Trollhättan część 4 Centrum miasta

 

 

 

 

TROLLHÄTTAN  [0 km], 50,4 tys. mieszkańców

Osada położona na lewym brzegu rzeki pierwotnie nazywana była Stranna. Należała do parafii Gärdhem. Już od późnego średniowiecza koncentrowano tu przemysł młynarsko-tartaczny wokół którego powoli formowała się miejska społeczność. Proces urbanizacji uległ przyspieszeniu w okresie rewolucji industrialnej. Budowa elektrowni wodnych pozwoliła lokować w tym obszarze energochłonne zakłady przemysłowe. Trollhättan ostatecznie uzyskał prawa miejskie w 1916 roku. Dzisiejsze centrum miasta to obszar wydłużony w osi południkowej. Ogranicza go od północy linia kolejowa a od południa tereny byłych zakładów mechanicznych Nohab. Umownym środkiem jest ruchliwy plac Drottningtorget (1). Na południe od niego znajdują się dwa rzędy historycznych kwartałów a na północ cztery rzędy. Na Drottningstorget krzyżują się główne szlaki komunikacyjne. Na wschód biegnie droga do dawnej parafii Gärdhem a ku zachodowi ulica ku przeprawie zwanej Klaffbron. Na północ prowadzi w kierunku dworca kolejowego arteria komunikacyjna Drottninggatan, która przedłuża się ku południowi do ronda Erika Karlssona. W przeszłości na środku płyty znajdował się ważny terminal miejskich autobusów, ale obecnie przekształcono ten teren w miejskie forum z klombem, nowoczesną ceramiczną fontanną zwaną Trollkällan oraz energooszczędnym pawilonem mieszczącym biuro informacji, bar bistro, toalety publiczne oraz przestrzeń wystawową. W każdy czwartek w sezonie letnim na placu organizowane są kiermasze. W północnej pierzei zwraca uwagę wysoki narożny budynek zwrócony głównym frontem w kierunku ulicy Kungsgatan. Zbudowany w 1917 roku w stylu narodowego romantyzmu był siedzibą Wärmland Enskilda Bank. Mieścił się tutaj również telegraf. Charakterystyczny czerwony gmach z wieżą zegarową zamykający targ od wschodu  jest znacznie nowszy i należy do kampusu Högskolan Väst. 

Budynek uniwersytecki przy Drottningtorget

To miejscowy dość kameralny uniwersytet założony w 1990 roku prowadzący oryginalną metodę kształcenia połączonego z płatną praktyką zawodową. Skupione w centrum obiekty obejmują sale wykładowe, akademiki, bibliotekę, aulę i rektorat oraz biura administracyjne. W kompleksie zabudowań wyróżnia się starszy budynek. Ukończony w 1912 roku Maria Albert Sjukhus (2) stanowił pierwszy oficjalny szpital w mieście. Pierwotnie znajdowały się tu 24 łóżka dla chorych, sala operacyjna, kuchnia i pomieszczenia dla personelu. Od północy z kampusem sąsiaduje miejski park Maria Alberts z kilkoma ozdobnymi drzewami m.in. kasztanem jadalnym, bukiem Ansorga, cyprysem. W parku znajduje się jeden z tematycznych placów zabaw dla dzieci imitujący stację benzynową ze znanego w Szwecji sitcomu Macken. Po południowej stronie kampusu wznosi się dawna ceglana wieża wodna (3) zbudowana w 1909 roku. Obecnie jest to dość oryginalny apartamentowiec. Na poszczególnych piętrach budowli znajdują się prywatne mieszkania, w sumie 9 lokali o zróżnicowanym metrażu. W sąsiednim potężnym trójskrzydłowym gmachu nie grzeszącym zbytnią urodą mieszczą się natomiast biura lokalnego magistratu. Na zapleczu duży trawiasty prostokąt otoczony szpalerem brzóz zwany Dahllöfs Park. Można tu urządzić sobie piknik lub pograć w ulubione gry sportowe. W sezonie letnim działa tutaj boisko do siatkówki. W zachodniej części terenu zielonego znajduje się niewielki skalisty pagórek stanowiący krawędź płaskowzgórza Slättbergen otaczającego miasto od wschodu. Na skarpie znajduje się też największy park na terenie śródmieścia Hjortmosseparken z terenami do joggingu, nordic walking oraz ogrodem różaneczników. 

Villa Stranna

Na południe od Drottningtorget znajdują się dwa urocze place reprezentacyjne: Polhemsplatsen oraz Karl Johans Torg. Obie przestrzenie rozdziela XIX-wieczny pałacyk Villa Stranna (4) zaprojektowany jako siedziba sądu. Pierwotnie mieścił się tu także ratusz a nieco później biblioteka. Obecnie jest to przynajmniej częściowo obiekt komercyjny - znajduje się tutaj sklep ekologiczny oraz restauracja. Willa jest wyniesiona nieco powyżej powierzchni sąsiadujących ze sobą placów, co odzwierciedla dawne ukształtowanie terenu przed jego niwelacją w okresie rozwoju intensywnej zabudowy miejskiej. Po wschodniej stronie budynku stały kiedyś drewniane stajnie a dziś znajduje się elegancki skwer z dużą sadzawką pośrodku. W 1966 roku z okazji uroczystości 50-lecia nadania praw miejskich zamontowano tam fontannę z rzeźbą Åke Jönssona Materia et Motus. Jej tytuł nawiązuje do dewizy wynalazcy Christophera Polhema wiążącego postęp z przemianami materii i ruchem. Po drugiej stronie willi na Karl Johans Torg ustawiona została najstarsza publiczna rzeźba w mieście znana jako Święty Płomień (Den Heliga Lågan). Została ufundowana przez Caroline Setterberg i zamówiona u artysty Axela Ebbe. W pierwotnym zamierzeniu miała to być fontanna, autor chciał także, aby posiadała ona gazową instalację z płonącym wiecznym ogniem. Na sąsiednim kwietniku tworzone są wg tradycji rozmaite dekoracje rocznicowe. Po raz pierwszy urządzono dywan kwiatowy z okazji stulecia firmy Nohab w 1947 roku. Pojawiały się też ikebany związane z jubileuszami Saaba, Volvo czy miejscowego lotniska. Plac Karla Johana bywa często nazywany potocznie Tårtan. Zachodnią pierzeję zamyka dość ciężki klasycyzujący budynek miejskiego ratusza z 1916 roku. Obecnie po przebudowie jest siedzibą hotelu sieci Scandic Swania. Po południowej stronie nieco poniżej pierzei stoi ceglany gmach administracji kanału Trollhätte. Był on także rezydencją dyrektora drogi wodnej Knuta Augusta Schwanna. 

Główną osią centrum jest długa ulica o nazwie Kungsgatan. Na południu biegnie wzdłuż dużego zadrzewionego sosnami skweru Kungstorget. Przy placu stoi zajmujący architektonicznie budynek szkoły ludowej Oscarskolan a niedawno zorganizowano tu miejską uprawę rolniczą. Większość zabudowy w tej części miasta jest nowa. Wyjątkiem piękna ceglana kamienica czynszowa towarzystwa mieszkaniowego Myran z 1903 roku stojąca na rogu Kungsgatan i Stora Häjumsgatan oraz neoklasycystyczny kościół misyjny (obecnie katolicki Sankt Petri). Od Drottningtorget Kungsgatan pełni rolę pieszego pasażu handlowego a środek ulicy wypełnia szpaler ozdobnych drzewek. Północna część centralnej dzielnicy to w większości nowa architektura wśród której trafiają się starsze budynki, często ukryte jak choćby dawne łazienki miejskie na zapleczu galerii handlowej Oden. Po lewej stronie ulicy mieści się Dom Ludowy założony w 1936 roku mieszczący sale konferencyjne, kawiarnię, restaurację, galerię sztuki miejską bibliotekę, teatr oraz multikino. Po przeciwległej stronie wyróżnia się ciekawa dawna siedziba Towarzystwa Trzeźwości Svea (5) z widniejącą na fasadzie datą fundacji 1903. W centrum dzielnicy na niewielkim wzgórzu znajduje się kameralny Betty Backs Park (6). Kiedyś był to ubogi kwartał zabudowy. Do 1918 roku w małym domku mieszkała tutaj gospodyni Betty Back, która wypiekała pyszne krakersy, którymi zajadały się dzieci z okolicy. 

Aleja gwiazd filmu

Na skwerze rosną ozdobne drzewa: platan klonolistny i miłorząb. Środkiem parku biegnie miejscowa aleja gwiazd z postaciami, które rozsławiły Trollhättan poza jego granicami. Wśród nich znajduje się przemysłowiec Antenor Nydqvist, jeden z założycieli firmy Nohab, liczni sportowcy (zapaśnicy, bokserzy, kierowca rajdowy Erik Carlsson i piłkarz Hakån Mild) a także piosenkarze i aktorzy w tym uczestniczka koncertu Eurowizji z 2003 roku z grupą Fame - Jessica Andersson. Na liście znalazł się także producent lodów Trollhätteglass, które znane były w całej Szwecji w latach 50-tych i 60-tych. Do dziś ich pozostałością jest sprzedawana w sklepach marka 88. Lody Oskara Olssona firmują najmniejszy miejski plac zabaw położony w samym centrum u zbiegu Kungsgatan i Magasingatan. Bardziej znana ścieżka sławy biegnie wzdłuż Storgatan. Znajdują się na niej gwiazdy kinematografii związane z miejscowymi wytwórniami filmowymi zwanymi pieszczotliwie Trollywood. Wśród znanych postaci wymienić należy przede wszystkim Nicole Kidman oraz artystów rodzimych takich jak Claes Eriksson, Stellan Skarsgård, Lena Endre, Helena Bergström.     

Fasada apteki przy Storgatan

Przy Storgatan zachowały się natomiast najpiękniejsze relikty starszej zabudowy. Pięknym przykładem jest siedziba poczty i apteki (7) pod numerem 39 przypominająca średniowieczny pałac. Część z nich to obiekty drewniane jak budynek z numerem 32 lub dawna gorzelnia spirytusu przy rogu Garvaregatan. Była to jedna z pierwszych spółek biznesowych powstałych po 1861 roku, kiedy Trollhättan otrzymał prawo handlowe. W obrębie centralnej dzielnicy obejrzeć można również kilka artystycznych murali. Najbardziej spektakularny jest surrealistyczny obraz symbolizujący katastrofę ekologiczną stworzony przez miejscowego artystę o pseudonimie Vegan Flavas (Million Years Lost in a Moment, Magasingatan, 8). Wszystkie prace powstały w trakcie festiwalu zorganizowanego z okazji 100-lecia miasta.      

Trollhättan część 3 Wodospady i śluzy

TROLLHÄTTAN  [0 km], 50,4 tys. mieszkańców 

Większość turystów omija samo centrum i od razu kieruje swe kroki nad rzekę Göta, aby obejrzeć główne atrakcje okolicy związane z przemysłem, żeglugą i energetycznym wykorzystaniem spadku wód. To najciekawsza krajobrazowo, historycznie oraz kulturowo część Trollhättanu i miejsce, gdzie narodziło się współczesne miasto. Zachodnią krawędź doliny tworzy w tym miejscu wysoka i skalista skarpa ciągnąca się wzdłuż naturalnego koryta rzeki. Jej brzeg wschodni został rozcięty licznymi budowlami hydrotechnicznymi. Granicę w tą stronę wyznacza ciąg kanału Trollhätte zwanego też Bergkanalen. Göta na tej krótkiej odległości notuje spadek aż o 32 metry, co stanowi ponad 70% różnicy poziomów pomiędzy Wetterem a Kattegatem. Kilkukilometrowy odcinek dolinny podzielić można na 3 krótsze segmenty: kompleks starych śluz na południu, środek z Innovatum, wodospadami oraz elektrownią wodną Olidan, wreszcie najbliższą współczesnemu centrum miasta część północną z wyspą Spikön. Spacery w tych obszarach umożliwia gęsta sieć szlaków przechadzkowych prowadzących do najważniejszych miejsc i obiektów. Trzy takie trasy noszą imię sławnych inżynierów regulujących lokalne stosunki wodne. Przez opisywany teren biegnie również fragment dalekobieżnego szlaku turystycznego Västgötaleden.

Spacer po południowej części obszaru rozpocząć można w okolicach Muzeum Kanału Trollhätte (1) mieszczącego się w dawnym budynku magazynowym z 1890 roku. Obejrzeć tu można m.in. modele statków, księgi przewozowe, ale też skafander nurka z XIX wieku, starą kuźnię, warsztat stolarski oraz kapitański salon ze statku towarowego Vielle Montagne III. Na zapleczu muzeum znajduje się kompleks baraków mieszczących dawniej warsztaty w których dokonywano konserwacji urządzeń potrzebnych do działania systemu śluz.

W 2020 roku ze względu na sytuację epidemiczną muzeum pozostało zamknięte. Nie wiadomo czy zostanie otwarte w obecnym sezonie. Telefon kontaktowy: 0520 52 50 98

Z parkingu przy muzeum drogą ku południowi biegnie trasa nazwana imieniem Nilsa Ericsona. Był to  szwedzki inżynier projektujący zarówno drogi wodne jak i na późniejszym etapie życia również linie kolejowe. W 1844 roku przebudował Kanał Trollhätte, ale budował śluzy także w Sztokholmie, Karlstad, Säffle czy w Finlandii na Kanale Saimaa. Za swoje zasługi dla państwa otrzymał wiele honorowych odznaczeń, a w czasie uroczystości koronacyjnej Karola XV także tytuł barona (szwedzki friherre). W pobliżu kawiarni Slusscaféet.(2) oraz basenu przy którym cumuje statek M/S Elfkungen znajduje się poświęcony mu kamień pamiątkowy z wyrzeźbionym w brązie portretem. W drodze na przystań miniemy dawną siedzibę urzędu żeglugowego. Pierwotnie w budynku tym mieścił się szpital choleryczny, a w 1800 roku umieszczono tu właściwe biura. Właśnie w 1800 roku udało się po raz pierwszy stworzyć drogę wodną omijającą słynne wodospady. Wąski kanał biegł na północ od przystani obniżając się w dolinę Gamledalen prowadzącą do głównego koryta Göty. Powstał system ośmiu śluz zgrupowanych w dwóch miejscach. Były to obiekty stosunkowo małe. Szerokość stopnia wynosiła 6,35 m a długość 36,6 m stąd mogły tędy przepłynąć statki o ładowności nie przekraczającej 140 ton. W 1844 oddano do użytku nową drogę równoległą do poprzedniej. Nieco szersze przejście składało się z 11 stopni o szerokości 7,28 m i długości 35,6 m i mogło przepuścić jednostki o ładowności do 300 ton. Dzisiejsza droga wodna powstała w 1916 roku i prowadzi bezpośrednio na zachód przez 4 śluzy.

Jedna ze śluz na nowym kanale

Po jej modernizacji szerokość kanału wynosi 13,7 m a długość stopnia 90 m co umożliwia poruszanie się jednostek transportowych o wyporności 4000 ton. Z promenady oraz biegnących równolegle do niej pomostów obserwować można dzisiejszy ruch statków na kanale. Warto podejść do skalnej gardzieli, gdzie znajduje się dzisiejsza śluza nr 2 zwana też Övre Slussen. Z drewnianego trapu biegnącego po zalewie Höljan doskonale można porównać wielkość "żelaznych wrót" współczesnej budowli hydrotechnicznej z jej historycznymi przodkami. Na skalnym urwisku ponad śluzą stoi drewniana dzwonnica z zegarem ukończona w 1916 roku. Na szczycie znajdują się zdobienia naśladujace dzioby statków wikińskich. Pierwszy raz użyte były do dekoracji przystani w czasie uroczystości otwarcia kanału z udziałem króla Gustawa V. Kaskadą schodów można zejść wzdłuż nowego szlaku wodnego aż do rzeki Göta mijając po drodze dolne śluzy. Szlak Nilsa Ericsona skręca w prawo i prowadzi ścieżką w kierunku parku Gamle Dal (3) położonego nad starymi kanałami z 1800 i 1844 roku. Miejsce piknikowe. Rzeźby plenerowe w tym błyszczący pokryty łuską Portal Thomasa Nordströma. Z parku można powrócić w kierunku kawiarni i przystani ścieżką wzdłuż najstarszego systemu śluz. Trasa miejscami jest wąska i pozwala zajrzeć w czeluść drogi wodnej. Można też wybrać dłuższą trasę prowadzącą wzdłuż ulicy Vassliden. Powyżej tej drogi stoi niewielka zagroda Åker w której jakiś czas mieszkał Nils Ericson w trakcie prac nad nowym kanałem. W tej okolicy rozpoczyna się ścieżka zwana Szlakiem Miłości (Kärlekstigen) biegnąca lasem Älvrummet tuż nad brzegami Göty. Stare świerki wyrastają tuż nad wodą i na zboczu. W podszyciu leszczyna. Otwierają się widoki na przełomową dolinę rzeczną przez którą przerzucono most wiszący. W jego okolicach zobaczymy resztki dawnej śluzy Elviusa (4) stanowiącej część pierwszej nieudanej inwestycji hydrotechnicznej w tym obszarze. W połowie XVIII w. uczony i konstruktor Christopher Polhem stworzył projekt pierwszego kanału umożliwiającego żeglugę przez wodospady w Stora Edet. Spiętrzenie wód kilkoma zaporami oraz wykucie śluz w naturalnym progu wodnym miało ułatwić przepłynięcie skalnym korytem rzeki. Oberwanie jednej z prowizorycznych tam przez bale spławianego drzewa zadecydowało jednak o ostatecznym fiasku tego przedsięwzięcia a śluzę Elviusa wysadzono w 1755 roku. Przez most wiszący można powędrować na wzgórze Kopparklinten (5) na prawym brzegu Göty. Na szczycie znajduje się platforma widokowa z przepiękną panoramą doliny oraz położonego na jej krawędzi miasta. Na tle zabudowy Trollhättanu rysuje się w dali płaskowzgórze Hunneberg. Na południu widać rzekę płynącą w kierunku Kattegatu wśród zielonych wzgórz. Na północy pierwotny bieg rzeki wyznacza wysoki próg skalny.

Elektrownia wodna Olidan

U stóp platformy widokowej znajduje się elektrownia wodna Olidan (6). W czasie II wojny światowej na Kopparklinten znajdowała się bateria przeciwlotnicza mająca chronić ten zakład energetyczny przed atakiem nieprzyjacielskich bombowców. Szlak Miłości doprowadza do niewielkiego zalewu Olidehålan na którego brzegu znajduje się wspomniana elektrownia wodna. Powstała ona w latach 1907-1921 i była pierwszym państwowym przedsięwzięciem w dziedzinie energetyki wodnej. Jest też najstarszą pracującą do dziś siłownią wodną w Szwecji. W przeszłości był tu naturalny wodospad zwany Helvetesfallen. Najbardziej charakterystyczny dla kompleksu przemysłowego jest wzniesiony z czerwonego granitu budynek mieszczący 13 turbin wodnych. Halę od strony zalewu oddziela droga jezdna ubezpieczona kamienną balustradą. Z góry wodę doprowadza długi kanał stanowiący oś architektoniczną całego założenia. Cały ten kompleks przypomina trochę monumentalną budowlę fortyfikacyjną, zwłaszcza że jest dobrze wkomponowany w skalne otoczenie. Do środka zakładu można wejść tylko z przewodnikiem. Zorganizowane wycieczki zostały jednak zawieszone w 2021 roku ze względu na epidemię. Starsza od stacji Olidan wzniesionej przez Erika Josephsona była tymczasowa stacja turbin, która już w 1908 roku zapewniła prąd elektryczny miastu Skara. Na jej fasadzie znajduje się napis "NOHAB Vattenturbiner Provstation". Urządzenia do elektrowni dostarczyła bowiem miejscowa firma Nydqvist & Holm AB (w skrócie NOHAB) znana później jako producent lokomotyw. Wielkie generatory były przewożone wagonami wprost z fabryki i opuszczane na nabrzeże za pomocą widocznego na krawędzi urwiska żurawia. Powyżej elektrowni znajdują się duże przemysłowe hangary na miejscu których istniała w 1847 roku kuźnia i odlewnia żelaza, pierwsza siedziba firmy NOHAB po przejęciu terenu przez państwo przeniesiona na drugą stronę kanału Trollhätte. Idąc dalej wzdłuż wspomnianego kanału miniemy dawną rozdzielnię oraz stację transformatorową. Po lewej stronie znajduje się nowoczesny budynek Insikten mieszczący salę wystawową i ekspozycję poświęconą energetyce wodnej. Przed pawilonem znajduje się tematyczny plac zabaw dla dzieci poświęcony przepływowi wody. Są tu wodne kanały, zjeżdżalnia w kształcie wieloryba, latarnia morska wypełniona kolorowymi kamieniami oraz wieża widokowa, skąd rozkoszować się można panoramą elektrowni i wzgórz na terenie Älvrummet.  Po kompleksie elektrowni prowadzi szlak przechadzkowy imienia Vilhelma Hansena pierwszego dyrektora państwowej spółki Vatenfall oraz inicjatora budowy nowego kanału w 1916 roku. Wzdłuż pięknie wyprofilowanego kanału elektrowni prowadzi ulica Åkersbergsvägen. Dawniej wzdłuż drogi wodnej biegła ścieżka którą szedł zaprzęg koni lub wołów ciągnących za sobą statek. Te dawne drogi techniczne są obecnie całkowicie zarośnięte. Z niej piękny widok na położony na skale na drugim brzegu kościół miejski. Dochodzimy do wysoko zawieszonego nad doliną rzeki mostu Oskarsbron. Przed samym mostem odbiega droga w dół prowadząca do resztek dawnej Polhemslussen ukończonej w 1753 roku, ale nigdy nie zaopatrzonej we wrota. W jej pobliżu znajduje się kamień pamiątkowy poświęcony budowniczemu tej pierwszej drogi wodnej Christopherowi Polhemowi. Ponad rozlewiskiem Håjums Varp znajduje się też rodzaj kotła skalnego zwany Kungsgrottan (9).

Sygnatury królewskie w Kungsgrottan

Tutaj na kamieniu wyryte są nazwiska królów oraz członków rodziny królewskiej, którzy odwiedzili to miejsce. Pierwszy podpis należy do Adolfa Fryderyka i jego żony Ulryki Lovisy i pochodzi z 1754 roku. Ostatni jak do tej pory upamiętnia księżniczkę Wiktorię i został wyryty w 2001 roku. Z mostu Oskarsbron najlepiej podziwiać można słynne wodospady (8). Przez większą część roku ten odcinek koryta pozostaje suchy ukazując dno skalistej rozpadliny. W porze letniej w czasie tzw. Dni Wodospadu tamy zostają otwarte i do niecki spływa woda. Jej przepływ osiąga maksymalnie 300 tysięcy litrów na sekundę i jest trzy razy mniejszy niż ładunek, który przepływał tym odcinkiem w warunkach naturalnych. Mimo to widowisko ukazuje siłę rzeki. Jest spektakularne, zwłaszcza wieczorem kiedy miejsce jest iluminowane. Przeprawa po raz pierwszy zbudowana została w 1889 roku. Pierwotnie była to konstrukcja stalowa z ażurową kratownicą. Ten pierwszy stały most przez rzekę Göta w Trollhättan umożliwił rozwój dzielnicy Strömslunden na prawym brzegu. W latach 60-tych XX wieku budowla była już mocno przestarzała i zdecydowano o jej demontażu. Nowy betonowo-kamienny most o długości 109,5 metra powstał w tym samym miejscu w 1969 roku. Powyżej na lewym brzegu znajduje się górna elektrownia na rzece Göta zwana Hojum (7). Zbudowana została w końcu lat 30-tych XX wieku, z początku posiadała 2 turbiny a obecnie 3. Architekt założenia Erik Hahr ukrył większą część zakładu w podziemnej kawernie a na zewnątrz wznosi się tylko niepozorny kamienny budynek. Poniżej elektrowni na zboczach doliny zachowały się ruiny starszych zakładów przemysłowych w tym pierwszej w Szwecji fabryki tarcicy z 1857 roku, papierni oraz wytwórni karbidu firmy De Laval. Ceglany miejski kościół w Trollhättan (10) stoi na przesmyku pomiędzy dwoma sztucznymi kanałami. Spod elektrowni Hojum prowadzi do niego stary kamienny most. Na przyczółku stoi rzeźba autorstwa Hiroshi Koyamy. Jeden z pierwszych kościołów neogotyckich w Szwecji zbudowany został w latach 1860-1862 przez Adolfa Wilhema Edelswärda.

Neogotycki kościół Trollhätte

Była to fundacja Nya Trolhätte Kanalbolaget - spółki administrującej drogą żeglugową. To być może tłumaczy oddalenie miejsca kultu od centrum miasta, w zamyśle kościół miał służyć także korzystającym z drogi wodnej. Jego cechą wyróżniającą jest strzelista wieża o wysokości 40 m ustawiona tuż nad wejściem blisko krawędzi klifu. Poza tym jest to raczej budowla typowa dla wspomnianego stylu architektonicznego, aczkolwiek niepozbawiona uroku. We wnętrzu znajduje się tryptyk ołtarzowy autorstwa Alberta Eldha z 1935 roku oraz kolorowe witraże w większości wypełnione wzorami geometrycznymi. Kyrkbrovägen prowadzi dalej wzdłuż bocznego kanału. Dawniej wzdłuż drogi wodnej biegły ścieżki którymi szły zaprzęgi koni lub wołów ciągnące za sobą statek lub barkę. Te dawne drogi techniczne są już obecnie całkowicie zarośnięte. Mijamy kilka starych budynków przemysłowych i magazynowych. W dawnym domu dozorcy kanału na wysepce Kanalön mieści się obecnie siedziba klubu motocyklowego. Do kompleksu wystawowo-muzealnego Innovatum (11) prowadzi przez kanał Trollhätte most zwodzony o ciekawym designie. Zastąpił on funkcjonującą do 2017 roku kolej linową na wysokich masztach prowadzącą w stronę elektrowni Olidan. Centrum nauki to część większego parku biznesowego powstałego na terenie dawnych zakładów transportu kolejowego NOHAB. Przed wejściem na teren znajduje się emblematyczna lokomotywa z 1917 roku przypominająca o historii miejsca. Druga starsza, zakupiona z muzeum kolejnictwa w Gävle, znajduje się we wnętrzu kompleksu. Oprócz nowoczesnej interaktywnej wystawy wprowadzającej w świat fizyki, chemii, astronomii oraz zrównoważonego rozwoju na terenie Kraftstaden znajduje się kilka hal sportowych, skatepark, sale konferencyjne, restauracje i kawiarnie, studia filmowe, galeria sztuki, punkt informacji turystycznej, magazyny i sklepy. Ekspozycja oferuje wiele oryginalnych atrakcji: stację księżycową z robotami, wirtualną piaskownicę, samochody napędzane snopem światła, grę w mindball, maszynę do produkcji fałszywych wiadomości, interaktywną ścianę barwną itp. Jednym z eksponatów jest fragment afrykańskiego meteorytu Gibeon.

Bilety w cenie 120 SVK (dorośli) oraz 60 SVK (dzieci powyżej 3 lat). Są także karnety familijne oraz bilety łączone Innovatum i Muzeum Saaba. Aktualnie ze względu na Covid wystawa jest zamknięta. Zmiany warto śledzić na stronie internetowej: https://innovatumsciencecenter.se/. Kontakt telefoniczny: 0520 28 94 00

W muzeum Saab-a

W sąsiednim budynku znajduje się Muzeum Saab-a po bankructwie koncernu prowadzone przez Centrum Innovatum. W obecnym miejscu znajduje się od 1987 roku, wcześniej zbiory znajdowały się przy fabryce w Stallbacka. W kolekcji pokazano około 70 samochodów. W większości są to prototypy, samochody wyścigowe, reprezentacyjne oraz specjalne. Wystawę otwiera Saab 92001 znany też jako "Ursaab". Saab 94 Sonett to rzadki model wyprodukowany na potrzeby sportu rajdowego w stodole w Åsaka na wschód od miasta. 

Otwarte w sezonie letnim codziennie od 10 do 17. Poza sezonem od wtorku do niedzieli od 11 do 16. Aktualnie ze względu na sytuację epidemiczną zamknięte do odwołania. Ceny biletów: normalny 120 SVK, ulgowy (dzieci i studenci 60 SVK). Karnety rodzinne i bilet łączony z Centrum Innovatum. Kontakt telefoniczny: 0520 28 94 40, e-mail: info@saabcarmuseum.se, strona internetowa: https://saabcarmuseum.se/  

Ciekawym miejscem w kompleksie jest stara kuźnia NOHAB z 1935 roku w której wykonywano korbowody, pierścienie i wały do lokomotyw. Na wyposażenie składają się 3 duże młoty pneumatyczne o masie 500-800 kg i dwaq mniejsze. W miejscu tym prowadzi się pokazy i lekcje kowalstwa artystycznego. Na skraju kompleksu mieści się hala sztuki (Konsthall) organizująca wystawy artystyczne. W jej pobliżu obejrzeć można instalację plenerową przedstawiającego wielkiego białego królika z symbolami czerwonego krzyża. W lasku na południowy-wschód od kompleksu Innovatum stoi nieco zaniedbana stela zwana Starkodder Sten. Wspomina ona bohatera sag islandzkich, który pod wodospadami w Trollhättan toczył walkę z trollami. Kamień został przeniesiony z terenu zakładów NOHAB na obecne miejsce w 1951 roku.                                                    

Trollhättan część 2

 

                                  TROLLHÄTTAN  [0 km], 50,4 tys. mieszkańców

Najdogodniejszy tani obiekt noclegowy w Trollhättan schronisko Szwedzkiego Towarzystwa Turystycznego (STF) został póki co zamknięty. Nocleg znajdował się w drewnianym domu w środku osiedla zwanym Gula Villan (Żółtą Willą) przy Tingvallavägen 12, blisko stacji kolejowej i dworca autobusowego. W tej sytuacji chcąc znaleźć nocleg w rozsądnej cenie warto wziąć pod uwagę kempingi. Miejski plac namiotowy Hjulkvarnenslund znajduje się w pobliżu rzeki Göta i Folkets Parku w północnej części miasta (Kungsportsvägen 7). Otwarty od 30 kwietnia do 26 września. Znaleźć tu można 8 domków noclegowych o zróżnicowanej wielkości (w pełnym sezonie letnim ceny za dzień wynajęcia wynoszą 560-655 SVK, po sezonie zniżki, dodatkowe opłaty za sprzątanie i zwierzęta domowe). Domki mają podstawowe wyposażenie. Kuchnia i łazienki znajdują się w budynku gospodarczym. 65 miejsc namiotowych z podłączeniem do prądu i wi-fi (325 SVK w pełnym sezonie, poza tym okresem taniej). Na miejscu znajduje się pralnia, kiosk spożywczo-przemysłowy, plac zabaw i tor minigolfa. Kampery mają możliwość oczyszczenia latryny. Kontakt telefoniczny pod numerem +46 790 779 516, e-mail: city@stenrosetcampings.se. Drugi obiekt kempingowy Stenr

Dawne schronisko turystyczne Gula Villan

öset znajduje się na południowych obrzeżach miasta w Assarebo. Dojazd do centrum autobusem nr 423 z Lilla Edet. To dobra propozycja dla rodzin ze względu na bogaty program rozrywek dziecięcych: podgrzewany basen, plac zabaw z trampolinami, wypożyczalnia małych samochodzików, tor minigolfa. Na miejscu jest także restauracja. 10 domków kempingowych: większe z pełnym wyposażeniem (kuchnia, łazienka, telewizor), mniejsze bardziej spartańskie, ale z lodówką, poduszkami i stołem kuchennym. Ceny w pełni sezonu od 515 SVK do 1090 SVK. Miejsca na namiot, przyczepę lub kamper w cenie 285 SVK za dzień w pełnym sezonie. Wi-fi i instalacja 220V, możliwa zniżka przy rezygnacji z prądu. Otwarte od 1 kwietnia do 17 października. Recepcja czynna w określonych godzinach - najdłużej w soboty. W centrum miasta znajduje się kilka hoteli sieciowych, np. Best Western przy Polhemsgatan 6 lub Scandic Swania przy Storgatan 47-49. Wydatek w takich obiektach to około 800-900 SVK za standardowy pokój dwuosobowy. Nieco tańszy jest hostel Spirans Rums och Logi położony w dzielnicy Strömslund na prawym brzegu Göty. Niezwykły jest fakt, że urządzono go w dawnym kościele z początku XX wieku. Łazienki, ubikacje oraz kuchnie wspólne, ale tłoku w nich raczej nie ma. Salon z TV. Pokoje dwuosobowe w cenie 650-750 SVK w zależności od standardu. Obowiązkowa dopłata za pościel 100 SVK (jeśli nie posiadasz własnej). Kapellgatan 35, tel: 072 560 51 53, e-mail: info@spirans.se

INFORMACJA TURYSTYCZNA: W ramach udostępnienia turystycznego Zachodniej Szwecji funkcjonuje biuro informacji turystycznej Trollhättan-Vänersborg AB. Jego główna siedziba mieści się w kwadratowym budynku targowym na Drottningtorget. Można tutaj zaopatrzyć się w materiały opisujące interesujące miejsca i wszystkie obiekty turystyczne jak i zakupić pamiątki. Telefon kontaktowy:  0520 135 09, e-mail: info@visittv.se. Oddział biura znajduje się w kompleksie Centrum Nauki Innovatum przy Åkersjövägen 10.                  

Trollhättan część 1

 

 

 

  

TROLLHÄTTAN [0 km], 50,4 tys. mieszkańców

Początek pętli w mieście Trollhättan położonym nad rzeką Göta w miejscu szczególnym, gdzie ciek wypływający z jeziora Wener przekracza wysoki próg strukturalny tworząc bystrza i wodospady. Z jednej strony był to problem żeglugowy, z drugiej źródło taniej energii, stąd po rewolucji przemysłowej zlokalizowano tu kilka zakładów wymagających jej stałego dopływu. Z początku były to superfosfaty, później jednak kojarzono Trollhättan głównie z produkcją samochodów Saaba. W erze postindustrialnej miasto chlubi się nie tylko renomowanymi szkołami i pięknymi arenami sportowymi, ale przede wszystkim najważniejszymi w Szwecji wytwórniami filmowymi powodującym, że mówi się o tym miejscu "Trollywood". Przemysłowa spuścizna jest dziś elementem zainteresowania turystycznego. Największą atrakcją ściągającą zwiedzających do miasta są słynne wodospady, które podziwiać można jedynie w wybranych dniach roku np. w czasie lipcowych Dni Wodospadu. Przez większość roku woda płynie bowiem nowym korytem przystosowanym do celów żeglugowych, a progi skalne są wtedy całkowicie odsłonięte. Osią miasta jest rzeka Göta. Większa jego część położona jest na lewym brzegu. Tu znajduje się najstarsza część miasta z reprezentacyjnymi placami i handlową Kungsgatan, dworzec kolejowy, najważniejsze zakłady przemysłowe oraz lotnisko.
Na wysokiej skarpie po prawej stronie rzeki znajduje się duży park przyrodniczy Älvrummet oraz położone wyżej willowe dzielnice Källstorp i Strömslund. To co najciekawsze mieści się jednak pośrodku. Rzeka rozdzielona na kilka nurtów i liczne wyspy w jej korycie..

 

W północnej części miasta znajduje się niewielkie lotnisko z jednym pasem startowym. Formalnie obsługuje cztery okoliczne miasta: Trollhättan, Vänersborg, Uddevallę i Lysekil. Ma ono jednak większe znaczenie dla biznesu i przesyłu towarów obsługując położone w sąsiedztwie zakłady przemysłowe. Ale linie lotnicze Braathens utrzymują kilka razy dziennie połączenia do Sztokholmu (Bromma). W sezonie organizowane są także zagraniczne czartery. Bar kanapkowy. Biura biletowe. Dojazd możliwy prywatnym samochodem (bezpłatny parking, stacja ładowania pojazdów elektrycznych) oraz taksówką. Najbliższy przystanek autobusowy Malöga na linii 66 łączącej Trollhättan z Vänersborgiem przez Värgon. Telefon: 0520 825 00, e-mail: info@fyrstadflyget.se

Terminal lotniskowy

Dworzec kolejowy (Bergslagstorget 1-2) znajduje się na linii zwanej Vänerbanan prowadzącej z Göteborga do granicy norweskiej (Skälebol). Po drugiej stronie rzeki pociągi przejeżdżają najdłuższym ponad 3-kilometrowym tunelem na trasie. Na stacji są 2 długie perony. Do starego budynku stacyjnego przylega od wschodu nowoczesne Resecentrum. Mieści się tutaj poczekalnia, kiosk, restauracja, kasa biletowa. Nad peronami znajduje się przeszklone przejście prowadzące na duże parkingi zlokalizowane po drugiej stronie torowiska. Połączenia dalekobieżne: międzynarodowe Oslo-Göteborg, krajowe do Karlstadu, Falun, Kristinehamnu. Średnio co 20 minut kursują pociągi regionalne na trasie Vänersborg-Göteborg. Niektóre pociągi tej relacji dojeżdżają jedynie do stacji Gamlastaden na przedmieściu Göteborga. Połączenia są także do Säffle oraz Dals-Ed przez Vänersborg. 

Po sąsiedzku zatrzymują się autobusy sieci Västtrafiken. Linie o numerach 21-24 kursują w obrębie miasta. Linie o numerach 61,65,66 jadą w kierunku Vänersborga. Autobusy 1 Express kursują do Skövde przez Grästorp, Lidköping i Skarę. Autobusy 9 Ronden kursują pomiędzy Åmål a Göteborgiem. Linie regionalne jadą m.in. do Upphärad, Lilla Edet, Uddevalla, Kungshamn (na zachodnim wybrzeżu), Färgelanda, Mellerud, Dals Rostock, Värgon i Koppegården (punkty wyjściowe na Halleberg i Hunneberg). Większość autobusów posiada automaty biletowe (tylko i wyłącznie na kartę).

Dworzec Centralny i Resecentrum

W sezonie letnim po rzece Göta pływa statek wycieczkowy M/S Elfkungen. Bilety na zwykłe rejsy kupuje się na pokładzie. Codzienna trasa prowadzi kanałem Trollhätte do śluzy Brinkebergskulle pod Vänersborgiem. Po drodze widoki na miasto oraz mosty. Rejs zaczyna się o 12.00 z przystani Övre Slussen (Slussledvägen 8, przy kawiarni) i trwa 2-3 godziny. Cena 250 SVK dorośli, 100 SVK dzieci do 15 lat. Kilka razy w sezonie statek pływa też do Lilla Edet w dół Göty. Trasa trwa około 4 godziny i biegnie pięknym odcinkiem doliny rzecznej z kaskadą śluz. Cena wycieczki 395 SVK dla osoby dorosłej i 200 SVK dla dziecka do 15 lat. W soboty organizowane są też wieczorne rejsy z kolacją śledziową oraz z degustacją krewetek (rezerwacja wymagana). Kontakt: Strömkarlen Rederi AB, Karlstorpsvägen 104, Trollhättan, tel: 0520 321 00 lub 070 634 20 45, e-mail: info@stromkarlen.se, strona internetowa: http://www.stromkarlen.se/

PARKINGI: Parkowanie w centrum miasta nie może przekraczać 24 godzin a w wybranych miejscach dozwolony czas jest krótszy, np. na Drottningtorget - 4 godziny. Na niektórych większych parkingach oraz w strefach ulic w centrum pobiera się opłaty, które zwykle rosną z liczbą godzin na jakie pozostawiamy samochód. Na parkingach w okolicy Resecentrum opłata wynosi 20 SVK za dobę. Parkingi przy Kanaltorget i Norrelid są bezpłatne przez pierwsze 2 godziny, potem taksa wynosi 10 SVK za godzinę lub 40 SVK za dzień. Z miejscem tym sąsiaduje także parking przy Arenie Älvshögborg. Kryte parkingi znajdują się w galerii handlowej Odens (wjazd od Drottninggatan), Merkurius przy Österlånggatan. Dogodne miejsca do parkowania można też znaleźć nad samą Götą, w tym bezpłatny a dość efektownie położony punkt z widokiem na elektrownię wodną Olidans (Olidevägen). Wyznaczone miejsce dla kamperów znajduje się przy Äkersjövägen vis-a-vis przystani statku wycieczkowego.

STACJE BENZYNOWE: Shell, Gärdhemsvägen 25; St1, Lextorpsvägen, samoobsługowa, Gärdhemsvägen, również samoobsługowa przy supermarkecie Lidl, Kardanvägen 18, przy kompleksie warsztatów i myjni, Vårviksvägen, w zachodniej części miasta za rzeką, na rozdrożu; OKQ8, Lantmannavägen 6-8, duża stacja z zapleczem usługowym - sklep i myjnia; Circle K (dawny Statoil), Lasarettvägen 20; Tanka, Tunhemsvägen (przy stacji obsługi Brandta); Ingo, Tunhemsvägen 38, niewielka stacja samoobsługowa z dobrymi cenami, Grafitvägen 28, samoobsługowa w północnej, przemysłowej dzielnicy miasta; Stacja biogazu, Sågaregatan 12