rozpoczął wznosić w drugiej połowie XVI w. wpływowy możnowładca szwedzki Per Brahe starszy, który przez wiele lat pełnił prestiżowy urząd królewskiego seneszala (riksdrots) i uważany był za drugą osobę w państwie. Twierdza stanowiła centrum klucza dóbr a wraz z Brahehus i Västanå Slott na wschodnim brzegu jeziora tworzyła symboliczny trójkąt składający się na magnackie państwo w państwie, coś co w Rzeczpospolitej Obojga Narodów zwykło się nazywać ordynacją. Założenie architektoniczne powstało na miejscu trzech średniowiecznych wiosek: Husaby, Vallby i Ströja. Na potrzeby rezydencji zaadaptowano też pobliski kościół znajdujący się w tej ostatniej. Budowlę na planie kwadratu otaczała głęboka fosa z murem oporowym. Kamienny budulec w pierwszym etapie pochodził z rozbiórki skasowanego klasztoru cystersów w Alvästra. Za rządów syna - Magnusa Brahe powstało najbardziej reprezentacyjne skrzydło południowe. W skrzydle wschodnim znajdowała się kuchnia oraz pomieszczenia gospodarcze, najpóźniej wzniesiono część północną z pokojami dla służby. W tym czasie zamek posiadał sześć wież nakrytych pozłacanymi spiczastymi hełmami. Wewnątrz znalazła miejsce bogata biblioteka a familia Brahe utworzyła na miejscu ośrodek wydawniczy z własną manufakturą papieru. W fortecy stacjonowała także prywatna armia licząca ponad 600 żołnierzy. W sąsiedztwie powstały stawy rybne, ogrody i sady, Cały ten przepych wydaje się dzisiaj niezbyt realny, ponieważ z pierwotnej budowli zachowały się smutne resztki. W latach 1716-18 w zamku umieszczono rosyjskich jeńców wojennych. Było to już po parcelacji dóbr, która nastąpiła po bezpotomnej śmierci ostatniego z rodu Pera Brahe młodszego. Bogate wyposażenie wnętrz z licznymi dziełami sztuki zostało wtedy sprzedane - część znalazła miejsce w pałacu Skokloster, niektóre artefakty znajdują się w muzeach w Sztokholmie i w Jönköpingu. Według ówczesnych relacji to Rosjanie zaprószyli ogień i forteca spłonęła doszczętnie grzebiąc pod zgliszczami wielu internowanych. Dziś zachowały się wały ziemne wzmocnione kamiennymi kazamatami oraz pozbawiony dachu budynek południowego skrzydła z charakterystycznym ząbkowanym szczytem. W sierpniu zamek jest areną średniowiecznego turnieju Tornerspel z pokazami fechtunku, występami trup teatralnych, kuglarzy i kiermaszem tradycyjnych wyrobów. Poniżej fortecy jest kamienna przystań, dziś używana raczej okazyjnie, brzegi służą jako popularna plaża. Dzisiejsza przystań promowa leży nieco na południe od twierdzy. Znajduje się tu restauracja i bar rybny, informacja turystyczna, wypożyczalnia rowerów i postój konnych omnibusów. 

Posępne ruiny zamku Visingsborg

Na południe od przystani rozciąga się największy na wyspie las dębowy o powierzchni 360 hektarów. Już hrabiowie Brahe zaczęli planowo zalesiać wyspę, regularną plantację założono jednak w 1832 roku, aby zapewnić dostawy drewna dla floty. Z dębów pochodzących z Visingsö stworzono kilka replik dawnych statków, rekonstruowano też kadłub słynnego okrętu Vasa. W 2015 roku szkwał o nazwie Egon uczynił duże spustoszenia w drzewostanie. Udając się na południe starą drogą zwaną imieniem królewskiego infanta Karola XV zobaczymy miejsca po wiatrołomach. W zachodniej części lasu w pobliżu pensjonatu Visingsö rośnie potężny Kungseken (2) o prostym wysokim pniu i szerokiej koronie. To jeden z najpiękniejszych okazów nie tylko na wyspie, ale i w całej Szwecji. Na skraju lasu znajduje się niewielki ogród botaniczny (3) z kolekcją ziół nawiązujący do założeń agrarnych hrabiów Brahe. W latach 1836-64 próbowano na wyspie Visingsö hodować jedwabniki. Rocznie zbierano około 25 kg kokonów. Z tego czasu zachowało się kilkanaście zdziczałych morw. 

Nagrobek Pera Brahe i Krystyny Stenbock

Przy wspomnianym ogrodzie botanicznym stoi kościół zwany Brahekyrka (4) przekształcony ze średniowiecznej wiejskiej świątyni. Najstarszym elementem budowli jest romańska wieża do której dobudowano w XVII w. nowy korpus nawowy. Wejście ozdabia barokowy portal z herbami hrabiów Brahe oraz Stenbocków, wzmianka o fundatorach znajduje się także w sentencji umieszczonej na szczycie wieży. Znajduje się na niej także zegar z carillonem, natomiast większe dzwony umieszczono na stojącej wolno dzwonnicy. W kościele pochowano 6 członków familii, tylko ostatni z rodu książę Per Brahe młodszy spoczął w Östra Ryd w Upplandii. Wnętrze jest bogato zdobione i stanowi swoistą kolekcję pamiątek o charakterze sakralno-patriotycznym. Piękna intarsjowana ambona sąsiaduje z drewnianymi figurami świętych, wizerunkami rycerzy i malowanym drzewem genealogicznym rodziny Brahe. W prezbiterium znajduje się renesansowy ołtarz z obrazem Zwiastowania. Na filarach zawieszono bogato zdobione srebrne tarcze a w gablotach znajdują się emalie oraz złote naczynia liturgiczne. Ściany i sklepienia ozdobił sprowadzony ze Śląska malarz Johan Werner. W kaplicy sepulchralnej książąt Brahe zwraca uwagę olbrzymi pomnik nagrobny z rzeźbami Pera starszego i Krystyny Stenbock w naturalnej skali. Piękne rzeźbione drzwi do zakrystii pochodzą ze średniowiecza. Kościół otacza niewielki cmentarz. 
Na północ od niego stoją dwa budynki z pruskiego muru zwane Kungsladugårdarna (5). Stodoły te zbudowane zostały przez królewskiego intendenta w latach 30-tych XVIII wieku według niepisanej tradycji przy udziale jeńców rosyjskich. Dziś wykorzystuje się to miejsce jako garaż dla dorożek remmalagen CDN

Gränna część 1

GRÄNNA [39 km] / 2,6 tys. mieszkańców

Zdarza się często, że przed wjazdem do Gränny trzeba będzie chwilę postać w korku. W Szwecji poza wielkimi miastami, ewentualnie ruchliwymi przeprawami promowymi jest to zjawisko raczej rzadkie. Miejscowość sama w sobie skupia spory ruch turystyczny a na dodatek przez centrum wiedzie najdogodniejsza droga na przystań promów pływających na wyspę Visingsö. Do 1971 roku Gränna miała status gminy miejskiej. Po reformie administracyjnej została włączona jako tzw. tätort (większa miejscowość o zwartej zabudowie) do gminy Jönköping. Nadal jednak z historycznych względów jest uznawana za miasto. 

Z Jönköpingu do Gränny dojechać można autobusami 101 i 122. Pierwszy z nich jedzie starą drogą przez Kaxholmen, Skärstad i Ölmstad i wsiąść do niego można również w centrum Huskvarny. Druga linia kursuje bezpośrednio przez autostradę, dociera więc na miejsce znacznie szybciej, zwłaszcza że nie zatrzymuje się po drodze na żadnych przystankach. Rozkład jazdy jest dostępny na stronie web: http://www.jlt.se. Dla wysiadających w centrum najdogodniejszy będzie przystanek koło rynku (Braheparken) na głównej Brahegatan (aby dostać się na autobus powrotny trzeba znaleźć przystanek na równoległej Sjögatan). Dawny dworzec autobusowy po północnej stronie miasta nie jest obecnie wykorzystywany przez komunikację publiczną a linie kończą swój bieg przy przystani promowej.

PROMY na wyspę Visingsö kursują z przystani poniżej miasta. Statki pływają mniej więcej co godzinę. Przeprawa trwa 25 minut. Ceny biletów: dorośli 50 SVK, dzieci 25 SVK, samochód z 5 osobami 230 SVK (mieści jednorazowo 34 samochody osobowe), rower 30 SVK. Rezerwacje pod tel: 036 10 37 70

PARKINGI: Rynek (Torget), przystań (Hamntorget), Hamnvägen. Poza sezonem letnim możliwe jest też zostawienie samochodu na Brahegatan (wydzielony pas) oraz na sąsiednich ulicach. Opłata za 1 godzinę postoju na parkingu strzeżonym przy przystani 15 SVK, za dzień postoju 45 SVK.

Najtańsze opcje noclegowe znajdziemy w sąsiedztwie przystani. Do miasta jest stąd około 1 km spaceru, na miejscu natomiast prom na wyspę Visingsö. Hostel o nazwie Strandsterrassen oferuje pokoje 2-osobowe z piętrowymi łóżkami. Sanitariaty osobne dla kobiet i mężczyzn. W budynku świetlica i kuchnia, na zewnątrz ogródek do zabawy dla dzieci. Darmowy parking. Cena dla dorosłej osoby 250-270 SVK, dziecka 110 SVK. Niewielka dopłata do pokoju jednoosobowego. Adres: Amiralsvägen 55. Kontakt tel: 039 04 18 40, e-mail: info@strandterrassen.se, strona web: http://www.strandterrassen.se 

W sąsiedztwie jest duży kemping Grännastrandens. Można tu wynająć domki (4-osobowe od 800 SVK) oraz rozbić namiot (od 280 SVK). Właściciele kamperów oraz przyczep kempingowych zapłacą w zależności od wielkości karawany 370-430 SVK za noc. Na kempingu dostęp do urządzeń elektrycznych, sanitariaty, kąpielisko z piaszczystą plażą i tor minigolfa, urządzenia sportowo-rekreacyjne, plac zabaw dla dzieci, kawiarnia oraz restauracja. Tel: 039 01 07 06, e-mail: info@grannacamping.se, strona web: http://www.grannacamping.se

Hotele w górnej części miasta są zdecydowanie droższe. Z umiarkowanymi cenami warto polecić Grännagården - pensjonat z pięknym widokiem na Wetter i Visingsö. Cena pokoju jednoosobowego 695 SVK, możliwe jest wynajęcie go dla 2 osób - 850 SVK. Zwykła dwójka kosztuje 950 SVK. Hamnvägen 2, Tel: 039 01 00 91, e-mail: grannagarden@gmail.com, strona web: http://grannagarden.se 

Informacja turystyczna mieści się w Domu Kultury i zarazem budynku muzeum miejskiego. Brahegatan 38, tel: 036 10 38 60 albo centralny 077 12 11 300