Torhamn i wschodnie wyspy Archipelagu Karlskrony

Część Szwecji najdalej wysunięta na południowy wschód, czyli półwysep z niewielką przystanią w Torhamn (do 1898 roku nazywanego Torrum) oraz kilkanaście niewielkich szkierów. Rezerwaty przyrody, ptasie mateczniki oraz największy w Blekinge obszar prehistorycznych rytów naskalnych. 

Początek trasy w Jämjö na 268 km trasy głównej. Przy kościele odbiega na południe Torhamnsvägen. 

[1 km] W lewo droga gruntowa w kierunku zatoki Hallarumviken do Byfallet. 1 km w tamtym kierunku cmentarzysko z epoki żelaza Store Backe. W czasach wikingów była tutaj spora osada chroniona ostrokołem od strony morza.

[2 km] Hallarum. Kawiarnia i kąpielisko nad zatoką. 2 km na wschód rezerwat przyrodniczy nad jeziorem Färskesjön. Niewielki oligotroficzny zbiornik w depresji tektonicznej. Brzegi zalesione. Cmentarzyska prehistoryczne. Znakowana ścieżka turystyczna biegnie wokół akwenu.

Po prawej lasy bukowe należące do rezerwatu Hallarumsviken. Fragment wysokiego wybrzeża ze skalistymi klifami dochodzącymi do 30 m wysokości. Głębokie i wąskie doliny. Z platform skalnych rozległe widoki na zatokę. Kamienne fundamenty dawnej farmy rolnej. 

[5 km] Stora Rom. Rezerwat przyrodniczy. Las na klifach. Od strony morza zarośla wiciokrzewów. Stare dęby.

[7 km] W lewo droga do Truseryd. Po prawej dawne łąki kośne Steneryd. Rezerwat przyrody. Bogate zbiorowiska ziołorośli. Latem organizowane są tutaj otwarte zawody w koszeniu trawy. 

[8 km] Po lewej osada Möckleryd. Na wschód od wioski w sosnowym lesie ukrywa się największy w Blekinge zespół rytów naskalnych z epoki brązu zwany Horsahallen albo Hästhallen (1). Nazwę miejscu dały dwa wizerunki koni mające znaczenie religijno-symboliczne dla ludzi tamtego okresu. Koń pojawił się po raz pierwszy w Skandynawii w epoce brązu, dlatego zwierzęciu temu przyznawano nadziemską moc. Ich sylwetkę charakteryzują nienaturalnie wydłużone szyje, czym przypominają rytualne figurki ciągnące słoneczny rydwan znane ze stanowisk archeologicznych w Danii i pod Helsingborgiem. Największą grupę wizerunków tworzą jednak statki. Ich przedstawienia są różnowiekowe i często zachodzą na siebie. Niektóre ciągną za sobą słoneczny dysk. Prócz tego są też postacie ludzkie, obrazy innych zwierząt i rozmaite ornamenty. Część z rytów jest pomalowana czerwoną farbą.

Dwór Grabbegarden

[10 km] W prawo droga do dworu Gräbbegården oraz na przystań promową Yttre Park (połączenie na wyspę Ytterön/Hästholmen, 2).

Prom kursuje co 15 minut w godzinach 5.00-24.00 z dwoma dłuższymi przerwami w ciągu dnia. 

[11 km] Gisslevik. Kemping nad brzegiem zatoki. Piaszczysta plaża z płytką wodą. 

Otwarte od 1 maja do 31 sierpnia. Cena pobytu 200 SVK za stanowisko z energią elektryczną a 140 SVK bez prądu. Opłata za prysznic 10 SVK za 5 minut. Kontakt telefoniczny pod numerami 0709 208 453 lub 0709 963 900, e-mail: bettesabom@gmail.com, strona www: https://gisslevikscamping.se

[12 km] Torhamn. W centrum wsi stoi kościół (3) zbudowany w 1885 roku i otoczony dużym cmentarzem. Zastąpił on zburzony średniowieczny znany jako Sankt Måns Kyrka. Imię męczennika z Orkadów nosiło też pobliskie źródełko. Elegancka budowla z szarego kamienia i cegły z przysadzistą 40-metrową wieżą nie uległa przekształceniu od czasów budowy. Zmianie uległ natomiast wystrój wnętrza. Najbardziej rzuca się w oczy wielki mural ołtarzowy przedstawiający Chrystusa w otoczeniu rolników i rybaków z Blekinge, dzieło urodzonego nieopodal Gunnara Olssona (Torhamna). W świątyni znajduje się jeszcze kilka innych obrazów tego artysty malarza. Ambona pochodzi z 1634 roku i została przeniesiona ze starego kościoła. W jej zwieńczeniu znajduje się monogram króla duńskiego Chrystiana IV. Na południe asfalt prowadzi do niewielkiego basenu portowego z widokiem na szkiery wschodniego archipelagu. Przybijają tu statki Blekingetrafiken.

Częstotliwość rejsów zależna jest od sezonu. Poza okresem letnim przejazd należy zarezerwować telefonicznie. Na wyspy wschodniego archipelagu pływają dwie łodzie: M/F Wittus bezpośrednio z Karlskrony z Fisktorget (w zależności od sezonu V, IX od czwartku do niedzieli 2 razy dziennie, około 1.30 h, VI-VIII przez cały tydzień 3 razy dziennie) oraz M/F Ungskär z Torhamn (tylko w sezonie letnim) lub Yttre Park (cały rok). Osobne rejsy odbywają się na Långören (2 razy dziennie), osobne na 3 pozostałe wyspy archipelagu (3 razy dziennie). Poza sezonem rezerwacje rejsów M/F Wittus pod telefonem 0455 783 30 a M/F Ungskär pod telefonem 0708 78 33 38. Na Utklippan dostać się można jedynie wodnymi taksówkami (Olsson: tel. 0738 56 39 99, Sturkö Sjötaxi: 0735 16 21 11 lub 0761 65 09 96, Henrik's Seaboat: 0768 77 77 70, Sandhamn Marine: 0455 514 00) lub prywatną łodzią.   

Odgałęzia się też boczna droga w kierunku porośniętego wrzosowiskami przylądka Torhamns Udde (4). Znajduje się tam stacja ornitologiczna i rezerwat przyrody. Wieża widokowa. Teren jest punktem postojowym dla ptaków wędrownych udających się wiosną z południa na północ a jesienią w kierunku odwrotnym. Szczególnie liczne są edredony oraz dzikie gęsi. Pojawia się także rzadki w Polsce biało-czarny szablodziób zwyczajny (Recurvirostra avosetta). Trzy kopce grzebalne z epoki brązu.

 Ytterön/Hästholmen

Dostępna promem kablowym z Yttre Park. Rezerwat przyrodniczy. Terytorium zasiedlone rolniczo od wczesnego średniowiecza. Większe obszary leśne zachowały się w południowej części. Dominują natomiast łąki, nagie powierzchnie skalne i rzadkie zarośla jałowcowe. Rośliny słonolubne. Kolonie ptasie. Kąpieliska. Na wschodnim wybrzeżu w największej osadzie tradycyjny warsztat szkutniczy. 

Z południowego cypla i wzgórza Killeberget (bateria brzegowa) widok na sąsiedni Torhamnskär przy którym 27 października 1981 roku osiadła na mieliźnie radziecka łódź podwodna S-363 (5). W czasie zimnej wojny spowodowało to głośny międzynarodowy incydent przez ekspertów NATO określony żartobliwym mianem Whiskey on the rocks od nazwy popularnego drinka z lodem. Na pomoc uwięzionej łodzi podwodnej podążyła sowiecka eskadra składająca się z kilku okrętów. Szwedzi sprzeciwili się jednak kategorycznie wpłynięciu obcej floty na własne wody terytorialne w pobliżu ważnej bazy marynarki wojennej. Przygotowano do wystrzału baterie brzegowe, zmieniono też częstotliwości nasłuchu, co skłoniło Rosjan do zawieszenia akcji. Szwedzi zablokowali wejście do Gåsefjärden i otoczyli obcy okręt swoimi jednostkami. Trwały pertraktacje na poziomie rządowym oraz wojskowym. Ostatecznie kapitan okrętu podwodnego Anatolij Gusin został przesłuchany na pokładzie torpedowca Västervik. Jednocześnie pomiary promieniowania ustaliły obecność uranu na uwięzionej łodzi. Domniemywa się, że okręt podwodny posiadał w lukach torpedowych głowice nuklearne. Strona radziecka zaprzeczyła tym faktom trzymając się wersji uszkodzenia przyrządów pomiarowych i pomyłki w nawigacji, która spowodowała utknięcie na obcych wodach. Po 11 dniach napięcia jednostka podwodna została ostatecznie uwolniona z mielizny i odprowadzona w eskorcie na wody międzynarodowe. Dziś miejsce wypadku koło wyspy przypomina blaszana stawa z szablonem u-bota. 

Öppenskär

Na tym niewielkim szkierze położonym po wschodniej stronie wyspy Hästholmen znajduje się płat lasu iglastego oraz najdalej na południowy wschód wysunięte bagno na terenie Szwecji. Archeolodzy znaleźli tutaj ciekawe znaleziska z epoki wikingów, w tym zbiór arabskich monet. Dostęp łodzią z Torhamn lub Hästholmen.

Långören

Płaska bezleśna wyspa na południe od Torhamns Udde. Dostępna statkiem z Torhamn. Niewielka wioska na północnym wybrzeżu Od 1715 roku znajdowała się tutaj główna stacja pilotażowa, której celem było udostępnienie szlaku wodnego z Kalmaru do Karlskrony. Budynek strażnicy (Lotshuset, 6) stoi w centrum wioski. Wyróżnia się wysoką wieżą obserwacyjną. Wewnątrz mieści się świetlica, pokój noclegowy oraz niewielka wystawa muzealna. Wstęp wolny. Po wyspie oprowadza 2,5-kilometrowa ścieżka przyrodnicza prowadząca z przystani Salthallabryggan na południe. Fundamenty XVIII-wiecznych sezonowych domów oraz baterie brzegowe z okresu II wojny światowej.

Strażnica na Långören

Ungskär

Wyspa łączy się podmokłymi obniżeniami z dawniej osobnymi wysepkami Mellanskär i Lungskär. Nazywane są one rynnami drakkarów. W czasach wikingów służyły bowiem jako bezpieczne schronienia dla łodzi. Wioska z przystanią mieści się na południowym brzegu (7). 4-kilometrowa znakowana na czerwono ścieżka spacerowa prowadzi obok budynku starej szkoły i domu misyjnego w którym corocznie odbywa się niewielki festiwal operowy na niezamieszkaną północną część wyspy i najwyższe wzniesienie Böteskullen położone około 5 m nad poziomem morza. Warto przedostać się też na zachód na Lungskär na którym do końca lat 70-tych ubiegłego wieku znajdowała się bateria brzegowa z działami znajdującymi się w skalnych kawernach (8). Z wierzchołka wzgórza roztacza się panorama archipelagu. Podobno w czasie II wojny światowej mieścił się tutaj nowoczesny szpital wojskowy. 

Inlängan (9)

Położona bardziej na zachód, "w głębi archipelagu" i dlatego nieco wyższa mierząca 10 m n.p.m (Äggaviksberget). Stary ośrodek kamieniarstwa. Dawne kamieniołomy datowane na 2000 lat przed Chrystusem. Cmentarzysko neolityczne. Z nowszych czasów pozostały obronne umocnienia brzegowe. Dziś zamieszkuje tu na stałe zaledwie 7 osób. Spokojne zatoczki z plażami do kąpieli. Największe wrzosowisko na archipelagu. Ostoje ptasie. W środkowej części wyspy zachowane ślady dawnej terasy brzegowej morza litorynowego. Ścieżka spacerowa. 

Utlängan

Po wschodniej stronie Utlängan znajduje się mniejszy szkier Stenshamn ze starym portem rybackim (10) z 1918 roku zbudowanym z kamienia wydobytego na wyspie Hässlö. Przy przystani znajduje się sklep spożywczy oraz barak w którym organizowane są sezonowe wystawy. Wysokość wyspy nie przekracza 2 m i w czasie sztormowego przypływu duże jej połacie znikają pod wodą. Droga na Utlängan prowadzi przez wieś rybacką założoną w XVIII wieku a następnie kamienną groblą przez cieśninę. Utlängan to znacznie większy i wyższy szkier położony najdalej na południe. Ważny strategicznie i zamieszkany już w średniowieczu. Na Bornholmie znajduje się kamień runiczny w którym wspomniany jest wojownik, który zginął w czasie bitwy pod Utlängan. W północnej części wyspy zachowały się ponoć resztki średniowiecznego kościoła. Ludność trudniła się głównie rybołówstwem (w tym połowami węgorza), hodowlą owiec oraz myślistwem. Nad cieśniną na zachodnim brzegu znajduje się kąpielisko z cieplejszą wodą.

Latarnia morska na wyspie Utlängan

Po wschodniej stronie są piaszczyste i kamieniste plaże. Rozległe tereny łąkowe oraz wydmy. Można tu często spotkać wylegujące się foki. Warto też odwiedzić to miejsce ze względu na bogatą awifaunę. Środkiem lądu prowadzi znakowany szlak turystyczny o długości 3,5 km. Biegnie wzdłuż rzadkiego lasu z charakterystycznymi wielopiennymi dębami specjalnie przycinanymi. Na trasie stoi kilka tablic informacyjnych. Wieża widokowa. Na południowym cyplu Utlängan znajduje się latarnia morska (11) z zachowanym domem latarnika. Obiekt działa od 1883 roku, ale obecna czarno-biała betonowa wieża zbudowana została w 1931 roku. Stacja jest całkowicie zautomatyzowana. Wiatrochron dla turystów.

Utklippan

Najdalej na południe wysunięty szkier w Blekinge to w zasadzie grupa skalistych wysepek rozdzielonych cieśniną w której znajduje się przystań rybacka na Norraskär. Cały ten obszar stanowi od 1988 roku rezerwat przyrody. Ostoja ptaków morskich i fok. Ochrona obejmuje też rzadkie gatunki płazów: ropuchę paskówkę (Epidalea calamita) oraz ropuchę zieloną (Bufotes viridis). Ta druga w Szwecji żyje tylko na trzech stanowiskach: dwóch w Skanii oraz właśnie na Utklippan. Na Södraskär stoi latarnia morska imienia Wernera Heidenstama działająca od 1840 roku. Obecna ażurowa wieża pochodzi z 1870 roku i mierzy 31 m. Zachowały się fragmenty twierdzy brzegowej zbudowanej wraz z latarnią. W dawnych domach latarników mieści się stacja obrączkowania ptaków, ważny posterunek meteorologiczny a także schronisko.

20 miejsc noclegowych w pokojach 2- i 4-osobowych z widokiem na morze. Prysznic i toalety wspólne. Sauna na zamówienie. Karczma. Kontakt mailowy: mail@utklippan.eu.   

        

 

Na wyspy Sturkö i Tjurkö

Krótka boczna trasa prowadzi na dwa duże szkiery w okolicy Karlskrony w tym największą w całym Blekinge wyspę Sturkö o powierzchni 5,8 kilometra kwadratowego. Własna flaga z wizerunkiem bociana wskazuje na wyraźne poczucie odrębności tutejszej społeczności. Znaleziona na Tjurkö złota moneta z napisami w języku runicznym (futhark) jest świadectwem starych tradycji osadniczych. W XIX wieku Tjurkö stała się centrum wydobycia kamienia budowlanego. Osady rybackie z przystaniami koncentrują się głównie na północnych brzegach otwartych do wewnętrznego akwenu Östra Fjärden. Widoki na Karlskronę i fortyfikacje osłaniające port wojenny od strony wody. Baterie artylerii przybrzeżnej. Zabytkowe kościoły. Krajobrazy na granicy lądu i morza. Z centrum miasta dogodny dojazd linią autobusową nr 123 (ewentualnie kombinacją linii 2 i 123). Możliwy jest też rejs statkiem na przystanie w Bredavik i Nabben. 

[0 km] Początek bocznej trasy w Ramdala na 264 kilometrze trasy głównej. Jadąc z Karlskrony można też skręcić na wcześniejszym skrzyżowaniu w Torstäva zgodnie z drogowskazami i przebiegiem linii autobusowej. Po prawej stronie drogi tuż za centrum wsi kościół. To jeden z bardziej zagadkowych obiektów sakralnych wschodniego Blekinge. Świątynia jest orientowana z wieżą przylegającą do prezbiterium od wschodniej strony i wejściem od zachodu. Sugerowano, że została zbudowana przez duńskiego arcybiskupa Eskila w XII w. i pełniła również funkcje obronne, choćby w zatargu pomiędzy kościelnym dostojnikiem a królem Waldemarem I. Palisada otaczała szeroko całe założenie. Nie potwierdzono jednak istnienia drugiej wieży od zachodu ani warownego piętra nad nawą. Najstarsze istniejące mury datuje się na XIII wiek a styl budowy wieży świadczy, że była to inwestycja jeszcze późniejsza. Wyposażenie kościoła jest w dużej części XVII-wieczne. Ołtarz główny nawiązuje do tematu eucharystii z cytatami biblijnymi w języku duńskim w skrzydłach bocznych. Z podobnego wieku pochodzi chrzcielnica z baldachimem oraz ambona z płaskorzeźbami z Apokalipsy - dar króla Chrystiana IV.  Na południowej ścianie fragmenty malowideł przedstawiających słońce, księżyc i krzyż. Kościół jest otoczony dużym cmentarzem a naprzeciwko po drugiej stronie drogi znajduje się dom parafialny.

Kościół w Ramdala

[3 km] Gängletorp. Skrzyżowanie z drogą z Torstäva. 2 km w tamtym kierunku a następnie w lewo w stronę wybrzeża pole golfowe i kemping w Trummenäs.

Kemping otwarty od 23 kwietnia do 12 września. Pole namiotowe, stanowiska dla przyczep i kamperów oraz domki noclegowe w 4 standardach. Mało drzew. Niewielka plaża w zatoczce. Pomost dla łodzi. Pralnia, kuchnia i świetlica. Place zabaw, tor minigolfa. Kontakt telefoniczny pod numerem +46 455 360 300, e-mail: info@trummenascamping.se. Rezerwacja miejsca przez stronę campcation.se

Przejeżdżamy przez półwysep Möcklö. W jego wschodniej części znajduje się rezerwat przyrody w sieci Natura 2000. Rzadkie gatunki storczyków.

Przy drodze stacja benzynowa Din-X. Warsztat obsługi. Budka z lodami.

[6 km] Most nad cieśniną Möcklösund z charakterystycznym stromym podjazdem. Ma 560 m długości  i wspiera się na 9 filarach. Oprócz drogi prowadzi nim ścieżka rowerowa. Przeprawa zastąpiła w 1998 starszą funkcjonującą od 1939 roku. Po stronie wyspy Senoren duży parking. Kemping. Sklep z artykułami regionalnymi. Restauracja. Wioska Wikingów Valshall.

Miejsce noclegowe na trawiastym polu w cenie 150 SVK. Możliwość wynajmu jednego z pięciu domków. Telefony kontaktowe: 0455 442 39 (latem), 0708 16 15 68. Strona www: http://www.brofastetsenoren.se/

Jedziemy przez rolniczą Senoren znaną z upraw truskawek i młodych ziemniaków. Trasa przecina środek wyspy. Na lewo droga do osady Västernäs na północno-zachodnim cyplu. Niewielka przystań 

[8 km] 1 km w lewo kemping Kustgården Senoren.

Obiekt znajduje się na wzgórzu porośniętym dębami i oferuje miejsca noclegowe w kilkunastu domkach lub we własnym namiocie (199 SVK bez prądu, 299 SVK z podłączeniem). Specjalizuje się w organizacji większych obozów, ale przyjmuje także turystów indywidualnych. Na miejscu jest bar, kuchnia polowa a nawet sala modlitewna. Kąpielisko, boiska sportowe, plac zabaw, szlak przyrodniczy. Płatne prysznice. Tel: 0455 441 20, e-mail: info@kustgardensenoren.se

Droga prowadzi groblą przez niewielki szkier Knarrholmen a następnie mostem na nieco większą wysepkę Västra Skällö oddzieloną od Sturkö praktycznie niewidoczną już cieśniną Steksund. Południową część zajmuje rezerwat przyrodniczy obejmujący fragment skalistego wybrzeża i otaczające go wody. Teren porastają zarośla jałowca, głogu, dzikiej róży i karłowatych drzew a także łąki. Na jednej z takich muraw stoi kamień runiczny z przełomu X i XI wieku zwany Sturköstenen. Napis sławi królewskiego szypra prowadzącego okręt. Stela na obecne miejsce trafiła w 1999 roku przeniesiona z przeciwległej strony cieśniny z półwyspy Skällenäs.

Flaga z bocianem powiewa nad Sturkö

[11 km] Bredavik. Ogród ziołowy zorganizowany według zasad średniowiecznej klasztornej hortikultury. Na prawo od drogi przystań żeglugowa do której przybija statek z Karlskrony. 

[12 km] Skrzyżowanie dróg u podnóży dużego wiatraka holenderskiego postawionego na tym miejscu w 1901 roku. Punkt widokowy. W lewo droga na południe wyspy do Uttorp (3 km). Znajduje się tam największy kościół na archipelagu Blekinge noszący wezwanie patronki podróżników św. Gertrudy z Nivelles. Obecna jednonawowa świątynia ze strzelistą dwukolorową iglicą pochodzi z lat 1875-1878 i zastąpiła starą średniowieczną. Wizerunek starego kościoła można zobaczyć na jednym z obrazów zawieszonych na ścianie nawy. W ołtarzu znajduje się kopia rzeźby Chrystusa Bertela Thorvaldsena z Kopenhagi w mniejszej skali. W pobliżu kemping Szwedzkiego Klubu Karawaningowego.

Dużo przyczep. Ładna plaża. Możliwość wypożyczenia kajaka. Otwarty od 27 marca do 24 września. Kontakt telefoniczny: 0455 424 82, e-mail: sturko@caravanclub.se

Na południowym krańcu wyspy rezerwat przyrodniczy Uttorp obejmujący ubogie wrzosowiska i kamieniste plaże z widokiem na latarnię morską na szkierze Utlångan. Wiosną licznie przebywają tu edredony

[13 km] Po lewej bateria piechoty Sturkö Skans. Zbudowana w 1904 roku funkcjonowała w czasie obu wojen światowych, potem wykorzystywano ją jako magazyn. Główna droga zakręca w lewo w kierunku Tjurkö. Prosto do Sanda - największej osady na wyspie. Przystań z widokiem na Karlskronę.

[15 km] Ekenabben. W prawo grobla prowadząca na wyspę Tjurkö. Prosto port i marina. Kilkadziesiąt metrów przed skrzyżowaniem dróg głaz upamiętniający wizytę króla Gustawa VI Adolfa w 1959 roku.

Wiatrak holenderski w Bredavik

[17 km] W centrum wyspy mieści się bateria piechoty Tjurkö Skans. Podobnie jak na sąsiedniej Sturkö obsadzona była podczas wojen światowych przez pułk grenadierów oraz oddziały szturmowe. Podziemne kazamaty i korytarze. 400 metrów dalej skrzyżowanie. Ku południowi droga na przystań Finskan z pięknym widokiem na twierdzę Kungsholmen (1 km). W osadzie Maren cmentarz parafialny.

Dalsza trasa prowadzi ku północy.

[18 km] Niewielki kościółek na Tjurkö, który powstał jako świątynia dla więźniów pracujących w kamieniołomach na północy wyspy. Na obecne miejsce przeniesiony w 1930 roku po likwidacji obozu karnego i ponownie poświęcony. Ambona pochodzi z kościoła w Hällaryda pod Karlshamnem. Obraz ołtarzowy stworzył więzień Abel Andersson z Gävle w 1888 roku. Zaraz za kościołem Stenbräcka, czyli dawny ośrodek misyjny ewangelickiego stowarzyszenia religijnego. Przejęty przez lokalną agendę tworzy wraz z położonym na wybrzeżu kempingiem i kąpieliskiem Hägnaviken kompleks rekreacyjno-noclegowy z ogrodem medytacyjnym, restauracją, galerią i rozmaitymi innymi udogodnieniami. Ścieżką za kościołem dojść można do tajemniczego cmentarzyska statków na cyplu Hägnudden.

Kamieniołomy granitu na Tjurkö

[19 km] Kawałek za pętlą kursowego autobusu odchodzi w lewo droga do Herrgården (prosto dojazd do wioski Nabben). Dawna osada przy kamieniołomach. Granity na wyspie pozyskiwano już w XVIII w. Wiele budynków Karlskrony została wzniesiona z tego budulca. Dotyczy to także twierdzy Kungsholmen na sąsiednim szkierze. W XIX wieku duży popyt na kamień budowlany zgłosiło formujące się państwo niemieckie. W 1862 przybył do Blekinge tamtejszy inżynier Franz Hermann Wolff i zakupił prawa górnicze. Wydobywane tutaj granity przerabiano powszechnie na kostkę brukową i krawężniki, ale z wyspy Tjurkö pochodzą też filary Politechniki Berlińskiej. Zakład posiadał własną przystań oraz flotę w której skład wchodziły 3 parowce, bryg i dwa mniejsze statki. Kamień eksportowano do Niemiec przez port w Świnoujściu (ówczesne Swinemünde). Na przystań kamień dostarczano wykorzystując trakcję szynową. Oprócz wolnych pracowników dla których wybudowano baraki w kamieniołomach pracowali też w latach 1872-1894 więźniowie (kronoarbetskåren) skazani za drobne kradzieże. Firma sprowadziła też kilkudziesięciu pracowników z Niemiec i Włoch. Inspektor i główny właściciel rezydowali w willi położonej strategicznie z widokiem na kopalnię, port i Karlskronę. Po I wojnie światowej wydobycie zmalało a część pracowników przeniosła się do zakładów w okolicach Karlshamnu. Ostatecznie kamieniołomy zamknięto w latach 50-tych. Po terenie dawnego przedsiębiorstwa prowadzi 1,5-kilometrowy szlak kulturowy z tablicami informacyjnymi. W dawnym budynku usługowo-restauracyjnym znajduje się obecnie wystawa rękodzieła kamieniarskiego ukazująca prace artystów z wysp wschodniego Blekinge. Obejrzeć można także makietę terenu w okresie jego historycznej prosperity.

W sezonie otwarte codziennie od 10.30 do 18.00. Możliwość wypożyczenia audioprzewodnika po szlaku kulturowym.

Przy końcu asfaltowej drogi znajduje się niewielka przystań łodzi Herrgårdsviken. Widoki na Karlskronę, terminal promowy i strażnicę Godnatt.         

 

Z Karlskrony do Jämjö

To ostatni odcinek drogi wzdłuż Bałtyku biegnący równoleżnikowo południowym wybrzeżem. Najpierw przedmieściami Karlskrony, potem fragmentem wylesionej równiny brzegowej przeciętej korytami dwóch niewielkich rzek Lillån i Åbyån. Na południu przybrzeżne wyspy w Östra Fjärden, na północy lesista skarpa wysoczyzny Småland rozcięta kilkoma dolinami rzecznymi.

Wyjazd z centrum Karlskrony ulicą Österleden przez wyspę Vämö na stały ląd. 

Ruiny zamku Lyckå

[252 km] Za osiedlem Gullberna w prawo odgałęzienie drogi na wyspę Verkö (6 km) z terminalem promowym (polska nazwa Gdynia na drogowskazie). 2 km w tamtym kierunku przy ujściu Lyckebyån stoją ruiny zamku Lyckå (1). Zachowały się kamienne mury w przyziemiu oraz fundamenty dwóch narożnych wież. Pierwszy gródek zbudował tu w XV w. Claus Nielsen Sparre, zarządca dóbr wpływowego duńskiego dostojnika Ivara Axelssona Totta. Twierdzę rozbudowano około 100 lat później na rozkaz króla Danii Chrystiana III. Zamek został poważnie zniszczony w czasie wojen szwedzko-duńskich w XVI w., a budulec wykorzystano później przy budowie umocnień Kristianopelu. Wraz z zamkiem upadło także miasteczko u jego podnóży. Dziś o jego dawnym bogactwie świadczą jedynie znaleziska archeologiczne. Obiekt jest dobrze widoczny z drogi, ale wygodniej odwiedzić go wyruszając z centrum Lyckeby.

[253 km] Węzeł drogowy Karlskrona Öst. Obok baru McDonald wjazd na drogę szybkiego ruchu E22 w prawo w kierunku Kalmaru. Aby dotrzeć do centrum Lyckeby należy skręcić w prawo na wcześniejszym rondzie. 

[255 km] Lyckeby. Obecnie kilkutysięczne osiedle w granicach Karlskrony, kiedyś główne miasto duńskie w tej części wybrzeża Blekinge i stolica länu jako Lyckå. Po przejęciu prowincji przez Szwedów ważne miejsce dla bazy wojennej w Karlskronie jako rezerwuar wody pitnej oraz ośrodek przemysłowy przy wodospadach nad Lyckebyån. Do 1967 ośrodek administracyjny oddzielnej gminy. Nad rzeką znajduje się historyczny młyn Kronokvarnen (2). Zbudowany został w 1721 roku jako zakłady młynarskie obsługujące piekarnie na wyspie Stumholmen. Później powstała tu również kuźnia oraz fabryka płótna żaglowego. W 1918 roku założono walcownię i ocynkownię a później elektrownię wodną. Do dziś w zabytkowym budynku zachowała się XIX-wieczna turbina wodna. Z kamiennego mostu łukowego na Lyckebyån widać rozbudowany kompleks przemysłowy włączony w 1995 roku wraz z innymi zabytkami Karlskrony na listę Światowego Dziedzictwa. Powyżej przeprawy znajduje się stary kamienny jaz. Most został zbudowany przez Daniela af Thunberga w latach 80-tych XVIII wieku. Od tego czasu był kilkakrotnie przebudowywany, ale pomimo wzmocnienia betonem zachował pierwotną sylwetkę. Na północ od Kronokvarn znajduje się niewielki teren zielony zwany Mariagården z biblioteką, nowoczesną świątynią, resztkami średniowiecznego kościoła i kamienną stelą upamiętniającą dawne kupieckie miasto Lyckå.

Obudowane źródło Lyckeby Kalla

Ufundowana została przez rodzinę Rubenów na pamiątkę przodków, którzy byli pierwszymi Żydami z zezwoleniem osiedlenia się na terenie Karlskrony. Na północ od centrum Lyckeby przy Riksvägen znajduje się kamienna altana z ręczną pompą zbudowana nad źródłem Lyckeby Kalla (3). Powstała ona z inicjatywy tajemniczego stowarzyszenia wolnomularskiego o nazwie "Pro Lantura". Znajdująca się na frontowym murze pod datą budowy 1795 inskrypcja EUDMTKW tłumaczy się jako "Enighet uppbyggde dessa murar till källans wård" (Jedność wzniosła te mury dla ochrony źródła). Na północ od zabudowy Lyckeby rozciąga się rezerwat przyrodniczy Ekebacken. Lasy i stare pastwiska. Spotkać tu można kilka rzadkich gatunków chrząszczy w tym największego, emblematycznego dla Blekinge jelonka rogacza (Lucanus cervus).  

Z centrum Lyckeby na północ prowadzi droga doliną Lyckebyån. 1 km. Po minięciu wiaduktu ekspresówki E22 po lewej historyczne gospodarstwo Afvelsgärde, w którym zamieszkiwał w 1679 Karol XI wizytujący budowę Karlskrony. Gospodarstwo słynęło z dużego ogrodu. Obecnie teren jest rozparcelowany. Na gruntach znajduje się m.in. hotel, stadnina koni i stacja weterynaryjna. 3 km Augerum. Przy moście nad Lyckebyån mijamy dwa przemysłowe budynki należące do kompleksu młyna Augerums Kvarn. W przeszłości w dolinie rzeki funkcjonowało kilka papierni.

Młyn wodny w Augerum

Można udać się szlakiem pieszym prowadzącym w górę doliny do ruin budowli hydrotechnicznych i dawnych zakładów przemysłowych. Ponad głębokim wąwozem Lyckebyån wznosi się klasycystyczny kościół z wysoką wieżą. Miejscowa legenda głosi, że stara świątynia podczas powodzi zapadła się w odmętach rzeki i w niewielkim stawku poniżej słychać czasem głos dzwonu. Charakterystycznymi elementami wnętrza są monumentalne kolumny dzielące nawy oraz ambona umieszczona nad ołtarzem. Na cmentarzu przykościelnym znajduje się grób admirała Fryderyka Henryka af Chapmana. Naprzeciw kościoła za główną drogą widać tzw. Wielki Dom wzniesiony w 1810 roku w stylu klasycystycznym ze skromną pozbawioną ozdób fasadą. To część majątku ziemskiego. Starsze założenie z 1720 roku położone jest bardziej na północy w głębi parku. Drewniane budynki otaczają wewnętrzny dziedziniec. W XVIII wieku gospodarstwo (4) należało do aptekarza Johana Eberharda Ferbera, który założył tu ogród z roślinami leczniczymi. Książka Hortus Augerumensis stanowiąca inwentarz ogrodu stosowała po raz pierwszy systematykę Linneusza opartą na układzie płciowym roślin. We wschodniej części wsi założono w 1980 roku nowy cmentarz aglomeracyjny z kaplicą ekumeniczną, krematorium i sektorem grzebalnym dla muzułmanów. 5 km. Po prawej nad samą rzeką dawna papiernia a potem zakłady kapelusznicze Mariefors (5). Zachowany most, kanały przepływowe i ruiny zabudowań fabrycznych. 6 km Kolejny drogowskaz z napisem Lyckåleden prowadzi do ruin dawnej papierni przy wodospadach Johansfors. Kilkaset metrów dalej w Lyckeåborg na terenie dawnego młyna funkcjonują do dziś zakłady MCT Brattberg produkujące cenione wodoodporne dławiki do kabli. 8 km Biskopsberg. Wioska na prawym brzegu rzeki. Sztuczne jezioro Lindvallska Sjön w dawnej żwirowni zarybione łososiem. Za miejscowością skręt w lewo na boczny trakt do Kättilsmåla (11 km). Droga prosto prowadzi dalej przez wschodnie Blekinge do Torsås. Na zachód od wsi letniskowej wzdłuż Lyckebyån rozciąga się duży kompleks jeziorny. Potok pomiędzy akwenami tworzy bystrza zarośnięte przez wielkie paprocie. Zagospodarowane kąpieliska znajdują się nad Stora Havsjön i Mörtsjön. Na północnym brzegu tego pierwszego znajduje się legendarna Ola Sonnas Grotta. Według podania tutaj wśród trolli mieszkał 7 lat wyjęty spod prawa rolnik, który zabił poborców podatkowych. Za Kättilsmåla wąska droga na północ prowadzi głównie lasami. Obserwuje się stopniowe zanikanie gatunków liściastych: buka i dębu na korzyść świerka. W pobliżu jeziora Allsjön poprzeczna droga Rödeby - Torsås (16 km). Kąpielisko. 2 km dalej na północ Fjärdsjömåla. Oryginalny kościół Flymens Kyrka z szarego kamienia granitowego zbudowany w latach 1905-1907. Przysadzista wieża z wiatrowskazem w kształcie koguta. W ołtarzu cztery obrazy autorstwa Gunnara Torhamna.

Za Lyckebyån ulica Knösövägen prowadzi na południe na półwysep Knösö (3 km). Rezerwat przyrodniczy. Skalisty teren porośnięty zaroślami i rzadkimi lasami z dębem i bukiem. Kręgi kamienne. Widoki na zatokę Östra Fjärden.

[257 km] Rondo w Lösen. Wjazd na drogę E22. Przed skrzyżowaniem w prawo droga na wyspę Fäjö (2 km). Przy niej na wzgórzu kościół zbudowany w latach 1858-1860. We wnętrzu nawy zwraca uwagę mural Gunnara Torhamna Chrystus niosący krzyż.

[258 km] Po prawej za mostem na Lillån wesołe miasteczko Barnens Gård (6). Z atrakcji wymienić należy m.in. minizoo, aquapark, tor jazdy na minitraktorach, labirynt, trampoliny, ściankę wspinaczkową z komputerową animacją. W cenie jest też wizyta w prawdziwym gospodarstwie rolnym. Rozmaite zabawy w szwedzkim stylu. W sąsiedztwie pole golfowe.

Czynne od 5 czerwca do 5 września od 10 do 17. W okresie od 26 czerwca do 15 sierpnia pora otwarcia wydłużona o 2 godziny do 19. Wstęp 205 SVK. Za darmo małe dzieci (do 90 cm wzrostu) oraz osoby powyżej 90 roku życia. Bilet All Inclusive za 335 SVK zawiera dodatkowo voucher na posiłek obiadowy, napoje i lody oraz bilet na jedną z dodatkowych płatnych atrakcji (do wyboru). 

[261 km] Parking przydrożny w Torstäva. 2 km na północ w Tornby rezerwat Björstorps Hage. Uroczy gaj leszczynowy z bogatym runem kwiatowym wart krótkiego spacerku, zwłaszcza wiosną. Droga prowadzi dalej szeroką nadbrzeżną równiną.

Jamjö: stacja dyliżansów, chrzcielnica kościelna

[264 km] Po prawej na niewielkim grzbiecie wieś Ramdala. Początek wariantu bocznego na wyspy Sturkö i Tjurkö (patrz opis). 

[268 km] Jämjö. Duża wieś kościelna, kiedyś ośrodek osobnej gminy i stacja kolejowa na zlikwidowanej linii Karlskrona-Torsås. Centrum handlowe. W prawo droga do Torhamn. Za rondem dawna karczma i stacja dyliżansów z 1867 roku (7). Kościół parafialny z 1826 roku nazywany kościołem Oskara od imienia szwedzkiego króla, który w czasie jego budowy był księciem koronnym. Wieża nad prezbiterium. Za ołtarzem dawna ambona w której obecnie znajduje się grupa rzeźbiarska z białego marmuru przedstawiająca Chrystusa zmartwychwstałego. Nowa ambona po lewej stronie nawy. Zabawna chrzcielnica z postacią aniołka. Stylowy zegar w przedsionku. 

Stacja benzynowa OKQ8, Västra Riksvägen 2. Obok budka z grillem.