Środkowe Åsunden

Ta część akwenu nazywana bywa Storsjön. Jest to usiany wyspami labirynt wodny z odnogą prowadzącą na  wschód na jezioro Björkern i do Drabo.  Najszersza i najgłębsza część akwenu (max 63 m), znana z wielkich szczupaków, niezamarzająca całkowicie nawet zimą. Podobnie jak Björkern, które uważane było kiedyś nawet za najgłębszy zbiornik wodny w Östergotlandii. Kraina widokowych skalistych wzgórz, głębokich dolin i wodnych przestrzeni w opisach porównywana bywa do Szwajcarii Saksońskiej. Charakterystycznym punktem startowym jest przesmyk i most Råsöbron przez który prowadzi droga główna 134 z Åtvidabergu do Kisy. Miejsce to najlepiej obejrzeć można z brzegów niewielkiej przybrzeżnej wysepki Maria Öar na którą prowadzi ścieżka przez wąską zadrzewioną groblę.

Råstorp

Przyjemne kąpielisko w zatoczce osłoniętej od północy wzgórzem. Parking. Widoki na jezioro.

Utdala

XIX-wieczna farma (1) z piętrowym domem mieszkalnym na niewielkim skalistym pagórku ponad zatoką jeziora Åsunden oraz szeregiem budynków gospodarczych na zapleczu. Naprzeciwko zalesiony ostrów Baggholmen a w głębi brzegi wyspy Granö. Hodowla kuców szetlandzkich.

Björkern z okolic kawiarni na Valö/Åsunden spod farmy Utdala

Oppeby

Miejscowość na przesmyku pomiędzy jeziorami Åsunden i Nimmern. Widok na oba akweny ze wzgórza kościelnego. Drewniany kościół stał w tym miejscu już w średniowieczu. Jest wzmiankowany w  1300 roku w kronikach diecezji Linköpingu. W 1760 roku zbudowano obecną jednonawową kamienną świątynię (2). Wieża ma hełm oraz najwyższe piętro drewniane. We wnętrzu znajduje się wielki obraz ołtarzowy XVIII-wiecznego portrecisty Carla Friedricha Brandera namalowany dla kościoła w Asby. Przedstawia Pokłon pasterzy w barokowym sztafażu. Obok ambona z reliefem Jonasa Berggrena Chrystus z Samarytanką przy studni. Kilka starych drewnianych rzeźb. Na cmentarzu odnajdziemy szlacheckie kapliczki grobowe. Naprzeciwko bocznej drogi do Rimforsy stoi skromny dwór szlachecki Stjärnevik zamieszkiwany w przeszłości przez miejscowego diakona.

Kościół Oppeby

Ekelid Hembygdsgard

Niewielki lokalny skansen (3) stworzony na miejscu XVIII-wiecznej zagrody żołnierskiej zamieszkanej do lat 50-tych. Stara leśniczówka, stodoła, szopa i kuźnia z Frössvik. Kolekcja sprzętów rolniczych i rękodzieła. Stare drewniane łodzie z Drabo oraz wozy konne. Ogród z widokiem na jezioro Åsunden.

Frössvik Herrgård

Parterowy dwór z XVIII wieku w stylu karolińskim. Stare budynki gospodarcze. Sielska okolica. Z pobliskiego wzgórza Knastraberget panoramy na jezioro Åsunden.

Bjuggö, Lindö, Gårdsö, Kölvö 

Grupa wysp w środkowej części Åsunden. Ta pierwsza jest największą na jeziorze, bardziej znana jest jednak inna Bjuggö położona w pobliżu Hycklinge. Gospodarstwo rolne. Tereny łąkowo-leśne.

Ryda

Wioska położona na południowym brzegu środkowego Åsunden w otoczeniu skalistych zalesionych wzgórz. Rezerwat przyrody chroni fragment boru świerkowego oraz jego łąkowe otoczenie. Na skraju lasu potężne dęby, osiki i brzozy. W pobliskiej wiosce Hagla tuż przy drodze do Björkfors znajduje się cmentarzysko z epoki żelaza (6). 

Dawna stacja benzynowa BP w Björkfors

Björkfors

Osada letniskowa położona malowniczo na przesmyku pomiędzy jeziorami Åsunden i Björkern w otoczeniu zalesionych wzgórz. Lustra wody obu akwenów znajdują się na różnych wysokościach i łączy je ciek spiętrzony kaskadą o wysokości około 6 m. Poniżej leży przystań nad jeziorem Åsunden. W centrum w gospodarstwie Lindgården znajduje się galeria sztuki. Przy wjeździe od północy zwraca uwagę niewielka oldskulowa stacja benzynowa BP z 1955 roku zbudowana z prefabrykatów firmy Gullringshus (4). Obecnie wystawa muzealna. W sklepie nabyć można rozmaite akcesoria samochodowe oprócz benzyny. Latem odbywają się tutaj imprezy tematyczne i koncerty rockowe. Wnętrze otwierane na zamówienie.                                Kontakt pod numerem telefonu: 0740 349 91 61 lub 070 658 05 56, e-mail: nostalgimacken@outlook.com

Schronisko turystyczne wraz z wypożyczalnią kajaków. 36 miejsc noclegowych w 11 pokojach. Otwarte przez cały rok. Zameldowanie po 16.00. Ceny noclegu dla dorosłych 285 SVK, dla dzieci 175 SVK. Zniżki dla członków STF i International Host. 

Valö

Skalista wysepka przy wysokim brzegu jeziora Björkern połączona groblą ze stałym lądem (5). Od 1956 roku znajduje się tutaj restauracja, kawiarnia i estrada taneczna. Kąpielisko. Widoki na jezioro i otaczające go wzgórza. Powyżej wyspy duże prawie 100-metrowe urwisko Korpberget. Ścieżka spacerowa ubezpieczona jest linami w eksponowanych miejscach. Platforma widokowa. Pozostałości prehistorycznego grodziska. Bogate lasy z dębem, świerkiem, lipą i klonem. Na drzewach rzadki porost Fuscopannaria mediterranea. Rezerwat przyrodniczy. Zejście możliwe w kierunku Hulebo (inny rezerwat przyrodniczy) lub Odrygsbacken do centrum Björkfors.

Ävjeboda

Niewielka wioska na północ od Björkfors z tradycyjnymi XIX-wiecznymi zagrodami. Najstarsza jest chata zwana Klockarebostället. Stary krajobraz kulturowy

Bråtberget

Rezerwat przyrodniczy (7) po północnej stronie jeziora Björkern. Lasy iglaste i mieszane na stromych stokach. Murawy naskalne. Mchy i porosty. W zagajnikach rośnie rzadka wyka grochowata (Vicia pisiformis) z żółtymi lub fioletowymi kwiatami. Ścieżka turystyczna o długości 2,5 km.

Idhult

Stara wieś położona wysoko na grzbiecie morenowym ponad jeziorami Nedre i Övre Emmaren. Malownicza panorama z zalesioną górą Borgkullen rozdzielającą oba akweny. W średniowieczu na wierzchołku tego wzgórza znajdowała się strażnica obronna. Rezerwat przyrodniczy (8) z kilkoma szlakami przechadzkowymi i ścieżką edukacyjną. Stare łąki i pastwiska z bogatą florą kwiatową charakterystyczną dla środowisk nawapiennych lub nadmorskich. Najbardziej rozpoznawalne są kwitnące w maju lub czerwcu storczyki zwane w Polsce kukułką bzową (Dactylorhiza sambucina), a w Szwecji bardziej romantycznie Adamem i Ewą. Fioletowe przetaczniki, żółte rozchodniki, bodziszki krwawe, białe pierwiosnki lekarskie, a także rośliny zielarskie, m.in. pospolite oregano, ciemiężyk białokwiatowy czy kokorycz wonna. Polne kopce kamienne. Wypas kulturowy.

Drabo Brunn

Drabo

Wieś na granicy Östergotlandii i länu Kalmar na wschodnim krańcu jeziora Björkern. Na zboczu opadającym w kierunku akwenu znajduje się lecznicze źródło mineralne (9). Zostało przebadane przez lekarza wojskowego Magnusa Appelberga w 1871 roku i udostępnione kuracjuszom, którzy docierali tu drogą wodną przez kanał Kinda albo dorożką ze stacji kolejowej w Överum. Uznano że można tu leczyć anemię i choroby żołądka.  Powstały łaźnie oraz hotel uzdrowiskowy. Tego typu przedsięwzięcie nazywano "rolniczym zdrojem". Nie okazał się on jednak rentowny zapewne ze względu na oddalenie od miasta. Z Linköpingu droga na miejsce trwała około 10 godzin. Uzdrowisko zamknięto w 1888 roku. Zachowały się fundamenty łaźni oraz wyremontowana niedawno altana nad samym źródełkiem. Woda jak najbardziej nadaje się do picia. Widok na jezioro. Poniżej na zboczu znajdują się tzw. doły smołowe w których kiedyś produkowano lepik z tarcicy sosnowej. 

Tyllinge

Miejscowość położona w pobliżu długiego rynnowego jeziora Tynn już w länie Kalmar. Drewniany dwór szlachecki (10) wzmiankowany był po raz pierwszy w 1318 roku jako tzw. wolnizna (szwedzkie frälsegård). Dźwignięty został z ruiny podczas remontu w latach 1937-1938. Przy gospodarstwie znajdował się tartak oraz piec do wypalania wapna. Obecnie na stawie przemysłowym znajduje się fontanna. Zaniedbany park angielski przechodzi w rezerwat przyrodniczy. Bory sosnowe i lasy mieszane. Plaża nad niewielkim jeziorem Man.            

Kisa część 2

  

KISA 3,8 tys. mieszkańców

"Zielone wzgórza ponad Kisą" mógłby zaśpiewać szwedzki odpowiednik Wojciecha Gąssowskiego. Może na przykład urodzona właśnie tu w miasteczku na pojezierzu Anna-Karin Magnusson znana pod pseudonimem Kisa piosenkarka i aktorka, w latach 70-tych uznana za szwedzką odpowiedź na Janis Joplin. Sama nazwa miejscowości odnosi się do staroskandynawskiego rdzenia opisującego teren pagórkowaty i pełen wybrzuszeń. Zalesione granitowe garby wznoszą się nad wąską doliną Kisaån i jeziorami Kisasjön oraz Hargsjön. Piękne widoki podziwiać można z  położonej na północy Klackberget, na wschodzie Starberget czy Singelberget, albo Björkeberget na zachodzie z wieżą wodną na szczycie. Najbliżej centrum leży jednak stroma góra Borgarberget (1) na którą prowadzi od północy droga zwana Kärlekstigen (Szlak Miłości). Kiedyś na szczycie znajdowała się twierdza zwana fornborgiem broniąca południowej granicy państwa Swewów. Wprawne oko dostrzeże jeszcze na skalnych wygładach jej ślady. Ze wzgórza roztacza się dookolna panorama miasteczka. Dostrzec można położoną najbliżej wieżę kościelną, zakłady drzewne nad Kisasjön i kilka innych interesujących budynków w centrum miejscowości.

Kościół Kisa Kyrka z Borgarberget

Kościół parafialny (2) ma założenie średniowieczne, ale obecny kształt przybrał po przebudowie w XVIII wieku. W latach 1772-1774 dostawiono wieżę nakrytą charakterystycznym zakrzywionym hełmem, właściwym dla klasycyzującego nurtu architektury szwedzkiej tamtego okresu. Pierwotnie na czubku znajdował się duży wiatrowskaz w kształcie koguta przeniesiony na dach plebanii. W środku wieży mieści się mechanizm zegarowy oraz trzy dzwony (w tym największy z wizerunkiem Chrystusa i sześciu apostołów wraz z tekstem hymnu Soli Deo Gloria). W klasycystycznym ołtarzu głównym znajduje się duży obraz Pera Hörberga przedstawiający adorację pasterzy. Został on w zasadzie namalowany dla kościoła w Skärstad, ale następnie przeniesiony do Kisy. Duża ambona wykonana została przez Jonasa Berggrena z Målilla. Pozłacane płaskorzeźby przedstawiają Chrzest w Jordanie, Maryję z Dzieciątkiem oraz Chrystusa w ogrodzie Getsemani. Warto zwrócić uwagę na liczne kartusze herbowe na ścianach oraz dwa prospekty organowe. Pod dachem galerii odsłonięto fragmenty malowideł z początku XVIII wieku, którymi pokryty był stary strop. Kościół otacza duży cmentarz wraz z salą spotkań wspólnoty. Dzisiejszym centrum miejscowości jest plac zwany Stora Torget. Śladów historii jest tu raczej niewiele, choć wokół znajdziemy kilka budynków użyteczności publicznej, m.in. bibliotekę i siedzibę władz gminnych. Plac zdobi dość ekstrawagancka pozłacana figurka przedstawiająca boginię płodności, trochę w typie paleolitycznej Wenus z Willendorfu. Znajdziemy tu również charakterystyczne dla wystroju miasteczka kosze kwiatowe. W piątki odbywa się tutaj tradycyjny targ. Można wtedy nabyć rozmaite lokalne produkty, w tym dżemy i marmolady z gospodarstwa ekologicznego Harg Odlarna zlokalizowanego na wysoczyźnie na północnych peryferiach Kisy. Najważniejsza historyczna ulica osady, czyli Storgatan leży na wschód od rynku za linią kolejową. Wjeżdżając do  miasta od strony Linköpingu najpierw miniemy wysoki czterokondygnacyjny dom z narożnymi wieżyczkami zwany Sveahuset (3). Jako jedyny ocalał z pożaru jaki dotknął tą część miasta. Wyróżnia się także położony po prawej stronie drogi gmach Östergotland Enskilda Bank z marmurowym kartuszem herbowym na fasadzie. Dyrektorem tego oddziału był w przeszłości Erik Hjort, lokalny myśliwy, dziennikarz i radny powiatu. Pochowany został wraz ze swoją żoną w ceglanym grobowcu (8) znajdującym się u podnóża wzgórza Starberget na południe od Kisa. Nie jedna to znana postać związana z Kisą. Warto wspomnieć także o aktorce Karin Inger Nilsson rozpoznawanej na całym świecie z roli Pippi Langstrumpf w serialu telewizyjnym z przełomu lat 60-tych i 70-tych XX wieku.

Storgatan i Café Columbia

Naprzeciwko banku znajduje się stary drewniany domek pomalowany typową dla Szwecji czerwoną farbą z Falun. Mieści się w nim kawiarnia Columbia (4) oraz niewielkie muzeum emigracyjne pokazujące fotografie, listy i rozmaite pamiątki związane z tutejszymi przesiedleńcami, którzy wyjechali na stałe do Stanów Zjednoczonych. Ciekawym eksponatem jest tzw. mówiący obrus (den talande duken) opisujący historie szwedzkich kolonistów. W 1845 roku tutejszy rolnik Peter Cassel wyjechał z całą rodziną i służbą za ocean i osiadł w nowej osadzie w stanie Iowa. Jego entuzjastyczna relacja spowodowała wzrost zainteresowania podobnymi przedsięwzięciami w okolicy. W 1846 roku miejscowy aptekarz Carl Gustaf Sundius założył specjalne biuro emigracyjne, które organizowało wyjazdy kolejnych chętnych do "wolnej Ameryki". W latach 1845-1920 z północnego Småland wyjechało ponad 6000 ludzi. Sama kawiarnia powstała natomiast w 1921 roku na miejscu dawnej apteki. Przez wiele lat prowadziła ją repatriantka Dorothea Florén. Oprócz dobrej kawy  w ogródku z widokiem na rzekę można tu zrobić zakupy w sklepiku z lokalnymi wyrobami. Po drugiej stronie doliny znajduje się prawdopodobnie najstarsza część osady. Na Tingshustorget stoi dawny parterowy budynek miejscowego sądu i administracji wzniesiony z pruskiego muru w 1822 roku. W zachodniej części domu znajduje się wielka sala w której odbywały się rozprawy. Inne historyczne budynki znajdują się w lokalnym skansenie (Kisa-Västra Eneby Hembygdsförening, 5) położonym w dzielnicy Bergdala w sosnowym lesie nad jeziorem Kisasjön. Przeniesiono tutaj m.in. duży dwór z Hovby pochodzący z XVII wieku. We wnętrzach podziwiać można bogatą ekspozycję dawnych przyborów i narzędzi wiejskich ukazujących kulturę ludową krainy pojeziernej położonej przy granicy Östergotlandii i Småland. Muzeum posiada także dużą kolekcję starych fotografii ukazujących życie mieszkańców regionu i przemiany w krajobrazie. Nowa wystawa mieści się w dawnej stodole z Falerum, przeniesionej na nowe miejsce w 2007 roku. 

Adres: Enebygatan 29, 59038 Kisa. Informacje na temat możliwości zwiedzania skansenu pod telefonem 072 543 95 56 lub adresem mailowym  info@kisahembygdsgard.se. Wycieczka z przewodnikiem w cenie 40 SVK. 

Lokomotywownia

Ciekawym zabytkiem jest niedawno odrestaurowana lokomotywownia (6) zbudowana w 1901 roku i znajdująca się w południowej części dzisiejszej stacji kolejowej. Niewielki zakład służący do drobnych napraw został wzniesiony w gotycyzującym stylu przypominającym mały zamek wraz z wieżą ciśnień i zwrotnicą. Na południe od miasteczka na stokach wzgórza Tolvmannabacken (7) powstał ośrodek narciarski z czterema wyciągami oraz siedmioma trasami zjazdowymi. Znajduje się tutaj oświetlony stok slalomowy, dziecięcy tor saneczkowy oraz tor do jazdy po muldach. Szkoła snowboardowa i narciarska. Przy parkingu restauracja i sauna. Dojazd z centrum Kisy wzdłuż Ydrevägen, Industrivägen i Tolvmannavägen. 

          

Do Bankeryd

Bankeryd to prawie 9-tysięczny satelita Jönköpingu położony na zachodnich brzegach jeziora Wetter w wielkiej polodowcowej dolinie o założeniach tektonicznych. W XVII wieku powstała tu pierwsza farma przekształcona później w dwór szlachecki. Od początku swojej historii miejscowość pełniła nie tylko funkcję mieszkaniową, ale rozwinął się tu przemysł rzemieślniczy specjalizujący się zwłaszcza w wytwarzaniu pędzli i szczotek. Panoramy Wetteru. Plaże i kąpieliska.

Panorama Bankeryd ponad skansenem

Wyjazd z Habo na południe Jönköpingsvägen a następnie przy wiadukcie kolejowym w lewo Bränningeleden. Przy pierwszym rondzie stacja benzynowa St1.

[297 km] Sjogarpsrondellen. Rondo przy wyjeździe z Habo. W prawo trasa 195 w kierunku Jönköpingu, w lewo w kierunku Hjo. Panorama jeziora. Na wysepce nowoczesna instalacja artystyczna.

1 km dalej przy drodze 195 stacja benzynowa Statoil.

[299 km] Fiskebäck. Dawna osada rybacka związana z dworem Kärnekulla na północy. Po lewej stronie trasy 195 drewniana kaplica (1) z charakterystyczną sygnaturką otoczona starym cmentarzem. Kościół parafialny z XVIII w. został przeniesiony do osady Gustaf Adolf a obecną budowlę wzniesiono w 1939 roku. Grób pułkownika Lentzenfelda zarządcy dóbr Pera Brahe młodszego. Warto nadmienić, że średniowieczna chrzcielnica z Fiskebäck jest przechowywana w Muzeum Westergotlandzkim w Skarze a tutejszy niemiecki obraz ołtarzowy z XV wieku znalazł się w Narodowym Muzeum Historycznym w Sztokholmie.
Na lewo droga w kierunku Domsand (1 km). Piaszczysta plaża i marina jachtowa w szerokiej zatoce u ujścia Domneån. Na falochronie latarnia ledowa. W dolnym odcinku rzeki rezerwat przyrodniczy (2). Zabagniona dolina polodowcowa o stromych zboczach. Bory sosnowe. Okrężny szlak znakowany na pomarańczowo. Historyczna granica Småland i Västergotland. 
Powyżej plaży kemping z możliwością noclegu we własnym namiocie, przyczepie lub kamperze albo w drewnianym domku. Ceny za domek od 450 do 1095 SVK za noc w zależności od wielkości i komfortu. Łazienka na recepcji przeznaczona także do kąpieli małych dzieci. Urządzenia sportowe (kort tenisowy, boisko do siatkówki, place zabaw, wypożyczalnia sprzętu wodnego). Miejsca na grillowanie. Bezpłatne wifi. Serowy poczęstunek dla klientów wypożyczalni Daylight Husbilar. Kontakt i rezerwacja telefoniczna pod numerem: +46 737 140 575, e-mail: info@habocamping.se, formularz na stronie web: https://habocamping.com/
[301 km] W lewo Kortebovägen wjazd do centrum Bankeryd przez północną dzielnicę przemysłową. Fabryka szczotek Habo Pensel. Stacje benzynowe Statoil i Johnsson. Nad brzegiem Wetteru przy Domsandsvägen 54 sezonowe pole namiotowe klubu motorowego VMCK.
Otwarte od czerwca do końca sierpnia. Zamknięte w czasie nocy świętojańskiej. Kuchnia polowa i świetlica na miejscu. Ustawienie namiotu 50 SVK, wynajęcie czteroosobowego domku 300 SVK. Kontakt telefoniczny: 036 37 85 47. Recepcja czynna od 18 do 22.
W lesie sosnowym nad Wetterem jest także chrześcijańskie centrum kolonijne Vidablick.

Penselrondellen

[303 km] Bankeryd Charakterystycznym elementem krajobrazu miejscowości są zalesione wzgórza Häggeberg i Blekeberg (273 m npm) oddzielające miasteczko od brzegu Wetteru. Piękne widoki na dolinę Bankeryd są spod stadniny koni w Labbarp (3). Najpiękniejsza panorama jeziora rozciąga się natomiast spod Nyarpstugan (4) z wyciągiem narciarskim, restauracją i ogrodem gimnastycznym. Poniżej tego miejsca odnajdziemy niewielka grotę skalną zwaną imieniem Kapten Elin - czarownicy i zielarki skazanej na stos po denuncjacji przez miejscowego prawnika. Skały budujące strome zbocze należą do formacji piaskowcowych zwanych od miejscowości Trånghalla. W przeszłości eksploatowano je na cele budowlane w kamieniołomach. Przemysł rozwijał się w tej okolicy już w XVIII wieku, powstawało też wiele dworów, willi i podmiejskich farm. Najstarszy istniejący dom tzw. Stommastugan z przełomu XVII i XVIII w. to dawna plebania znajdująca się obecnie na terenie ogrodu skansenowskiego (5) przy Björnebergsvägen. Znajduje się tutaj kilka obiektów mieszkalnych i przemysłowych z całej okolicy. W Sali Komendanta w dawnym przytułku przeniesionym do skansenu w 1970 roku zlokalizowano wystawę poświęconą rozwojowi wyrobu pędzli i szczotek. Ciekawym eksponatem jest też stary zegar z willi Attarp z napisami wzywającymi do modlitwy, posiłku i pracy w określonych porach. Po drugiej stronie ulicy znajduje się kościół parafialny. Dzieje gminy są dość burzliwe. Pierwsza średniowieczna świątynia została zburzona w czasie wojny siedmioletniej. Obecna neoklasycystyczna już trzecia została zbudowana w latach 1865-1868 wg projektu architekta Johana Fredrika Åboma. Przy wschodniej fasadzie znajdują się stare płyty grobowe w tym tablica nagrobna Eliasa Alegrena fundatora krucyfiksu zawieszonego przy ambonie. Na ścianie przy ołtarzu namalowany jest piękny fresk inspirowany motywem ośmiu błogosławieństw. Warto tez zwrócić na mniejszy obraz przedstawiający Chrystusa zmartwychwstałego wraz z Maryją i Marią Magdaleną. Ponieważ siedziba parafii znajduje się dość daleko od centrum miasta niedawno zbudowano nowoczesną siedzibę zgromadzenia w Attarp przy Sjöåkravägen. Przy charakterystycznym rondzie z wizerunkiem wielkiego pędzla pośrodku rozpoczyna się dzielnica handlowo-usługowa z domem towarowym, szpitalem i stacją kolejową w głębi. Sąsiadują ze sobą dwie tradycyjne restauracje Lillagården i Blå Kallaren.  Przy końcu Stationsgatan stoi historyczny budynek fabryki mebli braci Millerów z 1903 roku, z kolei przy końcu wspomnianej Sjöåkravägen centrum konferencyjne na terenach byłego majątku ziemskiego. Na terenie kompleksu rośnie stary zabytkowy dąb. Promenada nad rzeką Lillån prowadzi wzdłuż niewielkiego jeziora zaporowego. W tej części Bankeryd znajduje się nowoczesna szkoła, basen sportowy i boisko miejscowego klubu. Na krawędzi doliny stoi dawna willa Attarpsgården (6).   

Willa Attarp w Bankeryd

     

Habo część 2

HABO [295 km] / 8 tys. mieszkańców

Punktem centralnym miasteczka jest podłużny plac Blåtorget nazwany tak od niebieskiego domku zamykającego go od strony południowej. Niebieskie są także ceramiczne kule znajdujące się na fontannie węgierskiego artysty Gustawa Kraitza przy miejskiej bibliotece. Powyżej placu Jönköpingsvägen zmienia swój kierunek a ostry zakręt zwany jest potocznie Lundqvistakurvan od działającego tu dawniej popularnego sklepu kolonialnego Lundqvista i Viberga. Po wschodniej stronie Jönköpingsvägen stoi rzeźba Kenta Wahlbecka Pięć zmysłów symbolizowanych przez egzotyczne maski. Przy tej samej ulicy, ale blisko stacji kolejowej znajduje się ceglany budynek urzędu miasta z nowoczesną tarczą zegarową na wieży, a zaraz za nim nowy parafialny kościół św. Jana zbudowany w 1993 roku - jeden z dwóch w kraju zaprojektowanych na planie dwunastościanu. Osobliwością wnętrza jest źródełko chrzcielne z wolno płynącą wodą. Nad ołtarzem wisi współczesna rzeźba Chrystusa w kształcie krzyża - dzieło Ewy Spångberg. Najstarszą częścią osady jest położone za torami Bränninge gdzie najpierw stała przydrożna karczma a potem powstało duże gospodarstwo rolne. Śladem po tej dawnej historii osadniczej jest aleja starych drzew przy Bränningegatan. W północnej części centrum przy Munksvägen znajduje się niewielki ogród skansenowski (hembygdsgård) z 7 budynkami mieszkalnymi i gospodarczymi przeniesionymi z różnych części gminy.

Wejście do skansenu w Habo 

Najwcześniej pojawił się tutaj dom byłego wojskowego prokuratora zbudowany z grubych drewnianych bali (Profossbostället). Obok skansenu tuż przy ulicy stoi niewielka drewniana pomalowana na zielono kaplica baptystów. Przy wejściu na teren parku warto zwrócić uwagę na tradycyjny gärdesgård, czyli płot okalający cały ogród. Wykonany jest z młodych świerków. Słupki rozstawiane są w odległości niecałego metra od siebie a dłuższe żerdzie układane na skos mniej więcej na odcinku pomiędzy 7 kolejnymi słupkami. Wiązane są do palików za pomocą gałązek, które wcześniej zanurza się we wrzątku, aby zmiękły i stały się bardziej elastyczne. Oczywiście tego typu ogrodzenia spotykamy w wielu rejonach Szwecji, mają też swoje lokalne formy o nieco innej konstrukcji. W ostatnich latach stały się modne ze względu na ekologiczne trendy. Płot skansenu nawiązuje jednak w tym przypadku do herbu Habo, który przedstawia symboliczną granicę pomiędzy prowincjami Småland i Skaraborg biegnącą jeziorem Wetter oraz zalesionymi brzegami.

Lokalne towarzystwo dziedzictwa prowadzi różne akcje i warsztaty. Niektóre z nich odbywają się w dawnej hali fabrycznej Spinneri AB przy Tidaholmsvägen 14. Drewniany budynek przemysłowy nad małym zalewem należał do założonej w 1882 roku przędzalni Fransa Augusta Johanssona. Zasłynęła ona z produkcji wełnianych kocy pod marką Habo. Obecnie mieści się tu także restauracja i galeria sztuki. Na północ od kompleksu granicznego leży głęboka i podmokła dolina Hökesån. To jedno z ważniejszych tarlisk pstrąga w zlewni Wetteru Dolny bieg rzeki został z tego względu objęty ochroną w rezerwacie przyrody. Ścieżki nadrzeczne prowadzą przez piękny las liściasty, ale mogą być błotniste. Wycieczkę można zakończyć nad brzegiem Wetteru, gdzie znajduje się deszczochron i punkt widokowy. Na wschód od Habo rozciąga się stary las bukowy należący kiedyś do dóbr królewskich a następnie "państewka" Pera Brahe z Visingsö. To jedno z najdalej na północ wysuniętych tego typu zbiorowisk w Szwecji. Początki tej plantacji sięgają XVII wieku. W południowej części lasu znajduje się rezerwat przyrody Stora Kärr chroniący płat starodrzewu. Dojście od parkingu przy drodze głównej 195.

Habo Gamla Kyrka z wewnątrz i z zewnątrz

Najbardziej cenny zabytek Habo znajduje się w osadzie kościelnej położonej 5 km na południowy-zachód od centrum miasta. Dojazd ulicą Kyrkvägen. Trasa biegnie otwartym terenem z rozległymi widokami na łagodne zalesione wzgórza południowego Hökensås. Drewniany kościół parafialny zwany jest wiejską katedrą lub drewnianą katedrą znad Wetteru. Budowla sakralna istniała tutaj już w XIII wieku, ale obecną barokową formę bazyliki zyskała podczas przebudowy w 1723 roku. W tym czasie powstały też piękne malowidła ścienne autorstwa mistrzów z Jönköpingu Johana Kinnerusa i Johana Christiana Petersona. Po obu stronach nawy zawieszone są empory z balkonami przysługującymi możniejszym i bardziej wpływowym członkom zgromadzenia. Ołtarz główny przedstawia sceny Ukrzyżowania, złożenia do grobu oraz Zmartwychwstania. Po bokach stoją figury Mojżesza z kamiennymi tabliczkami oraz jego brata Aarona z zieloną gałązką. Osobliwością ołtarza jest stary zegar mechaniczny z figurką chłopca wybijającą pełne godziny. Dwa ocalałe dzwony zawieszone są na wieży, natomiast stojąca obok dzwonnica pełni tylko i wyłącznie funkcje ozdobne. Świątynię otacza "miasteczko" kościelne z budynkami plebanii, sockenstuga (letnia kawiarenka), dawnych stajni oraz przedszkola. W sezonie letnim do kościoła dojechać można specjalnym autobusem kursującym w dni koncertów i festynów. Odjeżdża on z przystanków na Blåtorget oraz przy Centrum Zdrowia.
Kościół otwarty jest w dni robocze: między 10 a 18 w sezonie letnim, między 10 a 16 w sezonie zimowym (od października do marca). W niedziele czynny tylko w czasie mszy świętej.
8 km na zachód od Habo leży Furusjö niewielka osada z ładną piaszczystą plażą nad jeziorem Furusjön. Wyjazd wzdłuż Bränningeleden. 

                 

           

Zachodnim brzegiem Wetteru do Habo

Od granicy länów droga 195 prowadzi na południe głównie przez lasy, zrazu prawie samym brzegiem Wetteru, potem nieco bardziej w głębi lądu podnóżami wzgórz Hökensås. Przecinamy kilka poprzecznych wąwozów, którymi spływają do Wetteru krótkie potoki. Z prześwitów fragmentaryczne widoki na jezioro.

[270 km] Stenstorp. Po lewej zjazd do przystani jachtowej. W głąb lądu biegnie droga do Skämningsfors (1 km). W dawnej dwupiętrowej willi hrabiów von Essen ośrodek opiekuńczy. 

[271 km] Brandstorp. Osada przy drodze 195 pochodzi z lat 30-tych i 40-tych XX wieku. 

Przy skrzyżowaniu dróg stacja benzynowa QStar.

W prawo biegnie szosa w kierunku ośrodka letniskowego na grzbiecie Hökensås (Semesterby). Trasa ta wspina się łagodnie na grzbiet wzgórza. Z rozległych łąk roztaczają się piękne widoki na Wetter i wyspę Visingsö. Nieco ponad kilometr w tamtym kierunku po prawej stronie leży dawna wieś kościelna. Drewniany kościół (1) na planie krzyża greckiego pochodzi z XVII wieku. W ołtarzu flankowanym przez panele heraldyczne znajduje się wizerunek Chrystusa na krzyżu z Maryją i św. Janem. Rozkosznym cackiem jest stojąca obok niewielka miedziana chrzcielnica mieniąca się kilkoma kolorami. Podziwiać można również pozłacaną ambonę z postaciami Chrystusa i ewangelistów. Najbardziej niezwykłe są jednak w tej świątyni malowidła ścienne i sufitowe stworzone przez Johana Kinnerusa z Jönköpingu w 1748 roku. Są tu ekspresyjne wizje piekła, raju, zmartwychwstania czy pokuty utrzymane w pastelowych barwach. 

Kościół w Brandstorp z malowidłami na suficie (scena Zmartwychwstania).

Warto też zwrócić uwagę na iluzjonistyczne anioły strzegące okien. Obok kościoła znajduje się wolno stojąca dzwonnica. Unikatowe jest także drewniane ogrodzenie cmentarza w formie solidnego parkanu. Wokół kościoła zgromadzono kilka tradycyjnych budynków tworzących niewielki ogólnodostępny skansen. Najbardziej niezwykłym budynkiem jest ośmiokątna altanka w kształcie namiotu służąca jako letnia jadalnia w rezydencji hrabiów von Essen. Od 1994 w jednym z budynków działa ekspozycja rozmaitych narzędzi i przyrządów żeglarskich. 

Kontakt w sprawie rezerwacji zwiedzania pod numerem telefonu 0502 510 29.

[273 km] Häldeholm. Przekraczamy dość głęboki wąwóz wycięty przez spływający ze wzgórz Hökensås potok Holmån. Jakieś 3 km powyżej tego miejsca tworzy on niewielki wodospad Rävafallet (3). 2 km pod górę gruntową drogą dotrzeć można do chaty Sågaretorpet (2). Oryginalna galeria sztuki i rękodzieła z piękną panoramą jeziora Wetter.

Wodospad Rävafallet

[281 km] Za Ekebäcken po minięciu garbu terenowego odgałęzia się w lewo droga na cypel Svedudde z szerokimi piaszczystymi plażami (kąpielisko i kiosk spożywczy, 4) i portem jachtowym. W głębi półwyspu duża przemysłowa piaskownia. Ostoja rzadkich gatunków owadów i gadów. 

[282 km] Baskarp - niewielka osada przemysłowa. Z centralnego placu panorama Wetteru.

[283 km] W prawo za Sved (psie zaprzęgi) owiane tajemniczą aurą miejsce zwane Falkens Grav (3 km, 5). Niewielka mogiła w sosnowym lesie. W 1855 roku pochowano tutaj Jonasa Falka złodzieja skazanego na śmierć za napad na pocztę w Tunarp. Rozbój ze skutkiem śmiertelnym, bowiem w wyniku pobicia w szpitalu zmarł urzędnik pocztowy. Po pochówku na grobie w nieznany sposób zaczęły się pojawiać świeże kwiaty. Według opowieści z dreszczykiem pewnego dnia w tej okolicy balowało kilku młodzieńców. Kiedy słońce zaszło okazało się, że nie mogą uruchomić silnika samochodu. W tych okolicznościach nikt nie miał ochoty na kilkukilometrową przechadzkę do wsi. Przenocowali w aucie a rano ku ich przerażeniu zobaczyli na pobliskim grobie nowy bukiet kwiatów. Ostatnia desperacka próba uruchomienia samochodu okazała się tym razem skuteczna i towarzystwo natychmiast opuściło to dziwne miejsce. 
[284 km] Fagerhult. Wzmiankowany w 1399 roku jako farma należąca do klasztoru Alvästra. Obecnie osada przemysłowa znana z założonych w 1945 roku zakładów produkujących sprzęt oświetleniowy. Koncern posiada obecnie fabryki w 9 krajach na świecie. Vis a vis zakładu hala sportowa Fagerhus. Powyżej miejscowości wzdłuż potoku Gagnån rezerwat przyrody chroniący podmokłe siedliska oraz ichtiofaunę ze starą populacją pstrąga. Dojście szlakiem Västra Vätternleden lub ścieżką do joggingu. 
[288 km] Källebäcken. Przecinamy głęboką dolinę potoku Hornån. Przy ujściu rzeki znajduje się rezerwat przyrody Haboskogen obejmujący kształtowane przez erozję brzegi jeziora porośnięte gęstym lasem mieszanym. W runie rośnie dość rzadka bylina pomocnik baldaszkowy (Chimaphila umbellata) używany dawniej jako lek na reumatyzm. 

Gustav Adolf Kyrka

W prawo droga w kierunku osady i kościoła Gustawa Adolfa (3 km, 6) noszących imię XVIII-wiecznego regenta a potem króla z dynastii Oldenburgów. Napis nad wejściem informuje, że świątynia powstała najpierw przy plaży w Fiskebäck na południe od Habo. Według tradycji ufundowała ją można szlachcianka uratowana przed utonięciem. W 1780 roku budowla została przeniesiona na obecne miejsce i zaopatrzona dodatkowo w wieżę. Ołtarz Jonasa Ullberga z 1717 roku ukazuje dramat pasyjny. Pewnym kuriozum jest dodany później zegar w jego zwieńczeniu. Prawdopodobnym dziełem Ullberga jest także chrzcielnica z aniołkiem. 
[291 km] Kvarnekulla. Dawny młyn ponad wąwozem potoku Knipån. Dolina objęta rezerwatem przyrody. Bogata ichtiofauna. Tarlisko pstrąga.
[293 km] Skrzyżowanie dróg. W prawo do centrum Habo. Prosto obwodnica miejscowości i szlak drogowy w kierunku Jönköpingu.
[295 km] Habo. Wjazd ulicą Hjovägen. 

Bräkne-Hoby i Bräkneleden

Hoby to pospolita nazwa miejscowa w Szwecji, dlatego aby odróżnić miejscowość od innych podobnych dodano przedrostek "bräkne", czyli "paproć", odnoszący się pierwotnie do przepływającej w pobliżu rzeki i charakteryzujący roślinność na jej brzegach. W 1967 roku po ponad 100 latach funkcjonowania zlikwidowano gminę wiejską (landskommun) Hoby włączając ją do większej jednostki. Kilkanaście lat wcześniej znajdującą się tutaj siedzibę sejmiku (Bräkne Härad) przeniesiono do Karlshamnu. Nie zmienia to faktu, że istniejąca osada o charakterze małego miasteczka ma historyczne korzenie i jest największą miejscowością pomiędzy aglomeracjami Karlshamnu i Ronneby. Jest także dobrym punktem wypadowym w interesujące turystycznie obszary środkowego Blekinge.

Przystanek kolejowy na linii Karlshamn-Karlskrona leży w północnej części miejscowości przy głównej drodze Bräknevägen. Stają tu wszystkie pociągi Öresundtåg kursujące m.in. do Kopenhagi, Malmö, Kristianstadu, Karlshamnu i Karlskrony. 

Między Karlshamnem a Ronneby kursuje autobus lokalny linii 250 (Blekinge Trafiken), który zatrzymuje się na kilku przystankach w Bräkne-Hoby (najbardziej ważny z punktu widzenia turysty jest Tingsgården). Niektóre kursy docierają do stacji kolejowej oraz przystani w Järnävik.

Na południe od miejscowości w pobliżu węzła autostradowego znajduje się otoczony parkiem XVIII-wieczny dwór Hoby Kulle (1) zbudowany przez miejscowego rządcę Svena Emanuela Trädgårdha.

W XIX wieku gospodarstwo nastawiło się na produkcję towarową a wyroby mleczne eksportowano stąd za granicę m.in. do Danii i Anglii. W tym czasie powstała tu też niewielka gorzelnia. Historię dworu poznać można w sezonie letnim w czasie wycieczki z przewodnikiem. Zapewne wspomni, że miejsce to od stuleci pełniło funkcje kultowe. W epoce brązu był tu grób wikingów zwany Calmare Kulle. Z tego powodu niektórzy twierdzą, że dom jest nawiedzony. Łączą to również z tragiczną historią jednego z właścicieli. W tych warunkach to trochę osobliwe, że  gospodarstwo jest także pensjonatem turystycznym.

Nocleg wraz ze śniadaniem w cenie 495 SVK za osobę (dzieci do 12 lat płacą połowę ceny). Na miejscu kawiarnia i oranżeria, sklep z pamiątkami oraz galeria antyków. Nastrojowe wnętrza. Dania ze starej książki kucharskiej Kajsy Varg. Kontakt telefoniczny: 070 844 48 28, e-mail: info@hobykulle.se 

Kościół w Bräkne-Hoby

Wzdłuż wykładanej tradycyjną kostką brukową Haradsvägen znajdują się główne zabytki miejscowości.  Najważniejszym jest kościół parafialny (2) rozpoznawalny z daleka dzięki wysokiej, mierzącej 38 metrów wieży. Na jej szczycie umieszczony jest 3-metrowy krzyż. W chwili powstania była to największa prowincjonalna świątynia w całej diecezji Lund. Nawa mieści 1800 osób. Obecna bazylika została zaprojektowana przez Helgo Zettervalla i wzniesiona w latach 1868-1872. Mniejszy starszy kościół istniał w tym miejscu już od XII wieku.Pozostałością po nim jest wmurowane w posadzkę epitafium rolnika Pedera Torbjörnssona Schomagera zmarłego w 1651 roku. W południowej galerii znajduje się natomiast drewniana płyta odnaleziona w latach 40-tych ubiegłego wieku na terenie Skanii Obraz przedstawia pastora Larsa Schlytera wraz z rodziną. Ten żyjący w latach 1646-1729 syn burmistrza Ronneby został w czasie wojny skańskiej niesłusznie posądzony o szpiegostwo i uwięziony w twierdzy karlshamnskiej. Zwolniony po roku powrócił do splądrowanej parafii. Z początku XIII wieku pochodzi chrzcielnica wykonana z piaskowca Åhus przez artystę należącego do kręgu Maglehem. Wyróżnia ją podwójny ornament na obwodzie kielicha oraz wyobrażenia czterech lwów na stopce. Prócz tego w przedsionku wystawione jest skrzydło starych drzwi kościelnych. We wnętrzu zwracają uwagę przede wszystkim pastelowe obrazy bornholmskiego malarza Paula Höma. W absydzie ponad ołtarzem ukazany jest tronujący Chrystus a na emporach z boku nawy apostołowie. Trzy inne obrazy przedstawiają Wjazd Chrystusa do Jerozolimy, Judaszowy pocałunek i Jezusa przed Piłatem. Z tyłu nawy znajdują się monumentalne organy zbudowane przez C. A. Johanssona z Broaryd powstałe równocześnie z kościołem a potem kilkukrotnie remontowane. Ich głębokie brzmienie wraz z doskonałą akustyką powoduje, że świątynia jest często gospodarzem koncertów.  
Budowla otoczona jest dużym cmentarzem na którym spoczywają zasłużeni obywatele parafii. Jednym z nich był wspomniany wyżej Sven Emanuel Trädgårdh, który zasłynął jako innowator w dziedzinie rolnictwa oraz inicjator rozmaitych lokalnych przedsięwzięć takich jak szkoła czy przystań barek rzecznych. Był pierwszym lokatorem dworu Sonekulla siedziby miejscowego tingu. Znajduje się on na skrzyżowaniu dróg na południe od kościoła parafialnego. W sąsiedztwie znajdziemy jeszcze kilka wiekowych wiązów zasadzonych przez rządcę. W tej części Bräkne-Hoby w starym parku "gdzie rosły piękne brzozy" Carl Pagels założył jedną z najstarszych w Szwecji szkół średnich (3).  Historyczna siedziba pochodzi z 1844 roku. Na skwerze przed głównym ceglanym gmachem liceum ustawione są posągi Pera Hasselberga przedstawiające symbolicznych siewców. Bräkne-Hoby do dzisiaj jest ważnym centrum edukacyjnym. Oprócz wspomnianego liceum znajduje się tutaj jeszcze gimnazjum rolnicze i dwie szkoły podstawowe w tym jedna z nich znajdująca się przy Haradsvägen na północ od kościoła została założona w 1844 roku. W kompleksie wyróżnia się najstarszy drewniany budynek oraz nowszy gmach zwany od białego koloru elewacji Vita Skolan. 

Biblioteka w Bräkne-Hoby

Przy skrzyżowaniu Haradsvägen i Parkvägen znajduje się ciekawy budynek gminnej biblioteki (4) i domu kultury zbudowany w stylu secesyjnym w 1910 roku wg projektu Svante Svenssona. Dom posiada cztery zupełnie odmienne elewacje, charakterystyczne łuki w zwieńczeniu i fikuśne schody. Pierwotnie mieściła się tutaj siedziba banku oraz centrala telefoniczna. Na zapleczu niewielki niedawno zrewitalizowany ogród zwany Svenmanska Parken. Naprzeciwko tuż przy Kyrkovägen znajduje się niewielkie lokalne muzeum związane z sąsiednią parafią, które zwiedzić można w letnie niedziele.

Na północ od Bräkne-Hoby w kierunku łagodnych wzgórz ciągnie się dolina rzeki Bräkneån wzdłuż której wytyczono kilkunastokilometrową pętlę rowerową znakowaną tabliczkami w kolorze zielonym. 

Start z placyku naprzeciwko stacji kolejowej. Jedziemy wzdłuż Mölleskogsvägen w kierunku rzeki, którą przecinamy przy dawnym młynie Evaryds Kvarn [1,3 km]. Przez wiele lat trwały spory o możliwość korzystania z mostku przez okoliczną ludność, który znacznie skracał drogę do miasteczka. Inna kłótnia pomiędzy sąsiadami dotyczyła dostępu do energii wodnej. Dalej w prawo w górę doliny. Niebawem oznakowana ścieżka do skalnego rumowiska na stoku wzgórza zwanego Trollakyrka (5). Wielkie bloki kamienne są śladem dawnej obecności lodowca ponad doliną Bräkneån. Starodrzew. Za przysiółkiem Tokaryd droga opuszcza dolinę rzeki i wznosi się na jej zachodni skłon. Docieramy do Hjälmsa [5,0 km]. We wsi zachowało się kilka starych farm z charakterystycznym układem zabudowań mieszkalnych i gospodarczych. Obejście podzielone zostało płotkiem na część rekreacyjną i gospodarczą. Staw w miejscu dawnej żwirowni. Skrzyżowanie z drogą nr 643 [5,7 km]. 700 m w prawo w Dönhult przy moście nad Bräkneån działały dawniej młyny drzewne, chlebowe oraz fabryka tytoniu (obecnie magazyn z odzieżą i obuwiem). Po wschodniej stronie drogi podziwiać można piękny przykład skalistego stromego ozu (6) powstałego w miejscu, gdzie rzeka podlodowcowa wypływała na nizinę nadmorską. Skręcamy w lewo w górę doliny. Po 500 metrach powinniśmy zboczyć na prawo w drogę gruntową prowadzącą do rezerwatu Lillagärde (7). Zachowały się tutaj fragmenty naturalnych lasów mieszanych a bliżej rzeki płaty zarośli leszczynowych. Pewną osobliwością jest żyjąca w Bräkneån skójka perłorodna (Margaritifera margaritifera) - małż  z muszlą podobną nieco do spotykanego na polskich plażach omułka. Mijamy bystrza Hjälmsafallen [8,6 km]. Młyny stojące tutaj należały kiedyś do położonej parę kilometrów niżej wsi. Jedziemy dalej przez las asfaltową drogą 624, którą opuszczamy na kolejnym skrzyżowaniu wybierając gruntowy trakt do młyna Trånhem [8, 9,7 km]. To jedyny działający do dziś zakład wodny nad Bräkneån. Założony został najprawdopodobniej w połowie XVIII w. a jego nazwa nawiązuje do miasta Trondheim w Norwegii. Śródleśny staw. Wracamy na drogę 643 prowadzącą tutaj wśród urozmaiconego krajobrazu wąską doliną rzeczną. 

Näckahallen i rezerwat Björkeryd

Po prawej w korycie spoczywa duży głaz zwany Näckahallen (9), z którym z dawien dawna związane były rożne miejscowe przesądy. Rzeka rozlewa się dość szeroko. Podmokłe łąki i pastwiska nad jej brzegami objęte są ochroną w rezerwacie Björkeryd. [11,5 km] Centrum wsi o takiej samej nazwie. Kiedyś był to punkt przeładunku drewna z lasów Smålandu zwożonego do przystani w Järnavik. Leżał on na granicy regionu uprawnego i leśnego. Szlak prowadzi dalej ku północy boczną drogą do Örseryd. Wzdłuż drogi zachowało się kilka pasterskich bud. Dawniej trakt przedzielały liczne zagrody. Ścieżka na prawo doprowadzi do starego młyna stemplowego nad rzeką w miejscu zwanym Bårabygd. W lewo dróżka na mostek w kierunku wsi Sävsjömåla. W Örseryd [16,1 km] do 1925 roku działała fabryka dachówek przeniesiona następnie do Karlshamnu. Dzisiaj ta położona na uboczu wieś pozwala na podziwianie naturalnych krajobrazów wzdłuż brzegu rzeki. W przeszłości istniało tutaj jezioro, którego pozostałościami są podmokłe łąki nad brzegami Bräkneån. Na północ od wsi znajdują się 2 stare młyny. Do Björkeryd możemy powrócić dłuższym o kilka kilometrów wariantem przez położone na wysoczyźnie wsie Raskamåla i Svalehult. Poniżej tej drugiej w otoczonej lasem farmie przytulna kawiarenka.