Translate

środa, 2 czerwca 2021

Między Kisą a jeziorem Sommen

W stronę największego akwenu na pojezierzu Sommenbygd i położonego na północnym brzegu kąpieliska Malexander z piaszczystymi plażami, porównywanego do słonecznej "riwiery". Trasa kajakowa biegnie górnym odcinkiem rzeki Kisaån przepływającej przez kilka uroczych rynnowych jezior. Liczne małże żyjące w ich wodach świadczą o dobrym stanie środowiska. Wokoło kraina lasów, niewysokich, choć skalistych wzgórz i samotniczych farm. Pozostałości dawnego rolnictwa.


Föllingsö
Tradycyjny kompleks gospodarczy położony nad Kisaån po wschodniej stronie jeziora Nedre Föllingen. Teren ten użytkowany był przez człowieka już od epoki żelaza. Pierwsza wzmianka pisana o dwóch farmach pochodzi z 1289 roku. Parterowy dwór w stylu barokowym (1) pochodzi z końca XVIII wieku. Otaczają go cztery skrzydła, przy czym najbliższe powstało najprawdopodobniej kilkadziesiąt lat wcześniej niż sam główny budynek. W dworze mieści się obecnie niewielkie muzeum pokazujące historię miejsca. Nad brzegiem jeziora znajduje się też stara kuźnia. Ścieżka przyrodnicza zwana "Piękną Drogą" (Väckra Vägen) prowadzi przez tradycyjny krajobraz rolniczy z łąkami oraz uprawami ziemniaków. Święte źródełko. Pozostałości historyczne w postaci kopców kamiennych i starych miedz oraz żywopłotów. Bujna roślinność kwiatowa oraz jedna z najbogatszych w Szwecji populacji motyli. Tablice informacyjne.
 
Mijamy przesmyk między jeziorami Nedre i Övre Föllingen. W domku nad brzegiem funkcjonowała tu sezonowa kawiarnia. Kilka atrakcji znajduje się na południe od rynny jeziornej i drogi w kierunku Malexander. Wszystkie można zwiedzić wędrując jedną z odnóg znakowanego szlaku turystycznego Östgötaleden.
 
Misterfalls Askäng
Łąka kośna z ładnym widokiem na okolicę. Bogata flora i fauna. Charakterystycznym jej składnikiem są ogłowione nisko jesiony, których liście stanowiły kiedyś uzupełnienie paszy. Z roślin kwiatowych pojawiają się m.in. pierwiosnek lekarski (Primula veris), wężymord niski (Scorzonera humilis), koniczyna łąkowa (Trifolium pratense), rdest żyworodny (Bistorta vivipara), złocień właściwy (Leucanthemum vulgare), podkolan zielonawy (Platanthera chlorantha), szelężnik mniejszy (Rinanthus minor) oraz pępawa różyczkolistna (Crepis praemorsa).
 
Humlehögsravinen (2)
Stromościenny, a miejscami skalisty jar o długości 800 m i głębokości 15 metrów powstały u schyłku epoki lodowej w wyniku wielkiej powodzi. Wielkie jezioro zastoiskowe stanowiące Pra-Sommen przelało się tędy w kierunku Bałtyku. Obecnie bierze tu swój początek niewielki potok dopływający do rzeczki Pinnarpsbacken.
Wąwóz Humlehögsravinen

 
Strömborgs Kvarn
XIX-wieczny młyn wodny w pobliżu drogi nr 134 z Kisa do Österbymo. Zwiedzanie po wcześniejszym umówieniu.
 
Tidersrum Kyrka (3)
Jedna ze starszych i oryginalniejszych sakralnych budowli drewnianych w regionie. Powstała około 1260 roku i mimo licznych remontów zachowuje swoją formę do dziś. Kościół stoi na stoku wzgórza otoczony cmentarzem parafialnym. Do pojedynczej nawy dobudowana została w XV wieku kamienna zakrystia z bielonymi ścianami, a w 1860 roku przedsionek (vapenhus) od strony zachodniej. Zewnętrzne pokrycie kościoła stanowią wzorzyste panele wyprodukowane z małych deseczek. Podobne panele znajdują się też na ażurowej wolno stojącej dzwonnicy pochodzącej z początku XVIII wieku. Jak na średniowieczną ciesiołkę to dość nietypowa technika. Przypuszcza się też, że w czasie powstania Nilsa Dacke kościół posłużył jako stajnia dla koni, pod podłogą znaleziono bowiem podkowy i resztki słomy z owsa. Do wnętrza prowadzą średniowieczne drzwi z żelaznymi okuciami. Na ścianach wewnętrznych zachowały się mocno zatarte fragmenty średniowiecznych malowideł. Przypuszcza się, że niektóre z nich mogą pochodzić nawet z czasu budowy świątyni. W polichromowanym ołtarzu pochodzącym z 1693 roku przedstawione zostało Złożenie Chrystusa do Grobu oraz jego Zmartwychwstanie. Nie jest to najstarszy obiekt w tutejszym inwentarzu. Kościół w Tidersrum wyposażony był m.in. w kilka średniowiecznych rzeźb figuralnych. W nocy z 17 na 18 października 2010 roku dokonano włamania a łupem złodziei padły trzy stare artefakty. Odnaleziono je ostatecznie w mieszkaniu złodzieja na Teneryfie. Jedynie rzeźba madonny zaginęła i ostatecznie odnaleziono ją na aukcji w 2019 roku. Dziś znajduje się w muzeum Östergotlandii w Linköpingu. Ze starych eksponatów jakie pozostały na miejscu na ścianie nawy wisi XIV-wieczny triumfalny krucyfiks, a w starej malowanej gablocie znajduje się drewniany wizerunek św. Olafa.

Tidersrum Museum
Lokalna wystawa historyczna oraz kolekcja starych narzędzi rolniczych. Mieści się w czerwonym drewnianym domku powyżej kościoła. Otwarta w letnie niedziele między 13 a 17. Domowe lody. 

Smedstorp Dubbelgård (4)
Na północ od Tidesrum, "daleko od szosy" nad jeziorem Drien znajduje się tradycyjna farma założona w  XVIII wieku. Około 1730 roku została podzielona na dwie części. Znajdują się tutaj zatem dwa domy mieszkalne, podwójne oficyny, dwie stodoły, wozownie, stajnie czy kurniki. Wszystkie budynki wzniesione są z wielkich bali drewnianych, które nie zostały oszalowane ani pokryte czerwoną farbą faluńską. Dachy kryte strzechą. Tradycyjne płoty. Nigdy nie wprowadzono tutaj nowoczesnej gospodarki agrarnej, a jako rezerwat kulturowy nadal kontynuuje się działalność rolniczą tradycyjnymi metodami.

Dalej wzdłuż ciągu jezior. W okolicach Pinnarp funkcjonuje samoobsługowy prom umożliwiający przedostanie się przez akwen na trasie szlaku pieszego Östgötaleden. Powyżej Övre Föllingen rzeka Bringesån łączy kolejne akweny jeziorne: Lilsjön, Örlången, Ören i Svalsjön.
Jezioro Örlången


Pinnarp
Ośrodek wypoczynkowy nad jeziorem Övre Föllingen. Pole golfowe, kąpielisko, kemping (5) i hotel z bungalowami.
Kemping posiada 90 miejsc dla przyczep i namiotów oraz kilka domków kempingowych. Plac zabaw, kąpielisko z wieżą do skoków i boisko. W budynku gospodarczym ogólnodostępne prysznice, kuchnia i świetlica. Urządzenia do zaopatrywania i czyszczenia kamperów. Otwarte od 1 kwietnia do końca września. W wysokim sezonie ceny za namiot 215 SVK, za kamper lub przyczepę 315 SVK, za domek 2-osobowy 350-450 SVK. Kontakt telefoniczny: 0046 494 43 088, e-mail: info@pinnarp.com
Sąsiedni hotel oferuje kwatery w głównym parterowym budynku oraz bungalowy. Pokoje 2-4 osobowe z prywatnym prysznicem i toaletą. W domku kempingowym kuchenka i lodówka. Kontakt telefoniczny: 0046 705 600 433, e-mail: magnus@aktivfritid.biz

Hylta Bränder
Rezerwat przyrodniczy leży na północ od jeziora Övre Föllingen i obejmuje skalisty grzbiet porośnięty ponad stuletnim borem sosnowym z domieszką świerka. Dojście drogą w kierunku Mjölsefall.
Galeria i Gabinet Mechanicznych Przedmiotów w Svalsjö

 
Svalsjö Mekaniska Kabinett
W starym sklepie wiejskim (6) z 1895 roku małżeństwo urządziło galerię, kawiarenkę i sklepik z pamiątkami. Główną atrakcją jest jednak gabinet z drewnianymi ruchomymi przedmiotami w stylu retro. Jest domowe kino, mechaniczna koza czy występujący Frank Sinatra. Zabawki z humorem.
Wstęp na wystawę 40 SVK, otwarte od czerwca do końca sierpnia w weekendy 11-17, w lipcu i sierpniu od wtorku do niedzieli 11-17.
 
W okolicach Svalsjö na północ odgałęzia się droga szutrowa w kierunku letniskowej wsi Ulrika (14 km). Drogi wodnej w tamtym kierunku brak.
 
Ulrika
Wieś kościelna założona w XVIII wieku na polanie wśród lasów. Tradycyjne miejsce targów  odbywających się corocznie w drugi czwartek września już od ponad 150 lat. W przeddzień tego święta handlowego odbywa się także targ zwierzęcy z możliwością zakupu koni, krów, kur, gęsi i innych zwierząt gospodarskich. 
Dwie małe stacje benzynowe: Billisten oraz prywatna. Gammalkilsvägen (przy placu targowym oraz przy warsztacie samochodowym). Dojazd do miejscowości możliwy jest autobusem 552 ze stacji kolejowej w Vikingstad.
Kościół Ulrika

Nazwa Ulrika pochodzi od imienia królowej Ulryki Eleonory, według którego ochrzczono miejscowy kościół (7). Parafia w odległym rewirze powstała za pozwoleniem królewskim, ale po długich pertraktacjach z urzędami. Do decyzji o jej fundacji przyczynił się wypadek powozu w którym zginęło świeżo ochrzczone dziecko, a jego matka została poważnie ranna. Konsekracji dokonał biskup Eryk Benzelius młodszy 1 czerwca 1737 roku. Według przekazu ludzi było wtedy 2 razy więcej niż miejsca w kościele. Drewniana świątynia stoi przy skrzyżowaniu dróg i otoczona jest niewielkim cmentarzem. Na cmentarzu znajduje się wolno stojąca dzwonnica zbudowana nieznacznie później bo w 1752 roku. Wiele obiektów z wnętrza świątyni zostało parafii przekazanych w trakcie fundacji, np: ambona, obrazy, naczynia eucharystyczne czy tkaniny liturgiczne. Tym samym nie dziwi, że organy skonstruowane przez Johana Niclasa Comana są starsze niż sama budowla. W ołtarzu głównym znajduje się obraz Chrystusa w domu faryzeusza Szymona
We wsi zorganizowano w 1962 roku niewielkie muzeum. Powstało na bazie kolekcji kupca Svena Jakoba Carlsona. Obejmuje ona przedmioty codziennego użytku, monety, dokumenty i mapy dotyczące Ulriki i jej okolicy.
Kisavägen 18, 59-053 Ulrika. Otwarte w Dzień Wniebowstąpienia oraz w czasie wrześniowego tradycyjnego targu. W innym czasie po wcześniejszej rezerwacji pod numerem telefonu 014 291 212.
 
Amundebo Södergård (8)
Kemping wraz z ogrodem przygód dla dzieci: przejażdżki traktorem, dmuchane zamki, ścianki wspinaczkowe, samochodziki, minizoo, płukanie złota w potoku. Kąpielisko nad jeziorem Amundebosjön.
Wstęp 80 SVK (dorośli i dzieci), przejazd ciągnikiem z przyczepą 20 SVK od osoby. Aktualnie ze względu na sytuację epidemiczną obiekt jest zamknięty. Kontakt pod telefonem 046 706 441 443, e-mail: info@aventyrsgarden.se, strona www: http://amundebosodergard.se/
 
Ycke Urskog (9)
Jeden z najlepiej zachowanych fragmentów naturalnego lasu w  Östergotlandii. Wysokie sosny masztowe. Niektóre drzewa mogą mieć nawet 500 lat. Zachowały tzw. ślady ogniowe, pamiątki po pożarach trawiących puszczę kilkukrotnie w latach 1631, 1657, 1681, 1699 i 1726. Rezerwat przyrody od 1937 roku, dwukrotnie poszerzony. Żyje tu rzadki okaz czarnego chrząszcza zwanego wynurtem lśniącym (Ceruchus chrysomelinus) oraz nadrzewny grzyb zwany pniarkiem różowym (Fomitopsis rosea). Na miejscu parking z deszczochronem i miejscami do odpoczynku. Szlak turystyczny Östgötaleden oraz ścieżka przyrodnicza znakowana błękitną gwiazdką.

Malexander 
Przed miejscowością przy drodze punkt panoramiczny. Parking i tablica informacyjna. Osada opisana będzie przy trasie wokół jeziora Sommen.    

niedziela, 30 maja 2021

Trollhättan część 4 Centrum miasta

 
 

 

 

TROLLHÄTTAN  [0 km], 50,4 tys. mieszkańców

Osada położona na lewym brzegu rzeki pierwotnie nazywana była Stranna. Należała do parafii Gärdhem. Już od późnego średniowiecza koncentrowano tu przemysł młynarsko-tartaczny wokół którego powoli formowała się miejska społeczność. Proces urbanizacji uległ przyspieszeniu w okresie rewolucji industrialnej. Budowa elektrowni wodnych pozwoliła lokować w tym obszarze energochłonne zakłady przemysłowe. Trollhättan ostatecznie uzyskał prawa miejskie w 1916 roku. Dzisiejsze centrum miasta to obszar wydłużony w osi południkowej. Ogranicza go od północy linia kolejowa a od południa tereny byłych zakładów mechanicznych Nohab. Umownym środkiem jest ruchliwy plac Drottningtorget (1). Na południe od niego znajdują się dwa rzędy historycznych kwartałów a na północ cztery rzędy. Na Drottningstorget krzyżują się główne szlaki komunikacyjne. Na wschód biegnie droga do dawnej parafii Gärdhem a ku zachodowi ulica ku przeprawie zwanej Klaffbron. Na północ prowadzi w kierunku dworca kolejowego arteria komunikacyjna Drottninggatan, która przedłuża się ku południowi do ronda Erika Karlssona. W przeszłości na środku płyty znajdował się ważny terminal miejskich autobusów, ale obecnie przekształcono ten teren w miejskie forum z klombem, nowoczesną ceramiczną fontanną zwaną Trollkällan oraz energooszczędnym pawilonem mieszczącym biuro informacji, bar bistro, toalety publiczne oraz przestrzeń wystawową. W każdy czwartek w sezonie letnim na placu organizowane są kiermasze. W północnej pierzei zwraca uwagę wysoki narożny budynek zwrócony głównym frontem w kierunku ulicy Kungsgatan. Zbudowany w 1917 roku w stylu narodowego romantyzmu był siedzibą Wärmland Enskilda Bank. Mieścił się tutaj również telegraf. Charakterystyczny czerwony gmach z wieżą zegarową zamykający targ od wschodu  jest znacznie nowszy i należy do kampusu Högskolan Väst. 

Budynek uniwersytecki przy Drottningtorget

To miejscowy dość kameralny uniwersytet założony w 1990 roku prowadzący oryginalną metodę kształcenia połączonego z płatną praktyką zawodową. Skupione w centrum obiekty obejmują sale wykładowe, akademiki, bibliotekę, aulę i rektorat oraz biura administracyjne. W kompleksie zabudowań wyróżnia się starszy budynek. Ukończony w 1912 roku Maria Albert Sjukhus (2) stanowił pierwszy oficjalny szpital w mieście. Pierwotnie znajdowały się tu 24 łóżka dla chorych, sala operacyjna, kuchnia i pomieszczenia dla personelu. Od północy z kampusem sąsiaduje miejski park Maria Alberts z kilkoma ozdobnymi drzewami m.in. kasztanem jadalnym, bukiem Ansorga, cyprysem. W parku znajduje się jeden z tematycznych placów zabaw dla dzieci imitujący stację benzynową ze znanego w Szwecji sitcomu Macken. Po południowej stronie kampusu wznosi się dawna ceglana wieża wodna zbudowana w 1909 roku. Obecnie jest to dość oryginalny apartamentowiec. Na poszczególnych piętrach budowli znajdują się prywatne mieszkania, w sumie 9 lokali o zróżnicowanym metrażu. W sąsiednim potężnym trójskrzydłowym gmachu nie grzeszącym zbytnią urodą mieszczą się natomiast biura lokalnego magistratu. Na zapleczu duży trawiasty prostokąt otoczony szpalerem brzóz zwany Dahllöfs Park. Można tu urządzić sobie piknik lub pograć w ulubione gry sportowe. W sezonie letnim działa tutaj boisko do siatkówki. W zachodniej części terenu zielonego znajduje się niewielki skalisty pagórek stanowiący krawędź płaskowzgórza Slättbergen otaczającego miasto od wschodu. Na skarpie znajduje się też największy park na terenie śródmieścia Hjortmosseparken z terenami do joggingu, nordic walking oraz ogrodem różaneczników. 

Villa Stranna

Na południe od Drottningtorget znajdują się dwa urocze place reprezentacyjne: Polhemsplatsen oraz Karl Johans Torg. Obie przestrzenie rozdziela XIX-wieczny pałacyk Villa Stranna zaprojektowany jako siedziba sądu. Pierwotnie mieścił się tu także ratusz a nieco później biblioteka. Obecnie jest to przynajmniej częściowo obiekt komercyjny - znajduje się tutaj sklep ekologiczny oraz restauracja. Willa jest wyniesiona nieco powyżej powierzchni sąsiadujących ze sobą placów, co odzwierciedla dawne ukształtowanie terenu przed jego niwelacją w okresie rozwoju intensywnej zabudowy miejskiej. Po wschodniej stronie budynku stały kiedyś drewniane stajnie a dziś znajduje się elegancki skwer z dużą sadzawką pośrodku. W 1966 roku z okazji uroczystości 50-lecia nadania praw miejskich zamontowano tam fontannę z rzeźbą Åke Jönssona Materia et Motus. Jej tytuł nawiązuje do dewizy wynalazcy Christophera Polhema wiążącego postęp z przemianami materii i ruchem. Po drugiej stronie willi na Karl Johans Torg ustawiona została najstarsza publiczna rzeźba w mieście znana jako Święty Płomień (Den Heliga Lågan). Została ufundowana przez Caroline Setterberg i zamówiona u artysty Axela Ebbe. W pierwotnym zamierzeniu miała to być fontanna, autor chciał także, aby posiadała ona gazową instalację z płonącym wiecznym ogniem. Na sąsiednim kwietniku tworzone są wg tradycji rozmaite dekoracje rocznicowe. Po raz pierwszy urządzono dywan kwiatowy z okazji stulecia firmy Nohab w 1947 roku. Pojawiały się też ikebany związane z jubileuszami Saaba, Volvo czy miejscowego lotniska. Plac Karla Johana bywa często nazywany potocznie Tårtan. Zachodnią pierzeję zamyka dość ciężki klasycyzujący budynek miejskiego ratusza z 1916 roku. Obecnie po przebudowie jest siedzibą hotelu sieci Scandic Swania. Po południowej stronie nieco poniżej pierzei stoi ceglany gmach administracji kanału Trollhätte. Był on także rezydencją dyrektora drogi wodnej Knuta Augusta Schwanna. 


Główną osią centrum jest długa ulica o nazwie Kungsgatan. Na południu biegnie wzdłuż dużego zadrzewionego sosnami skweru Kungstorget. Przy placu stoi zajmujący architektonicznie budynek szkoły ludowej Oscarskolan a niedawno zorganizowano tu miejską uprawę rolniczą. Większość zabudowy w tej części miasta jest nowa. Wyjątkiem piękna ceglana kamienica czynszowa towarzystwa mieszkaniowego Myran z 1903 roku stojąca na rogu Kungsgatan i Stora Häjumsgatan oraz neoklasycystyczny kościół misyjny (obecnie katolicki Sankt Petri). Od Drottningtorget Kungsgatan pełni rolę pieszego pasażu handlowego a środek ulicy wypełnia szpaler ozdobnych drzewek. Północna część centralnej dzielnicy to w większości nowa architektura wśród której trafiają się starsze budynki, często ukryte jak choćby dawne łazienki miejskie na zapleczu galerii handlowej Oden. Po lewej stronie ulicy mieści się Dom Ludowy założony w 1936 roku mieszczący sale konferencyjne, kawiarnię, restaurację, galerię sztuki miejską bibliotekę, teatr oraz multikino. Po przeciwległej stronie wyróżnia się ciekawa dawna siedziba Towarzystwa Trzeźwości Svea z widniejącą na fasadzie datą fundacji 1903. W centrum dzielnicy na niewielkim wzgórzu znajduje się kameralny Betty Backs Park. Kiedyś był to ubogi kwartał zabudowy. Do 1918 roku w małym domku mieszkała tutaj gospodyni Betty Back, która wypiekała pyszne krakersy, którymi zajadały się dzieci z okolicy. 

Aleja gwiazd filmu

Na skwerze rosną ozdobne drzewa: platan klonolistny i miłorząb. Środkiem parku biegnie miejscowa aleja gwiazd z postaciami, które rozsławiły Trollh
ättan poza jego granicami. Wśród nich znajduje się przemysłowiec Antenor Nydqvist, jeden z założycieli firmy Nohab, liczni sportowcy (zapaśnicy, bokserzy, kierowca rajdowy Erik Carlsson i piłkarz Hakån Mild) a także piosenkarze i aktorzy w tym uczestniczka koncertu Eurowizji z 2003 roku z grupą Fame - Jessica Andersson. Na liście znalazł się także producent lodów Trollhätteglass, które znane były w całej Szwecji w latach 50-tych i 60-tych. Do dziś ich pozostałością jest sprzedawana w sklepach marka 88. Lody Oskara Olssona firmują najmniejszy miejski plac zabaw położony w samym centrum u zbiegu Kungsgatan i Magasingatan. Bardziej znana ścieżka sławy biegnie wzdłuż Storgatan. Znajdują się na niej gwiazdy kinematografii związane z miejscowymi wytwórniami filmowymi zwanymi pieszczotliwie Trollywood. Wśród znanych postaci wymienić należy przede wszystkim Nicole Kidman oraz artystów rodzimych takich jak Claes Eriksson, Stellan Skarsgård, Lena Endre, Helena Bergström.     

Fasada apteki przy Storgatan
Przy Storgatan zachowały się natomiast najpiękniejsze relikty starszej zabudowy. Pięknym przykładem jest siedziba poczty i apteki pod numerem 39 przypominająca średniowieczny pałac. Część z nich to obiekty drewniane jak budynek z numerem 32 lub dawna gorzelnia spirytusu przy rogu Garvaregatan. Była to jedna z pierwszych spółek biznesowych powstałych po 1861 roku, kiedy Trollhättan otrzymał prawo handlowe. W obrębie centralnej dzielnicy obejrzeć można również kilka artystycznych murali. Najbardziej spektakularny jest surrealistyczny obraz symbolizujący katastrofę ekologiczną stworzony przez miejscowego artystę o pseudonimie Vegan Flavas (Million Years Lost in a Moment, Magasingatan). Wszystkie prace powstały w trakcie festiwalu zorganizowanego z okazji 100-lecia miasta.      

piątek, 30 kwietnia 2021

Trollhättan część 3 Wodospady i śluzy









TROLLH
ÄTTAN  [0 km], 50,4 tys. mieszkańców 
Większość turystów omija samo centrum i od razu kieruje swe kroki nad rzekę Göta, aby obejrzeć główne atrakcje okolicy związane z przemysłem, żeglugą i energetycznym wykorzystaniem spadku wód. To najciekawsza krajobrazowo, historycznie oraz kulturowo część Trollhättanu i miejsce, gdzie narodziło się współczesne miasto. Zachodnią krawędź doliny tworzy w tym miejscu wysoka i skalista skarpa ciągnąca się wzdłuż naturalnego koryta rzeki. Jej brzeg wschodni został rozcięty licznymi budowlami hydrotechnicznymi. Granicę w tą stronę wyznacza ciąg kanału Trollhätte zwanego też Bergkanalen. Göta na tej krótkiej odległości notuje spadek aż o 32 metry, co stanowi ponad 70% różnicy poziomów pomiędzy Wetterem a Kattegatem. Kilkukilometrowy odcinek dolinny podzielić można na 3 krótsze segmenty: kompleks starych śluz na południu, środek z Innovatum, wodospadami oraz elektrownią wodną Olidan, wreszcie najbliższą współczesnemu centrum miasta część północną z wyspą Spikön. Spacery w tych obszarach umożliwia gęsta sieć szlaków przechadzkowych prowadzących do najważniejszych miejsc i obiektów. Trzy takie trasy noszą imię sławnych inżynierów regulujących lokalne stosunki wodne. Przez opisywany teren biegnie również fragment dalekobieżnego szlaku turystycznego Västgötaleden.

Spacer po południowej części obszaru rozpocząć można w okolicach Muzeum Kanału Trollh
ätte (1) mieszczącego się w dawnym budynku magazynowym z 1890 roku. Obejrzeć tu można m.in. modele statków, księgi przewozowe, ale też skafander nurka z XIX wieku, starą kuźnię, warsztat stolarski oraz kapitański salon ze statku towarowego Vielle Montagne III. Na zapleczu muzeum znajduje się kompleks baraków mieszczących dawniej warsztaty w których dokonywano konserwacji urządzeń potrzebnych do działania systemu śluz.
W 2020 roku ze względu na sytuację epidemiczną muzeum pozostało zamknięte. Nie wiadomo czy zostanie otwarte w obecnym sezonie. Telefon kontaktowy: 0520 52 50 98
Z parkingu przy muzeum drogą ku południowi biegnie trasa nazwana imieniem Nilsa Ericsona. Był to  szwedzki inżynier projektujący zarówno drogi wodne jak i na późniejszym etapie życia również linie kolejowe. W 1844 roku przebudował Kanał Trollhätte, ale budował śluzy także w Sztokholmie, Karlstad, Säffle czy w Finlandii na Kanale Saimaa. Za swoje zasługi dla państwa otrzymał wiele honorowych odznaczeń, a w czasie uroczystości koronacyjnej Karola XV także tytuł barona (szwedzki friherre). W pobliżu kawiarni Slusscaféet.(2) oraz basenu przy którym cumuje statek M/S Elfkungen znajduje się poświęcony mu kamień pamiątkowy z wyrzeźbionym w brązie portretem. W drodze na przystań miniemy dawną siedzibę urzędu żeglugowego. Pierwotnie w budynku tym mieścił się szpital choleryczny, a w 1800 roku umieszczono tu właściwe biura. Właśnie w 1800 roku udało się po raz pierwszy stworzyć drogę wodną omijającą słynne wodospady. Wąski kanał biegł na północ od przystani obniżając się w dolinę Gamledalen prowadzącą do głównego koryta Göty. Powstał system ośmiu śluz zgrupowanych w dwóch miejscach. Były to obiekty stosunkowo małe. Szerokość stopnia wynosiła 6,35 m a długość 36,6 m stąd mogły tędy przepłynąć statki o ładowności nie przekraczającej 140 ton. W 1844 oddano do użytku nową drogę równoległą do poprzedniej. Nieco szersze przejście składało się z 11 stopni o szerokości 7,28 m i długości 35,6 m i mogło przepuścić jednostki o ładowności do 300 ton. Dzisiejsza droga wodna powstała w 1916 roku i prowadzi bezpośrednio na zachód przez 4 śluzy.
Jedna ze śluz na nowym kanale

Po jej modernizacji szerokość kanału wynosi 13,7 m a długość stopnia 90 m co umożliwia poruszanie się jednostek transportowych o wyporności 4000 ton. Z promenady oraz biegnących równolegle do niej pomostów obserwować można dzisiejszy ruch statków na kanale. Warto podejść do skalnej gardzieli, gdzie znajduje się dzisiejsza śluza nr 2 zwana też
Övre Slussen. Z drewnianego trapu biegnącego po zalewie Höljan doskonale można porównać wielkość "żelaznych wrót" współczesnej budowli hydrotechnicznej z jej historycznymi przodkami. Na skalnym urwisku ponad śluzą stoi drewniana dzwonnica z zegarem ukończona w 1916 roku. Na szczycie znajdują się zdobienia naśladujace dzioby statków wikińskich. Pierwszy raz użyte były do dekoracji przystani w czasie uroczystości otwarcia kanału z udziałem króla Gustawa V. Kaskadą schodów można zejść wzdłuż nowego szlaku wodnego aż do rzeki Göta mijając po drodze dolne śluzy. Szlak Nilsa Ericsona skręca w prawo i prowadzi ścieżką w kierunku parku Gamle Dal (3) położonego nad starymi kanałami z 1800 i 1844 roku. Miejsce piknikowe. Rzeźby plenerowe w tym błyszczący pokryty łuską Portal Thomasa Nordströma. Z parku można powrócić w kierunku kawiarni i przystani ścieżką wzdłuż najstarszego systemu śluz. Trasa miejscami jest wąska i pozwala zajrzeć w czeluść drogi wodnej. Można też wybrać dłuższą trasę prowadzącą wzdłuż ulicy Vassliden. Powyżej tej drogi stoi niewielka zagroda Åker w której jakiś czas mieszkał Nils Ericson w trakcie prac nad nowym kanałem. W tej okolicy rozpoczyna się ścieżka zwana Szlakiem Miłości (Kärlekstigen) biegnąca lasem Älvrummet tuż nad brzegami Göty. Stare świerki wyrastają tuż nad wodą i na zboczu. W podszyciu leszczyna. Otwierają się widoki na przełomową dolinę rzeczną przez którą przerzucono most wiszący. W jego okolicach zobaczymy resztki dawnej śluzy Elviusa (4) stanowiącej część pierwszej nieudanej inwestycji hydrotechnicznej w tym obszarze. W połowie XVIII w. uczony i konstruktor Christopher Polhem stworzył projekt pierwszego kanału umożliwiającego żeglugę przez wodospady w Stora Edet. Spiętrzenie wód kilkoma zaporami oraz wykucie śluz w naturalnym progu wodnym miało ułatwić przepłynięcie skalnym korytem rzeki. Oberwanie jednej z prowizorycznych tam przez bale spławianego drzewa zadecydowało jednak o ostatecznym fiasku tego przedsięwzięcia a śluzę Elviusa wysadzono w 1755 roku. Przez most wiszący można powędrować na wzgórze Kopparklinten (5) na prawym brzegu Göty. Na szczycie znajduje się platforma widokowa z przepiękną panoramą doliny oraz położonego na jej krawędzi miasta. Na tle zabudowy Trollhättanu rysuje się w dali płaskowzgórze Hunneberg. Na południu widać rzekę płynącą w kierunku Kattegatu wśród zielonych wzgórz. Na północy pierwotny bieg rzeki wyznacza wysoki próg skalny.
Elektrownia wodna Olidan

U stóp platformy widokowej znajduje się elektrownia wodna Olidan (6). W czasie II wojny światowej na Kopparklinten znajdowała się bateria przeciwlotnicza mająca chronić ten zakład energetyczny przed atakiem nieprzyjacielskich bombowców. Szlak Miłości doprowadza do niewielkiego zalewu Olideh
ålan na którego brzegu znajduje się wspomniana elektrownia wodna. Powstała ona w latach 1907-1921 i była pierwszym państwowym przedsięwzięciem w dziedzinie energetyki wodnej. Jest też najstarszą pracującą do dziś siłownią wodną w Szwecji. W przeszłości był tu naturalny wodospad zwany Helvetesfallen. Najbardziej charakterystyczny dla kompleksu przemysłowego jest wzniesiony z czerwonego granitu budynek mieszczący 13 turbin wodnych. Halę od strony zalewu oddziela droga jezdna ubezpieczona kamienną balustradą. Z góry wodę doprowadza długi kanał stanowiący oś architektoniczną całego założenia. Cały ten kompleks przypomina trochę monumentalną budowlę fortyfikacyjną, zwłaszcza że jest dobrze wkomponowany w skalne otoczenie. Do środka zakładu można wejść tylko z przewodnikiem. Zorganizowane wycieczki zostały jednak zawieszone w 2021 roku ze względu na epidemię. Starsza od stacji Olidan wzniesionej przez Erika Josephsona była tymczasowa stacja turbin, która już w 1908 roku zapewniła prąd elektryczny miastu Skara. Na jej fasadzie znajduje się napis "NOHAB Vattenturbiner Provstation". Urządzenia do elektrowni dostarczyła bowiem miejscowa firma Nydqvist & Holm AB (w skrócie NOHAB) znana później jako producent lokomotyw. Wielkie generatory były przewożone wagonami wprost z fabryki i opuszczane na nabrzeże za pomocą widocznego na krawędzi urwiska żurawia. Powyżej elektrowni znajdują się duże przemysłowe hangary na miejscu których istniała w 1847 roku kuźnia i odlewnia żelaza, pierwsza siedziba firmy NOHAB po przejęciu terenu przez państwo przeniesiona na drugą stronę kanału Trollhätte. Idąc dalej wzdłuż wspomnianego kanału miniemy dawną rozdzielnię oraz stację transformatorową. Po lewej stronie znajduje się nowoczesny budynek Insikten mieszczący salę wystawową i ekspozycję poświęconą energetyce wodnej. Przed pawilonem znajduje się tematyczny plac zabaw dla dzieci poświęcony przepływowi wody. Są tu wodne kanały, zjeżdżalnia w kształcie wieloryba, latarnia morska wypełniona kolorowymi kamieniami oraz wieża widokowa, skąd rozkoszować się można panoramą elektrowni i wzgórz na terenie Älvrummet.  Po kompleksie elektrowni prowadzi szlak przechadzkowy imienia Vilhelma Hansena pierwszego dyrektora państwowej spółki Vatenfall oraz inicjatora budowy nowego kanału w 1916 roku. Wzdłuż pięknie wyprofilowanego kanału elektrowni prowadzi ulica Åkersbergsvägen. Dawniej wzdłuż drogi wodnej biegła ścieżka którą szedł zaprzęg koni lub wołów ciągnących za sobą statek. Te dawne drogi techniczne są obecnie całkowicie zarośnięte. Z niej piękny widok na położony na skale na drugim brzegu kościół miejski. Dochodzimy do wysoko zawieszonego nad doliną rzeki mostu Oskarsbron. Przed samym mostem odbiega droga w dół prowadząca do resztek dawnej Polhemslussen ukończonej w 1753 roku, ale nigdy nie zaopatrzonej we wrota. W jej pobliżu znajduje się kamień pamiątkowy poświęcony budowniczemu tej pierwszej drogi wodnej Christopherowi Polhemowi. Ponad rozlewiskiem Håjums Varp znajduje się też rodzaj kotła skalnego zwany Kungsgrottan (9).
Sygnatury królewskie w Kungsgrottan

Tutaj na kamieniu wyryte są nazwiska królów oraz członków rodziny królewskiej, którzy odwiedzili to miejsce. Pierwszy podpis należy do Adolfa Fryderyka i jego żony Ulryki Lovisy i pochodzi z 1754 roku. Ostatni jak do tej pory upamiętnia księżniczkę Wiktorię i został wyryty w 2001 roku. Z mostu Oskarsbron najlepiej podziwiać można słynne wodospady (8). Przez większą część roku ten odcinek koryta pozostaje suchy ukazując dno skalistej rozpadliny. W porze letniej w czasie tzw. Dni Wodospadu tamy zostają otwarte i do niecki spływa woda. Jej przepływ osiąga maksymalnie 300 tysięcy litrów na sekundę i jest trzy razy mniejszy niż ładunek, który przepływał tym odcinkiem w warunkach naturalnych. Mimo to widowisko ukazuje siłę rzeki. Jest spektakularne, zwłaszcza wieczorem kiedy miejsce jest iluminowane. Przeprawa po raz pierwszy zbudowana została w 1889 roku. Pierwotnie była to konstrukcja stalowa z ażurową kratownicą. Ten pierwszy stały most przez rzekę G
öta w Trollhättan umożliwił rozwój dzielnicy Strömslunden na prawym brzegu. W latach 60-tych XX wieku budowla była już mocno przestarzała i zdecydowano o jej demontażu. Nowy betonowo-kamienny most o długości 109,5 metra powstał w tym samym miejscu w 1969 roku. Powyżej na lewym brzegu znajduje się górna elektrownia na rzece Göta zwana Hojum (7). Zbudowana została w końcu lat 30-tych XX wieku, z początku posiadała 2 turbiny a obecnie 3. Architekt założenia Erik Hahr ukrył większą część zakładu w podziemnej kawernie a na zewnątrz wznosi się tylko niepozorny kamienny budynek. Poniżej elektrowni na zboczach doliny zachowały się ruiny starszych zakładów przemysłowych w tym pierwszej w Szwecji fabryki tarcicy z 1857 roku, papierni oraz wytwórni karbidu firmy De Laval. Ceglany miejski kościół w Trollhättan (10) stoi na przesmyku pomiędzy dwoma sztucznymi kanałami. Spod elektrowni Hojum prowadzi do niego stary kamienny most. Na przyczółku stoi rzeźba autorstwa Hiroshi Koyamy. Jeden z pierwszych kościołów neogotyckich w Szwecji zbudowany został w latach 1860-1862 przez Adolfa Wilhema Edelswärda.
Neogotycki kościół Trollhätte

Była to fundacja Nya Trolh
ätte Kanalbolaget - spółki administrującej drogą żeglugową. To być może tłumaczy oddalenie miejsca kultu od centrum miasta, w zamyśle kościół miał służyć także korzystającym z drogi wodnej. Jego cechą wyróżniającą jest strzelista wieża o wysokości 40 m ustawiona tuż nad wejściem blisko krawędzi klifu. Poza tym jest to raczej budowla typowa dla wspomnianego stylu architektonicznego, aczkolwiek niepozbawiona uroku. We wnętrzu znajduje się tryptyk ołtarzowy autorstwa Alberta Eldha z 1935 roku oraz kolorowe witraże w większości wypełnione wzorami geometrycznymi. Kyrkbrovägen prowadzi dalej wzdłuż bocznego kanału. Dawniej wzdłuż drogi wodnej biegły ścieżki którymi szły zaprzęgi koni lub wołów ciągnące za sobą statek lub barkę. Te dawne drogi techniczne są już obecnie całkowicie zarośnięte. Mijamy kilka starych budynków przemysłowych i magazynowych. W dawnym domu dozorcy kanału na wysepce Kanalön mieści się obecnie siedziba klubu motocyklowego. Do kompleksu wystawowo-muzealnego Innovatum (11) prowadzi przez kanał Trollhätte most zwodzony o ciekawym designie. Zastąpił on funkcjonującą do 2017 roku kolej linową na wysokich masztach prowadzącą w stronę elektrowni Olidan. Centrum nauki to część większego parku biznesowego powstałego na terenie dawnych zakładów transportu kolejowego NOHAB. Przed wejściem na teren znajduje się emblematyczna lokomotywa z 1917 roku przypominająca o historii miejsca. Druga starsza, zakupiona z muzeum kolejnictwa w Gävle, znajduje się we wnętrzu kompleksu. Oprócz nowoczesnej interaktywnej wystawy wprowadzającej w świat fizyki, chemii, astronomii oraz zrównoważonego rozwoju na terenie Kraftstaden znajduje się kilka hal sportowych, skatepark, sale konferencyjne, restauracje i kawiarnie, studia filmowe, galeria sztuki, punkt informacji turystycznej, magazyny i sklepy. Ekspozycja oferuje wiele oryginalnych atrakcji: stację księżycową z robotami, wirtualną piaskownicę, samochody napędzane snopem światła, grę w mindball, maszynę do produkcji fałszywych wiadomości, interaktywną ścianę barwną itp. Jednym z eksponatów jest fragment afrykańskiego meteorytu Gibeon.
Bilety w cenie 120 SVK (dorośli) oraz 60 SVK (dzieci powyżej 3 lat). Są także karnety familijne oraz bilety łączone Innovatum i Muzeum Saaba. Aktualnie ze względu na Covid wystawa jest zamknięta. Zmiany warto śledzić na stronie internetowej: https://innovatumsciencecenter.se/. Kontakt telefoniczny: 0520 28 94 00
W muzeum Saab-a

W sąsiednim budynku znajduje się Muzeum Saab-a po bankructwie koncernu prowadzone przez Centrum Innovatum. W obecnym miejscu znajduje się od 1987 roku, wcześniej zbiory znajdowały się przy fabryce w Stallbacka. W kolekcji pokazano około 70 samochodów. W większości są to prototypy, samochody wyścigowe, reprezentacyjne oraz specjalne. Wystawę otwiera Saab 92001 znany też jako "Ursaab". Saab 94 Sonett to rzadki model wyprodukowany na potrzeby sportu rajdowego w stodole w 
Åsaka na wschód od miasta. 
Otwarte w sezonie letnim codziennie od 10 do 17. Poza sezonem od wtorku do niedzieli od 11 do 16. Aktualnie ze względu na sytuację epidemiczną zamknięte do odwołania. Ceny biletów: normalny 120 SVK, ulgowy (dzieci i studenci 60 SVK). Karnety rodzinne i bilet łączony z Centrum Innovatum. Kontakt telefoniczny: 0520 28 94 40, e-mail: info@saabcarmuseum.se, strona internetowa: https://saabcarmuseum.se/  
Ciekawym miejscem w kompleksie jest stara kuźnia NOHAB z 1935 roku w której wykonywano korbowody, pierścienie i wały do lokomotyw. Na wyposażenie składają się 3 duże młoty pneumatyczne o masie 500-800 kg i dwaq mniejsze. W miejscu tym prowadzi się pokazy i lekcje kowalstwa artystycznego. Na skraju kompleksu mieści się hala sztuki (Konsthall) organizująca wystawy artystyczne. W jej pobliżu obejrzeć można instalację plenerową przedstawiającego wielkiego białego królika z symbolami czerwonego krzyża. W lasku na południowy-wschód od kompleksu Innovatum stoi nieco zaniedbana stela zwana Starkodder Sten. Wspomina ona bohatera sag islandzkich, który pod wodospadami w Trollhättan toczył walkę z trollami. Kamień został przeniesiony z terenu zakładów NOHAB na obecne miejsce w 1951 roku.                                                    

sobota, 24 kwietnia 2021

Torhamn i wschodnie wyspy Archipelagu Karlskrony

Część Szwecji najdalej wysunięta na południowy wschód, czyli półwysep z niewielką przystanią w Torhamn (do 1898 roku nazywanego Torrum) oraz kilkanaście niewielkich szkierów. Rezerwaty przyrody, ptasie mateczniki oraz największy w Blekinge obszar prehistorycznych rytów naskalnych. 

Początek trasy w Jämjö na 268 km trasy głównej. Przy kościele odbiega na południe Torhamnsvägen. 
[1 km] W lewo droga gruntowa w kierunku zatoki Hallarumviken do Byfallet. 1 km w tamtym kierunku cmentarzysko z epoki żelaza Store Backe. W czasach wikingów była tutaj spora osada chroniona ostrokołem od strony morza.
[2 km] Hallarum. Kawiarnia i kąpielisko nad zatoką. 2 km na wschód rezerwat przyrodniczy nad jeziorem Färskesjön. Niewielki oligotroficzny zbiornik w depresji tektonicznej. Brzegi zalesione. Cmentarzyska prehistoryczne. Znakowana ścieżka turystyczna biegnie wokół akwenu.
Po prawej lasy bukowe należące do rezerwatu Hallarumsviken. Fragment wysokiego wybrzeża ze skalistymi klifami dochodzącymi do 30 m wysokości. Głębokie i wąskie doliny. Z platform skalnych rozległe widoki na zatokę. Kamienne fundamenty dawnej farmy rolnej. 
[5 km] Stora Rom. Rezerwat przyrodniczy. Las na klifach. Od strony morza zarośla wiciokrzewów. Stare dęby.
[7 km] W lewo droga do Truseryd. Po prawej dawne łąki kośne Steneryd. Rezerwat przyrody. Bogate zbiorowiska ziołorośli. Latem organizowane są tutaj otwarte zawody w koszeniu trawy. 
[8 km] Po lewej osada Möckleryd. Na wschód od wioski w sosnowym lesie ukrywa się największy w Blekinge zespół rytów naskalnych z epoki brązu zwany Horsahallen albo Hästhallen (1). Nazwę miejscu dały dwa wizerunki koni mające znaczenie religijno-symboliczne dla ludzi tamtego okresu. Koń pojawił się po raz pierwszy w Skandynawii w epoce brązu, dlatego zwierzęciu temu przyznawano nadziemską moc. Ich sylwetkę charakteryzują nienaturalnie wydłużone szyje, czym przypominają rytualne figurki ciągnące słoneczny rydwan znane ze stanowisk archeologicznych w Danii i pod Helsingborgiem. Największą grupę wizerunków tworzą jednak statki. Ich przedstawienia są różnowiekowe i często zachodzą na siebie. Niektóre ciągną za sobą słoneczny dysk. Prócz tego są też postacie ludzkie, obrazy innych zwierząt i rozmaite ornamenty. Część z rytów jest pomalowana czerwoną farbą.
Dwór Grabbegarden

[10 km]
W prawo droga do dworu Gr
äbbegården oraz na przystań promową Yttre Park (połączenie na wyspę Ytterön/Hästholmen, 2).
Prom kursuje co 15 minut w godzinach 5.00-24.00 z dwoma dłuższymi przerwami w ciągu dnia. 
[11 km] Gisslevik. Kemping nad brzegiem zatoki. Piaszczysta plaża z płytką wodą. 
Otwarte od 1 maja do 31 sierpnia. Cena pobytu 200 SVK za stanowisko z energią elektryczną a 140 SVK bez prądu. Opłata za prysznic 10 SVK za 5 minut. Kontakt telefoniczny pod numerami 0709 208 453 lub 0709 963 900, e-mail: bettesabom@gmail.com, strona www: https://gisslevikscamping.se
[12 km] Torhamn. W centrum wsi stoi kościół (3) zbudowany w 1885 roku i otoczony dużym cmentarzem. Zastąpił on zburzony średniowieczny znany jako Sankt Måns Kyrka. Imię męczennika z Orkadów nosiło też pobliskie źródełko. Elegancka budowla z szarego kamienia i cegły z przysadzistą 40-metrową wieżą nie uległa przekształceniu od czasów budowy. Zmianie uległ natomiast wystrój wnętrza. Najbardziej rzuca się w oczy wielki mural ołtarzowy przedstawiający Chrystusa w otoczeniu rolników i rybaków z Blekinge, dzieło urodzonego nieopodal Gunnara Olssona (Torhamna). W świątyni znajduje się jeszcze kilka innych obrazów tego artysty malarza. Ambona pochodzi z 1634 roku i została przeniesiona ze starego kościoła. W jej zwieńczeniu znajduje się monogram króla duńskiego Chrystiana IV. Na południe asfalt prowadzi do niewielkiego basenu portowego z widokiem na szkiery wschodniego archipelagu. Przybijają tu statki Blekingetrafiken.
Częstotliwość rejsów zależna jest od sezonu. Poza okresem letnim przejazd należy zarezerwować telefonicznie. Na wyspy wschodniego archipelagu pływają dwie łodzie: M/F Wittus bezpośrednio z Karlskrony z Fisktorget (w zależności od sezonu V, IX od czwartku do niedzieli 2 razy dziennie, około 1.30 h, VI-VIII przez cały tydzień 3 razy dziennie) oraz M/F Ungskär z Torhamn (tylko w sezonie letnim) lub Yttre Park (cały rok). Osobne rejsy odbywają się na Långören (2 razy dziennie), osobne na 3 pozostałe wyspy archipelagu (3 razy dziennie). Poza sezonem rezerwacje rejsów M/F Wittus pod telefonem 0455 783 30 a M/F Ungskär pod telefonem 0708 78 33 38. Na Utklippan dostać się można jedynie wodnymi taksówkami (Olsson: tel. 0738 56 39 99, Sturkö Sjötaxi: 0735 16 21 11 lub 0761 65 09 96, Henrik's Seaboat: 0768 77 77 70, Sandhamn Marine: 0455 514 00) lub prywatną łodzią.   
Odgałęzia się też boczna droga w kierunku porośniętego wrzosowiskami przylądka Torhamns Udde (4). Znajduje się tam stacja ornitologiczna i rezerwat przyrody. Wieża widokowa. Teren jest punktem postojowym dla ptaków wędrownych udających się wiosną z południa na północ a jesienią w kierunku odwrotnym. Szczególnie liczne są edredony oraz dzikie gęsi. Pojawia się także rzadki w Polsce biało-czarny szablodziób zwyczajny (Recurvirostra avosetta). Trzy kopce grzebalne z epoki brązu.

 
Ytterön/Hästholmen

Dostępna promem kablowym z Yttre Park. Rezerwat przyrodniczy. Terytorium zasiedlone rolniczo od wczesnego średniowiecza. Większe obszary leśne zachowały się w południowej części. Dominują natomiast łąki, nagie powierzchnie skalne i rzadkie zarośla jałowcowe. Rośliny słonolubne. Kolonie ptasie. Kąpieliska. Na wschodnim wybrzeżu w największej osadzie tradycyjny warsztat szkutniczy. 
Z południowego cypla i wzgórza Killeberget (bateria brzegowa) widok na sąsiedni Torhamnskär przy którym 27 października 1981 roku osiadła na mieliźnie radziecka łódź podwodna S-363 (5). W czasie zimnej wojny spowodowało to głośny międzynarodowy incydent przez ekspertów NATO określony żartobliwym mianem Whiskey on the rocks od nazwy popularnego drinka z lodem. Na pomoc uwięzionej łodzi podwodnej podążyła sowiecka eskadra składająca się z kilku okrętów. Szwedzi sprzeciwili się jednak kategorycznie wpłynięciu obcej floty na własne wody terytorialne w pobliżu ważnej bazy marynarki wojennej. Przygotowano do wystrzału baterie brzegowe, zmieniono też częstotliwości nasłuchu, co skłoniło Rosjan do zawieszenia akcji. Szwedzi zablokowali wejście do Gåsefjärden i otoczyli obcy okręt swoimi jednostkami. Trwały pertraktacje na poziomie rządowym oraz wojskowym. Ostatecznie kapitan okrętu podwodnego Anatolij Gusin został przesłuchany na pokładzie torpedowca Västervik. Jednocześnie pomiary promieniowania ustaliły obecność uranu na uwięzionej łodzi. Domniemywa się, że okręt podwodny posiadał w lukach torpedowych głowice nuklearne. Strona radziecka zaprzeczyła tym faktom trzymając się wersji uszkodzenia przyrządów pomiarowych i pomyłki w nawigacji, która spowodowała utknięcie na obcych wodach. Po 11 dniach napięcia jednostka podwodna została ostatecznie uwolniona z mielizny i odprowadzona w eskorcie na wody międzynarodowe. Dziś miejsce wypadku koło wyspy przypomina blaszana stawa z szablonem u-bota. 

Öppenskär

Na tym niewielkim szkierze położonym po wschodniej stronie wyspy Hästholmen znajduje się płat lasu iglastego oraz najdalej na południowy wschód wysunięte bagno na terenie Szwecji. Archeolodzy znaleźli tutaj ciekawe znaleziska z epoki wikingów, w tym zbiór arabskich monet. Dostęp łodzią z Torhamn lub Hästholmen.

Långören

Płaska bezleśna wyspa na południe od Torhamns Udde. Dostępna statkiem z Torhamn. Niewielka wioska na północnym wybrzeżu Od 1715 roku znajdowała się tutaj główna stacja pilotażowa, której celem było udostępnienie szlaku wodnego z Kalmaru do Karlskrony. Budynek strażnicy (Lotshuset, 6) stoi w centrum wioski. Wyróżnia się wysoką wieżą obserwacyjną. Wewnątrz mieści się świetlica, pokój noclegowy oraz niewielka wystawa muzealna. Wstęp wolny. Po wyspie oprowadza 2,5-kilometrowa ścieżka przyrodnicza prowadząca z przystani Salthallabryggan na południe. Fundamenty XVIII-wiecznych sezonowych domów oraz baterie brzegowe z okresu II wojny światowej.

Strażnica na Långören

Ungsk
är

Wyspa łączy się podmokłymi obniżeniami z dawniej osobnymi wysepkami Mellanskär i Lungskär. Nazywane są one rynnami drakkarów. W czasach wikingów służyły bowiem jako bezpieczne schronienia dla łodzi. Wioska z przystanią mieści się na południowym brzegu (7). 4-kilometrowa znakowana na czerwono ścieżka spacerowa prowadzi obok budynku starej szkoły i domu misyjnego w którym corocznie odbywa się niewielki festiwal operowy na niezamieszkaną północną część wyspy i najwyższe wzniesienie Böteskullen położone około 5 m nad poziomem morza. Warto przedostać się też na zachód na Lungskär na którym do końca lat 70-tych ubiegłego wieku znajdowała się bateria brzegowa z działami znajdującymi się w skalnych kawernach (8). Z wierzchołka wzgórza roztacza się panorama archipelagu. Podobno w czasie II wojny światowej mieścił się tutaj nowoczesny szpital wojskowy. 

Inlängan (9)

Położona bardziej na zachód, "w głębi archipelagu" i dlatego nieco wyższa mierząca 10 m n.p.m (Äggaviksberget). Stary ośrodek kamieniarstwa. Dawne kamieniołomy datowane na 2000 lat przed Chrystusem. Cmentarzysko neolityczne. Z nowszych czasów pozostały obronne umocnienia brzegowe. Dziś zamieszkuje tu na stałe zaledwie 7 osób. Spokojne zatoczki z plażami do kąpieli. Największe wrzosowisko na archipelagu. Ostoje ptasie. W środkowej części wyspy zachowane ślady dawnej terasy brzegowej morza litorynowego. Ścieżka spacerowa. 

Utlängan

Po wschodniej stronie Utlängan znajduje się mniejszy szkier Stenshamn ze starym portem rybackim (10) z 1918 roku zbudowanym z kamienia wydobytego na wyspie Hässlö. Przy przystani znajduje się sklep spożywczy oraz barak w którym organizowane są sezonowe wystawy. Wysokość wyspy nie przekracza 2 m i w czasie sztormowego przypływu duże jej połacie znikają pod wodą. Droga na Utlängan prowadzi przez wieś rybacką założoną w XVIII wieku a następnie kamienną groblą przez cieśninę. Utlängan to znacznie większy i wyższy szkier położony najdalej na południe. Ważny strategicznie i zamieszkany już w średniowieczu. Na Bornholmie znajduje się kamień runiczny w którym wspomniany jest wojownik, który zginął w czasie bitwy pod Utlängan. W północnej części wyspy zachowały się ponoć resztki średniowiecznego kościoła. Ludność trudniła się głównie rybołówstwem (w tym połowami węgorza), hodowlą owiec oraz myślistwem. Nad cieśniną na zachodnim brzegu znajduje się kąpielisko z cieplejszą wodą.
Latarnia morska na wyspie Utlängan

Po wschodniej stronie są piaszczyste i kamieniste plaże. Rozległe tereny łąkowe oraz wydmy. Można tu często spotkać wylegujące się foki. Warto też odwiedzić to miejsce ze względu na bogatą awifaunę. Środkiem lądu prowadzi znakowany szlak turystyczny o długości 3,5 km. Biegnie wzdłuż rzadkiego lasu z charakterystycznymi wielopiennymi dębami specjalnie przycinanymi. Na trasie stoi kilka tablic informacyjnych. Wieża widokowa. Na południowym cyplu Utl
ängan znajduje się latarnia morska (11) z zachowanym domem latarnika. Obiekt działa od 1883 roku, ale obecna czarno-biała betonowa wieża zbudowana została w 1931 roku. Stacja jest całkowicie zautomatyzowana. Wiatrochron dla turystów.

Utklippan

Najdalej na południe wysunięty szkier w Blekinge to w zasadzie grupa skalistych wysepek rozdzielonych cieśniną w której znajduje się przystań rybacka na Norraskär. Cały ten obszar stanowi od 1988 roku rezerwat przyrody. Ostoja ptaków morskich i fok. Ochrona obejmuje też rzadkie gatunki płazów: ropuchę paskówkę (Epidalea calamita) oraz ropuchę zieloną (Bufotes viridis). Ta druga w Szwecji żyje tylko na trzech stanowiskach: dwóch w Skanii oraz właśnie na Utklippan. Na Södraskär stoi latarnia morska imienia Wernera Heidenstama działająca od 1840 roku. Obecna ażurowa wieża pochodzi z 1870 roku i mierzy 31 m. Zachowały się fragmenty twierdzy brzegowej zbudowanej wraz z latarnią. W dawnych domach latarników mieści się stacja obrączkowania ptaków, ważny posterunek meteorologiczny a także schronisko.
20 miejsc noclegowych w pokojach 2- i 4-osobowych z widokiem na morze. Prysznic i toalety wspólne. Sauna na zamówienie. Karczma. Kontakt mailowy: mail@utklippan.eu.