Hjo część 4

HJO [245 km] / 6,2 tys. mieszkańców

Rzeka Hjoån dzieli miasto na dwie części. Opuszczamy położoną na prawym brzegu starówkę i wędrujemy w kierunku przystani. Najstarsza znajdowała się bezpośrednio przy ujściu rzeki  do jeziora Wetter. Zachował się z niej tylko jeden z wielkich bali dębowych tworzących konstrukcję pomostu i jest eksponowany na nabrzeżu. Już w późnym średniowieczu tędy biegła dogodna droga komunikacyjna pomiędzy klasztorami po obu stronach Wetteru: Varnhem i Alvästra. Nazwę Hertig Johan Brygga port otrzymał od księcia szwedzkiego, namiestnika Finlandii i kuzyna Gustawa II Adolfa, który przyczynił się wydatnie do rozwoju handlowego miasta. Z tego miejsca wzdłuż rzeki prowadzi kilkukilometrowa ścieżka turystyczna (znakowana pomarańczowym paskiem) przez założony w 2001 roku rezerwat Hjoåns Dalgång. Poza miejskim parkiem leżącym na zachód od Norbro dolina ma charakter naturalny. W gęstym zagajniku przy brzegu odnaleźć można wiele interesujących gatunków roślin wilgociolubnych, takich jak stosunkowo rzadki w Skandynawii lepiężnik różowy (Petasides hybridus), gwiazdnica gajowa (Stellaria nemorum), okazała paproć pióropusznik strusi (Matteuccia struthopteris) czy "ziele Merkurego" jaką to nazwą w Szwecji określa się silnie przeczyszczający szczyr trwały (Mercurialis perennis). Pozostałością dawnych nadrzecznych pastwisk są pojedyncze okazy dębów o rozłożystych koronach. Nad rzeką gnieżdżą się drobne gatunki ptaków takich jak pluszcz zwyczajny (Cinclus cinclus) czy pliszka górska (Motacilla cinerea). Pstrągi potokowe i lipienie wędrują na tarło przynajmniej kilka kilometrów w górę rzeki. W okolicy Hjoån zachowało się też kilka pamiątek historycznych. Na łące przy Vekängsbron stał kiedyś miejski pręgierz, dziś jest tutaj popularna górka saneczkowa. Na zachód od Ringvägen szlak mija kilka dawnych zabudowań fabrycznych. W pobliżu funkcjonujących od 1916 roku zakładów mechanicznych HMV (Hjo Mekaniska Verkstad) znajdowała się kiedyś pierwsza miejska elektrownia Obok przy starej sztucznej tamie, która pełniła kiedyś funkcję miejskiego kąpieliska stoi młyn Hammarns Kvarn (1). Pewne wrażenie robią też położone wyżej ruiny przędzalni wełny (Strömsholms Yllefabrik, 2) z 6-metrową betonową tamą oraz kamiennymi murami. Zakłady zostały zniszczone przez pożar w 1922 roku i nie zostały już nigdy odbudowane. 

Ruiny Strömsholms Yllefabrik

W znajdującym się na peryferiach miasta ceglanym młynie Grebbans Kvarn (3) mieści się obecnie galeria sztuki. Kaskada oraz staw są w nocy iluminowane. Najlepiej udać się tam w drugiej połowie października lub na początku listopada, kiedy urządzane są wieczorne wycieczki z przewodnikiem w ramach tzw. öringsafari  (po zmroku podglądane są pstrągi płynące na tarło). Punktem końcowym wycieczki jest położony przy obwodnicy miasta (droga nr 185) młyn Stampens Kvarn (4), gdzie można się napić kawy lub coś zjeść. Od XVII wieku mielono tutaj mąkę i do dziś można zakupić tradycyjny wypiek na żytnim zakwasie zwany surdegsbröd. Szlak turystyczny prowadzi jeszcze kilka kilometrów dalej na zachód nad brzegi sporego jeziora Mullsjön. W pobliskiej wiosce Grebban na skraju sosnowego lasu jest niewielka drewniana kaplica Svärtans Kapell z 1932 roku.

Dzisiejsza przystań (5) i port jachtowy w Hjo zlokalizowane są nieco bardziej na północ od ujścia Hjoån. Od strony południowej w kierunku jeziora biegnie trawiasta grobla z charakterystycznymi pochylonymi wierzbami o rozłożystych koronach. Piękny stąd widok na opadające ku jezioru domy drewnianego kwartału Långan. Od strony wody wejście do portu zamyka kamienny falochron na którym stoją dwie niewielkie latarnie morskie. W basenach odnaleźć możemy jeszcze stare płaskodenne łodzie rybackie zwane harjeskutor, z których czasami sprzedaje się świeżo złowione ryby. Na północnym nabrzeżu stoi wiekowa lokomotywa parowa z dwoma wagonami - świadectwo istnienia bocznicy kolejowej funkcjonującej do końca lat 60-tych XX wieku. Drewniane magazyny na nabrzeżu są dziś miejscem sprzedaży lokalnego przysmaku rybnego czyli wędzonej siei (hjosik). Można tu również skosztować innych miejscowych ryb: pstrąga, łososia, okonia czy szczupaka a okazyjnie także ryb morskich oraz owoców morza. W sąsiedztwie odwiedzić można inne lokale gastronomiczne: cukiernie i lodziarnie. Na północ od przystani rozpoczyna się park zdrojowy. Założony został w 1877 roku przez niemieckiego architekta krajobrazu J. Sternemanna. Zaprojektował on liczne alejki spacerowe, ozdobne mostki, sadzawki i fontanny. W ogród wkomponowane zostały wille uzdrowiskowe ciągnące się długim rzędem po zachodniej stronie zieleńca. W kolejności od strony przystani są to obiekty o nazwach "Idun", "Viktoria", "Flora", "Guldkroken", "Götha", "Svea", "Eira"i "Olga". Trzy pierwsze pochodzą z początku lat 80-tych XIX wieku i powstały z przekształcenia dawnych przedmiejskich domków, kolejne wybudowano nieco później, wszystkie tworzą urozmaiconą stylowo grupę nawiązującą architekturą do popularnego na przełomie wieków jugendstilu z licznymi werandkami, zdobnymi wieżyczkami i ogrodowymi altanami.

Willa Götha

Wygląd willi Guldkroken jest inspirowany skandynawskim romantyzmem, podczas gdy willa Götha przypomina rezydencję w stylu szwajcarskim. Domy te dawniej pełniły rolę pensjonatów dla kuracjuszy, tylko ostatnia z nich willa Olga wchodziła w skład mleczarni, dziś natomiast tylko część zachowała funkcję hotelową, część jest własnością prywatną. Wnętrza budynków były remontowane w późniejszych latach, zachowały się tam jednak stare drewniane schody, zdobne balustrady i oryginalne elementy dekoracji. W willi Svea mieściło się do niedawna miejskie muzeum. Wystawa została przeniesiona do położonego bliżej centrum Kulturkvarteret Pedagogien, ale wnętrza można nadal odwiedzić, ponieważ znalazła tu swoje miejsce przyjemna kawiarenka i sklep z pamiątkami. Centrum zdroju stanowiły łazienki (6) do których wodę sprowadzano ze  źródeł na stokach wzgórz Hökensås. Obiekt podzielony był na dwie klasy odróżniające się od siebie poziomem komfortu. Oprócz ciepłych basenów prowadzono tutaj terapię za pomocą hydromasażu, kąpieli siarkowych a na piętrze znajdowała się świetlica. Obecnie w nieco przebudowanym kompleksie mieści się interaktywne muzeum nauki Experimenthus. Częścią wystawy jest także akwarium ukazujące organizmy wodne żyjące w jeziorze Wetter. 
Otwarte od połowy maja do czerwca w weekendy (Pt-Nd) od 11 do 15, w sezonie letnim (lipiec i sierpień) przez cały tydzień w godzinach 11-17. Bilet kosztuje 69 SVK, zniżka dla dzieci do 15 lat. 
W pobliżu przystani mieściła się główna plaża. W jej obrębie zachował się podłużny budynek mieszczący prysznice oraz przebieralnie. Ponad tym miejscem znajduje się betonowy taras widokowy. Promenada prowadzi na północ na zagospodarowany cypel Vindarnes z ławeczkami pozwalającymi podziwiać piękne widoki jeziora wraz z obiektami na jego drugim brzegu, m.in. Brahehus czy górą Omberg. 
U zbiegu Bangatan i Floragatan otwarto niedawno Kulturkvarteret Pedagogien (7). W kilku odrestaurowanych budynkach stanowiących dawniej siedzibę szkoły zlokalizowano bibliotekę, kino, centrum konferencyjne, biuro informacji turystycznej oraz wystawy muzealne prezentujące historię Hjo i rozmaite eksponaty związane ze sztuką i lokalnym rękodziełem. Wstęp na ekspozycje darmowy. 

                    

Z Karlsborga do Tibro

Kontynuacja objazdu zachodnim brzegiem jeziora Wetter plus krótki wypad w głąb lądu do miasteczka znanego z meblarskiego rzemiosła. Wzdłuż drogi nr 49.

Wyjazd z Karlsborga na południe Storgatan i Södra Vägen. Droga przekracza dawną linię kolejową, mija rondo na granicy miasta i okrąża od południa jezioro Bottensjön.

Góra Vaberget z drogi nr 49.

[217 km] W prawo droga w kierunku widocznej na drugim brzegu jeziora zalesionej góry Vaberget (224 m n.p.m., 7 km). W 1899 roku w południowej części grzbietu zaczęto budować fort mający stanowić zabezpieczenie twierdzy w Karlsborgu. 10 lat później ufortyfikowano również flankę północną. W sumie stacjonować tu mogło 220 żołnierzy. Kompleks wyposażony był w kuchnię, spiżarnię oraz maszynownię. Do dziś zachowało się wiele elementów dawnej fortecy w tym silnie opancerzone wieże artyleryjskie. Na szczycie wzgórza wieża widokowa (1) z dookolną panoramą na jezioro Wetter, Viken, górę Omberg, a przy dogodnej pogodzie także Billingen i Kinekulle. Dogodny punkt obserwacyjny na Karlsborg i jezioro Bottensjön jest także ze wschodniej skalistej krawędzi wzgórza. Poniżej na samym wybrzeżu znajdziemy deszczochron i domek turystyczny Skackastugan. Grzbietem prowadzi szlak turystyczny Västra Vätterleden.

[221 km] Na prawo Mölltorp. Duża osada nad brzegiem jeziora Kyrksjön. Centrum przy dawnej stacji kolejowej. 
Samoobsługowa stacja benzynowa Pump przy supermarkecie ICA.
W zachodniej części miejscowości XIII-wieczny kościół gotycki (2) z efektowną ośmioboczną wieżyczką-sygnaturką zwieńczoną ostrym hełmem. W otoczeniu cmentarz otoczony murkiem z dzikiego kamienia. Nad zachodnim wejściem średniowieczne trójdzielne okno. Na drewnianym suficie malowidła przedstawiające Sąd Ostateczny i przypowieść o synu marnotrawnym. Dzieło mistrza Johana Liedholma z 1744 roku utrzymane w tzw. stylu Lackö. Na granicy nawy i prezbiterium dwa ozdobne słupy z wygrawerowaną datą ustawienia w 1704 roku. Główny ołtarz z barokową rzeźbioną ramą. Po południowej stronie we wnęce znajdował się kiedyś relikwiarz zawierający fragmenty kości św. Brygidy, św. Heleny ze Skövde oraz św. Urszuli z Kolonii. Dziś gemma ta eksponowana jest w muzeum Västergotlandii w Skarze. Za ołtarzem witraż przedstawiający Chrystusa jako Dobrego Pasterza wykonany w 1919 roku przez Yngve Lundströma. Po lewej stronie nawy niespotykany w zasadzie w polskich kościołach korskranket - rodzaj płotka z bramką odgradzającego prezbiterium z ołtarzem od nawy. Ambona z XVIII w. z rzeźbą syrenki. W Mölltorp przy Industrigatan 19 jest także niewielka prywatna ekspozycja muzealna rozmaitych sprzętów gospodarczych, instrumentów muzycznych i samochodów w stylu retro. Nad brzegiem jeziora kąpielisko z długim pomostem. 
W lewo biegnie droga nr 195 wzdłuż której kontynuujemy objazd jeziora Wetter w kierunku Hjo. Prosto w stronę Tibro.
[222 km] Granica gmin Karlsborg i Tibro.

Dzwonnica przy kościele w Ransbergu

[228 km] Po prawej rozciągnięta wzdłuż brzegów jeziora Örlen wieś Fagersanna. Kąpielisko. Stacja benzynowa Pump. Nie istniejące już zakłady meblowe. W 2015 roku okazało się, że gleby i wody są silnie zatrute dioksynami pochodzącymi z dawnej działalności przemysłowej. Podjęto natychmiastową akcję oczyszczającą. 
[233 km] 2 km w prawo dojedziemy do kościoła (3) w Ransbergu (można tam też dotrzeć jadąc z Fagersanna główną drogą wzdłuż wysokiego brzegu jeziora). Prosty jednonawowy budynek z dwuspadowym dachem i stojącą wolno dzwonnicą krytą gontem. Kiedyś był to przystanek dla mnichów wędrujących między klasztorami w Varnhem i Alvästra. Skromne wyposażenie wnętrza. We wnęce zwraca uwagę nowoczesna "promienista" madonna - dzieło Harry'ego Smitha.
Nad brzegiem jeziora Örlen kemping zarządzany przez szwedzki Caravan Club. Dogodne miejsce zwłaszcza dla przyczep i kamperów. Dwa domki kempingowe. Kontakt telefoniczny: 050 42 22 55, e-mail: cc-orlen@tibronet.se
[236 km] W prawo droga 201 wzdłuż doliny Tidan do Mariestad. 
[238 km] Tibro. Droga nr 49 omija miasto od północy. Do centrum jeszcze 1 km w lewo.

Bromölla część 3

BROMÖLLA [138 km] / 7,6 tys. mieszkańców

Przy wjeździe do miasta od południowej strony znajduje się stara stacja kolejowa (1) zbudowana w 1908 roku na trasie łączącej Kristianstad z Sölvesborgiem. Dziś przystanek na linii Blekinge Kustbana został przeniesiony dalej na wschód a w starym budynku dworcowym mieści się galeria sztuki Lotta på Stationen. Pociąg był z pewnością jednym z czynników miastotwórczych, drugi stanowiła tu lokalizacja przystani i zakładu przemysłowego przetwarzającego wapień i kaolin pozyskiwany na wyspie Ivö. Centrum powstałej osady stanowi prostokątny rynek otwarty ku zachodowi na położony nieco poniżej nad brzegiem jeziora kombinat produkujący dziś ceramikę sanitarną. Na północ od kompleksu przemysłowego znajduje się port przeładunkowy oraz marina jachtowa. 

Zakłady przemysłowe Iföverken

W jednym z budynków fabrycznych poniżej placu zlokalizowano ekspozycję opowiadającą o historii produkcji przemysłowej w tym miejscu (Iföverkens Industrimuseum, 2). Zakład powstał w 1887 roku i pierwotnie wytwarzał wapno palone używane w rolnictwie jako nawóz a także w budownictwie do produkcji cementu. Potem kilkukrotnie zmieniano asortyment: fabryka specjalizowała się w produkcji cementu, płytek ceramicznych, szamotki, porcelanowej izolacji a wreszcie od lat 30-tych wyrobów sanitarnych typu: umywalki, wanny, muszle klozetowe itp. Produkowano tutaj m.in. popularną w latach 70-tych serię szwedzkich łazienek "Carezza". W ogrodzie otaczającym muzeum obejrzymy drewnianą barkę służącą do transportu urobku wydobytą z dna jeziora Ivösjön. 
Storgatan 45. Tel: 045 62 90 47. Wstęp 20 SVK. Otwarte w sezonie (od początku maja do końca sierpnia) od poniedziałku do piątku i w niedziele między 13 a 16. Poza tym okresem jedynie w środy o podobnych godzinach 

Na środku placu Ifötorget znajduje się duża kolorowa kompozycja stworzona z płytek ceramicznych przedstawiająca dwa prehistoryczne jaszczury wygrzewające się na skałach (3). Powstała w 1971 roku fontanna nawiązuje do znaleziska paleontologicznego na wyspie Ivö. W kredowych warstwach w kamieniołomie odkryto szczątki mezozoicznego plezjozaura o krótkiej szyi i krępej budowie ciała nazwanego Scanisaurus. Wystawa poświęcona tym skamieniałościom została utworzona w hallu dzisiejszej stacji kolejowej jako tzw. Havsdrakarnas Hus (Dom Morskiego Jaszczura, 4). Można tam zapoznać się z topografią dawnego zbiornika sedymentacyjnego oraz historią naturalną regionu. Trzecią pamiątką związana z tymi prehistorycznymi znaleziskami jest w Bromölla duży mural przedstawiający szkielet tyranozaura narysowany na ścianie hali fabrycznej. Będąc przy stacji kolejowej warto też obejrzeć niewielka budkę telefoniczną reklamującą się jako najmniejsza biblioteka w Szwecji. Naprawdę można stąd wypożyczyć coś do czytania np. udając się w podróż pociągiem, aczkolwiek wybór lektur nie jest specjalnie duży.

Fontanna z jaszczurami

W kategorii miniaturyzacji to nie jedyne takie kuriozum w Bromölla. Przy głównym placu stoi inna budka telefoniczna nazywana najmniejszą galerią świata wewnątrz której znajduje się niewielka rzeźba z czarnego skańskiego diabazu.  Plac Ifötorget otaczają charakterystyczne dla Szwecji budynki o prostym konstruktywistycznym stylu. Najbardziej charakterystyczny jest znajdujący się w głębi dwukondygnacyjny dom otulony szczelnie dzikim winem mieszczący zarząd fabryki. Z kolei 3-piętrowa narożna kamienica to tzw. Dom Mozaikowy (Mosaikhuset, 5). Apartamentowiec z 1954 roku wyróżniał się bogatym zapleczem sklepów i lokali usługowych (poczta). W hallu umieszczono mozaikę przedstawiającą robotników pracujących w fabryce porcelany. Na zapleczu mieści się kino studyjne, jedno ze starszych w regionie powstałe w 1955 roku. Aby obejrzeć dawne mieszkania robotnicze należy się udać na pobliską Bruksgatan. Otaczają ją wolno stojące domki stylizowane na rybackie chaty z bałtyckiego wybrzeża. Każda posesja otoczona była niewielkim ogrodem oraz gospodarczą oficyną gdzie hodowano kury, króliki i świnie oraz przechowywano węgiel i drewno na opał. Działki te stanowią świadectwo prosperity zakładu i dbałości o zdrowie i komfort jego pracowników. Część z załogi fabryki stanowili imigranci z polskiej Galicji. Z ich inicjatywy wybudowano w 1933 roku rzymsko-katolicką kaplicę pod wezwaniem św. Piotra (6, Köpmannsgatan 22) otoczoną sosnowym laskiem. To jeden z kilkudziesięciu tego typu kościołów funkcjonujących w Szwecji.  Przy Tians Väg w otoczeniu osiedlowych bloków stoi przeniesiona tutaj z Ivetofta XVIII-wieczna zagroda wiejska zwana Tiansgården. Obejmuje dwa podłużne budynki w kształcie litery L. Na podwórku studnia z żurawiem. Dachy kryte strzechą, charakterystyczne okna w poddaszu - lukarny. Jest to siedziba miejscowego stowarzyszenia kulturalnego a ciekawa ekspozycja we wnętrzu ukazuje warunki bytowe mieszkańców około 1900 roku ze szczególnym uwzględnieniem roli kobiety w rodzinie. W granicach administracyjnych Bromölli w północnej części znajduje się dawna samodzielna wieś kościelna Ivetofta. 

Ivetofta Kyrka

Przy Kyrkvägen mamy najpierw stare budynki szkolne, potem długi kompleks cmentarza parafialnego a na końcu po prawej stoi średniowieczny kościół  (Ivetofta Kyrka, 7) z wieżą w stylu duńskiego romanizmu wzbogaconą o pewne szczegóły w XIX wieku. W tym okresie z inicjatywy architekta i badacza dziejów Carla Georga Bruniusa powstało też nowe prezbiterium, transept oraz portal południowy. W południowym murze znajdują się zachowane 2 średniowieczne kamienie fundacyjne. Wyposażenie wnętrza barokowe i późnorenesansowe. Zwraca uwagę kolorowo zdobiona ambona z cytatem z psalmu 119 oraz chrzcielnica fundowana przez Zofię z rodu Brahe.

Podnóżami Ombergu do Vadsteny

Od parkingu przy klasztorze Alvästra droga jezdna prowadzi podnóżem góry do skrzyżowania z trasą główną  50 (1 km). 

[75 km] Parking z informacją turystyczną. Na wschód od tego miejsca leży torfowisko Dags Mosse na którym odkryto ślady neolitycznej osady (1) na palach. Południowym skrajem moczarów biegnie lokalna droga w kierunku Rök 2 km w tamtym kierunku średniowieczny kościół w Heda (2). Ściana południowej nawy oraz dolna część wieży zachowały styl romański. Prezbiterium i północna nawa noszą cechy stylu gotyckiego. W XIX w.z inicjatywy Carla Bruniusa budynek został rozszerzony na wschód po długiej batalii pomiędzy zwolennikami przebudowy i całkowitego zastąpienia starej świątyni inną. W surowym wnętrzu podziwiać można kilka zabytków średniowiecznej sztuki. W południowej kaplicy pełniącej rolę dawnego baptysterium znajduje się otoczona czcią drewniana rzeźba Matki Boskiej Królowej Niebios z małym Chrystusem na kolanach, opisana pięknie w wierszu Wernera von Heidenstama. Obok kamienna chrzcielnica i wyryty w metalu wizerunek rycerza z mieczem w komnacie zamkowej zwieńczonej wysoką wieżą. Kilka rzeźb drewnianych oraz fragmenty ozdobnej tapiserii. Z tyłu nawy kolejna duża drewniana Madonna z Dzieciątkiem z XIV w oraz niewielka wystawa pokazująca stare zdjęcia i plany świątyni. Ołtarz główny późnogotycki z miejscowego warsztatu ostergotlandzkiego. W szafie 7 figur świętych. Charakterystyczne romańskie łuki sklepień. Na zewnętrznej ścianie wmurowano dwa kamienie runiczne z XI w. 2 km dalej za mostem na potoku w polach po prawej dwa sztuczne wzgórza Disevid Kulle (3) i Tjugby Kulle. Są to dawne kurhany grzebalne z epoki brązu. Efektowne zwłaszcza to pierwsze z dwoma wiekowymi dębami.

Madonna z Heda

Dalej ku północy drogą nr 50. 

[77 km] Po lewej galeria pod Ombergiem. Jakieś kilkadziesiąt metrów wcześniej odgałęzia się w lewo droga z serpentyną wiodąca do Stocklycke na wierzchowinie Ombergu. 

Trasa prowadzi 3 km wzdłuż granicy leśnej przy zboczach wzgórza a następnie skręca w prawo na niewielki pagórek z tradycyjnym gospodarstwem Charlottenborg i widokiem na wydłużony masyw. 

[81 km] Väversunda. 2 km w lewo rezerwat przyrodniczy Ombergsliden. W podmokłych zagłębieniach terenu bogatych w zwietrzelinę wapienną rosną rzadkie gatunki storczyków m.in. gółka wonna, dwulistnik muszy czy kukułka krwista. Osobliwą rośliną jest tłustosz pospolity do którego liści przyklejają się drobne owady i są trawione przez specjalne enzymy wzbogacające roślinę w azot. Z górnej części rezerwatu widoki na Tåkern. Stok narciarski i turystyczna chata z możliwością noclegu dla grup zorganizowanych. W pobliżu jest nowy klasztor sióstr benedyktynek pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusowego nieudostępniony do zwiedzania.
Po prawej stronie drogi w Väversunda widoczny niewielki kościół (4) z romańskim rodowodem. Budowla składa się z typowych dla tego stylu geometrycznych brył. Najstarszym zabytkiem są żelazne kute drzwi w przedsionku świątyni zwane wrotami Asmunda z motywami drogi krzyżowej oraz inskrypcjami runicznymi. W absydzie podziwiać można natomiast XIII-wieczne romańskie malowidła, a w korpusie nawowym są ścienne dekoracje barokowe w dość prymitywnym ludowym stylu. Barokowy ołtarz i ambona. Na północ od kościoła na terenie cmentarza stoi obelisk pamiątkowy poświęcony urodzonemu we wsi chemikowi Jensowi Jakubowi Berzeliusowi, autorowi dzisiejszego systemu zapisu reakcji chemicznych oraz odkrywcy pierwiastka chemicznego tor nazwanego od staroskandynawskiego boga.
Na wschód od wsi biegnie droga południowymi brzegami Tåkern. To pozostałość dawnego zalewu morskiego w okresie formowania się Bałtyku zwanego morzem Yoldia. Dzisiaj głębokość jeziora nie przekracza 2 m a zbiornik otoczony jest podmokłymi łąkami i bagnami w rozmaitych stadiach sukcesji. Cały akwen stanowi obszar objęty ochroną w sieci Natura 2000 oraz konwencji Ramsar. Płytkie, zarastające jezioro to królestwo wodnych ptaków, które przybywają tutaj tłumnie co roku. W pewnym sezonie naliczono  np. rekordową liczbę 65000 kaczek. W kilku miejscach wokół znajdują się stanowiska ornitologiczne z wieżyczkami obserwacyjnymi. 

Panorama jeziora Tåkern z wieży obserwacyjnej przy centrum przyrodniczym Naturum

3 km Buddyjskie centrum medytacyjne Dhamma Sobbhana założone w samotnej farmie Lyckebygården. Opiera się ono na technikach postrzegania doznań całego organizmu np. kontroli oddechu lub bólu. 6 km Renstad - jedno z najstarszych gospodarstw przemysłowych w Szwecji założone w XVII w. i rozwinięte później przez barona Axela Hermelina. W starym parku dwór i zabudowania gospodarcze. Z łąk otwiera się widok na położone na północy otwarte wody jeziora Tåkern. 8 km Svanshals neoklasycystyczny kościół parafialny (5) z olbrzymią wieżą zwieńczoną pozłacanym krzyżem na którym znajduje się figura łabędzia. W ołtarzu wizerunek Ostatniej Wieczerzy przeniesiony ze sztokholmskiego pałacu Trzech Koron i podarowany parafii przez baronową Hedvigę Margarethę von der Pahlen pierwszą damę dworu królowej Ulryki Eleonory. 11 km skręcając z głównej drogi w lewo za drogowskazami Tåkern Fågelsjön docieramy do nowego centrum przyrodniczego Naturum (6) otwartego w 2012 roku nad brzegiem akwenu i zlokalizowanego w ekologicznym drewnianym budynku zaprojektowanym przez znanego architekta Gerda Wingårdha. Oprócz wystawy i prezentacji multimedialnej jest tutaj kawiarnia oraz sklep z pamiątkami. W pobliżu wieża widokowa. Czterokilometrowy szlak pieszy prowadzi brzegami zbiornika z powrotem do kościoła w Svanshals.
[85 km] Rogslösa. Po lewej stronie drogi starodawny kościół pielgrzymkowy (8) z kamienia wapiennego z dobudowanym od strony wschodniej oryginalnym gankiem w konstrukcji szachulcowej. W przedsionku znajduje się jeden z cenniejszych zabytków sakralnych w całej Szwecji, mianowicie drewniane drzwi z końca XIII w. zdobione żelaznymi okuciami. W górnej partii przedstawiono motyw polowania zainspirowany legendą św. Eustachego. Są także sceny bitewne wyobrażane przez walkę archanioła Michała ze smokiem oraz obraz ogrodu rajskiego i drzewa wiedzy. Główny ołtarz i krucyfiks triumfalny pochodzą z XV w. a rzeźby przedstawiające ukrzyżowanie i apostołów wykazują cechy sztuki północnoniemieckiej. Na barierze chóru muzycznego jest kilka obrazów Svena Stoltza. Łączy je motyw symbolicznego Serca Jezusowego ukazującego człowieka w różnych sytuacjach życiowych.
Na północ prowadzi stąd droga do Borghamn [3 km, 7] na północnych stokach Ombergu. Historyczne kamieniołomy wapienia z których zbudowane jest wiele budowli w okolicy m.in. klasztor i zamek w Vadstena, twierdza w Karlsborgu oraz zrujnowany dziś klasztor Alvästra. Bloki białego kamienia do dziś widać przy przystani. Szlak turystyczny na górę Omberg. Na zalesionym cyplu tuż nad brzegiem Wetteru resztki legendarnej twierdzy królowej Ommy rządzącej wielką górą.
Zakurzoną drogą nad sam brzeg Wetteru. W dawnych budynkach portowych (siedziba komendantury) mieści się schronisko turystyczne STF. Pokoje jedno i dwuosobowe (odpowiednio 290 SVK i 450 SVK) oraz najtańsza sala zbiorowa (195 SVK za osobę). Zniżki dla dzieci. Kawiarnia i restauracja. Kontakt tel: 014 32 03 68, e-mail:  info@borghamn.com, strona web: http://www.borghamn.com
[87 km] 2 km na południe Källstad. Niewielka wioska w cieniu uroczego sielskiego kościółka (9) wybudowanego w 1869 roku na miejscu średniowiecznej świątyni, której pozostałością jest przyziemie wieży. To jedna z najmniejszych parafii szwedzkich licząca tylko 12 rodzin. W ołtarzu obraz Chrystusa w Ogrojcu namalowany przez Ludwika Frida.
[89 km] 1 km w prawo Herrestad. Klimatyczna wioska ze starym wczesnoromańskim kościołem (10). Jak wykazały badania drewna z więźby dachowej budowla powstała około 1112 roku. Elementem stylu jest półokrągła absyda, niewielkie okno oraz nieco przebudowana wieża zachodnia z fryzem na wysokości drugiej kondygnacji. Na cmentarzu odkryto ślady starszych pochówków w postaci prostokątnych mogił odpowiadających tzw. stylowi z Eskilstuny. Wnętrze zostało przekształcone w okresie baroku. Ołtarz przedstawia Koronację NMP i pochodzi z XV w. podobnie jak drewniana pieta po lewej stronie prezbiterium. Warto zwrócić uwagę na stare drewniane drzwi z metalowymi okuciami oraz prospekt organowy z galerią obrazów na barierze. Na południe od wsi rezerwat przyrody nad północnymi brzegami jeziora Tåkern. Drogą dojechać można do ekologicznego ogrodu Naturus z warzywami hodowanymi według naturalnych zasad. Sklepik
Nieco dalej droga na prawo w kierunku Strå [7 km]. Zaraz za mostem na kanale Tåkern odchodzi  od niej trakt na południe do Svällinge w granicach rezerwatu przyrodniczego. Wieża obserwacyjna dla miłośników ornitologii. 
[91 km] W lewo droga w kierunku wsi Örberga [3 km] położonej na niewysokim płaskim pagórku. Jeszcze jeden efektowny kościół romański (11) z oryginalnym schodkowym hełmem na wieży zachodniej. Prowadzą na nią dwie zewnętrzne spirale schodów obudowane półkolistą wieżyczką. Rozwiązanie przypomina to zastosowane w świątyni w Husaby. Nawa i przyziemie wieży pochodzi z około 1117 roku, nowszy transept ma już natomiast formę gotycką. Doskonałe oświetlenie sali modlitewnej zapewniają zielonkawe witraże. Wewnątrz zwrócić warto uwagę zwłaszcza na piękne malowidła sufitowe autorstwa anonimowego Mistrza z Risinge.  Prosty kamienny ołtarz z krzyżem pochodzi z okresu fundacji. Organy są XVIII-wieczne i pochodzą z warsztatu Jonasa Wisteniusa z Linköpingu. Przy wejściu na cmentarz kamienny budynek spichlerza wykorzystany na salę muzealną (pięknie odrestaurowany wczesnośredniowieczny grób z dwoma stelami - typu Eskilstuna) oraz na noclegownię dla pielgrzymów. Na cmentarzu pochowano zmarłego zaraz po urodzeniu syna poety Wernera von Heidenstama i jego trzeciej żony Grety Sjöberg. 

Kościół w Örberga

4 km na północ mniejszy kościółek wiejski w Nässja z drewnianą sygnaturką również legitymujący się średniowiecznym rodowodem. Od strony absydy budynek ma dość pokraczną sylwetę przypominającą siedzącą kaczkę. Wewnątrz XIII-wieczna chrzcielnica z piaskowca z płaskorzeźbami roślinnymi i zwierzęcymi. XVIII-wieczny tryptyk ołtarzowy z obrazem Ostatniej Wieczerzy. Spod świątyni piękny widok na pagórkowatą równinę Östergotlandii oraz zalesione wzniesienie Ombergu po prawej. Szlaki rowerowe prowadzą nad brzegi Wetteru. W sąsiedztwie jest prehistoryczny krąg kamienny (12) z 23 głazami oznaczającymi cmentarzysko. Jadąc dalej wzdłuż drogi można powrócić do trasy 50 w okolicach Norehov. Cała pętla liczy około 12 km.
[93 km] Po prawej w odległości kilkuset metrów widoczny wśród pól charakterystyczny spłaszczony pagórek o nazwie Kastad Kulle (13). Jest to tzw. drumlin powstały w okresie zlodowacenia, kiedy lądolód przetransportował tutaj dużą bryłę wapienną, na której osadzały się następnie utwory morenowe. Na stokach wzniesienia (105 m npm) zachowały się abrazyjne terasy z okresu Morza Yoldia. 
Dalej ku północy w kierunku Vadsteny i widocznej już wieży zamkowej. Stare miasto leży po lewej stronie drogi przelotowej. 

Pod górę Omberg

Wyjazd z Ödeshög ulicami Storgatan i Mjölbyvägen do węzła drogowego przy zajeździe Rasta. Do tego miejsca zgodnie ze szlakiem kościołów Östergotlandii. Zjeżdżamy na trasę nr 50. Ciemny wał Ombergu pojawia się na horyzoncie zaraz po wyjeździe z obszaru zabudowanego.

[67 km] Po lewej żyzna łąka storczykowa na wapiennym podłożu. Jedno z niewielu w Östergotlandii stanowisk bartsji alpejskiej - reliktu z epoki plejstoceńskiej. Rezerwat przyrody (1).

[69 km] 2 km w lewo pola golfowe oraz rezerwat przyrody Stora Lund (2). Skalista krawędź uskokowa nad brzegiem jeziora Wetter. Bogate łąki z licznymi reliktowymi gatunkami roślin. Znajdziemy tu też rzadkie gatunki wodnych skorupiaków. Dogodne miejsca do wędkowania. W głębokiej wodzie bytują największe w jeziorze pstrągi i lipienie. Szlak turystyczny. Mijamy farmę wiatrową.

[71 km] Skrzyżowanie dróg. Stacja benzynowa Q-Star.

Na prawo widoczna wieża kościoła (3) w Västra Tollstad. Zgodnie z tradycją w pobliżu przy moście Alebäck zamordowano króla Sverkera, który udawał się do tej świątyni na poranną modlitwę. Obecny neoklasycystyczny budynek nawy wzniósł w latach 1840-43 architekt Abraham Nyström i w stosunku do dawnego założenia został on nieznacznie przesunięty w kierunku zachodnim. Ze starego średniowiecznego kościoła zachowano jedynie przyziemie wieży, co zresztą napotkało zdecydowaną krytykę Carla Bruniusa XIX-wiecznego konserwatora sztuki i profesora uniwersytetu w Lund.  We wnęce znajduje się obraz ołtarzowy przedstawiający Wniebowstąpienie Chrystusa namalowany przez Carla Gustawa Engmana w 1856 roku na zlecenie kapitana Rosin z Alvästra. Po prawej stronie nad XVII-wieczną czerwoną chrzcielnicą z ornamentem kwiatowym znajduje się najstarszy obiekt w świątyni, nieco uszkodzony drewniany krzyż pasyjny. Ze starej budowli zachowała się także płyta sufitowa z aniołem dmiącym w trąbę. Obecnie oprócz nabożeństw w sezonie letnim odbywają się tutaj koncerty, część liturgii przeniesiono też do sali w Hästholmen. Na cmentarzu parafialnym znajdziemy tablicę pamiątkową poświęconą 24 topielcom z parowca S/S Per Brahe, który zatonął w wietrzny poranek 20 listopada 1918 roku w wyniku nagłego przemieszczenia się ładunku. Nikt ze znajdujących się na pokładzie nie przeżył katastrofy, najprawdopodobniej przesuwający się balast skutecznie zablokował wszystkie wyjścia na pokład.

Po lewej droga do przystani w Hästholmen. To jedna z nielicznych naturalnych zatok w tej części Wetteru, która w XIV wieku pełniła rolę ruchliwego portu związanego z pobliskim klasztorem w Alvästra. Miejscowość jako jedno z czterech miast w Östergotlandii legitymowała się własną pieczęcią. Dziś to raczej skromna osada licząca 500 stałych mieszkańców ciągnąca się wzdłuż ulicy Hamngatan. Galeria sztuki, restauracja i kilka ośrodków wypoczynkowych otwartych w sezonie. W dawnym porcie (4) magazyn i silos zbożowy, obecnie punkt informacyjny, wypożyczalnia sprzętu wodnego, wystawa dotycząca życia w jeziorze oraz niewielkie akwarium. Latarnia z 1897 roku na cyplu Husbacken. Na południe od zatoki na skałach znajdują się prehistoryczne ryty naskalne z wczesnej epoki brązu. Rysunki przedstawiają głównie statki i związane były z pogańskim kultem płodności. Na północy nad samym brzegiem jeziora w urwiskach Ombergu znajduje się jaskinia Rödgavelgrottan (5) związana z sagą o olbrzymie z rudą brodą, który adorował dziką królową Ommę mieszkającą na szczycie wzgórza. Dopłynąć można jedynie łódką lub dojść w zimie po zamarzniętym lodzie.

Przystań w Hästholmen

Przy przystani jest niewielki kemping z trzema drewnianymi 5-osobowymi domkami. Prysznice, toalety, pralnia i lodówka. Wynajęcie chatki 575-625 SVK. Ustawienie namiotu 120 SVK, przyczepy lub kampera 165 SVK. Dodatkowa opłata za energię elektryczną 50 SVK. Ceny są droższe po sezonie letnim (od października do kwietnia). 

Alternatywą jest także niedrogi pensjonat Haga B&B przy Hamngatan 41 z trzema pokojami dwuosobowymi. Cena za osobę 250-300 SVK. Kontakt tel: 014 43 33 36, e-mail: snorlander@live.se

[72 km] W lewo droga w kierunku Ombergu i ruin klasztoru Alvästra. Prosto kontynuuje się krajowa trasa nr 50 w kierunku Vadstena. Jadąc do zabytku możemy wybrać to skrzyżowanie albo odbić na zachód jeszcze 2 km dalej kolejnym zjazdem. Wybierając pierwszy zjazd mijamy obelisk pamiątkowy przy moście nad Alebäcken. W miejscu tym dokonano według tradycji zabójstwa na Sverkerze Starszym. W zbrodnię zamieszony był Duńczyk Magnus Henriksson spokrewniony z władcami dynastii Stenkila, która panowała w Szwecji w latach 1060-1130. Według tradycyjnego przekazu powielonego przez kronikarza Olausa Petri incydent ten miał miejsce na drodze, gdy król udawał się na jutrznię, z kolei duński dziejopis Saxo Grammaticus uważa, że władca został zabity podczas snu w swojej siedzibie. W lewo droga gruntowa nad brzeg jeziora prowadzi do odkrytych w 1916 roku fundamentów prostokątnej budowli (6) tradycyjnie uznawanej za miejsce pochówku zabitego monarchy. Z pewnością było to miejsce związane z jego kultem o czym świadczą znaleziska archeologiczne i świadectwa pisane. 

[73 km] Skrzyżowanie dróg u podnóża zalesionego wzgórza. Na zboczu czerwona drewniana ekskluzywna willa - Ombergs Turisthotell (7). Tradycyjny punkt startu wycieczek na szczyt góry, pensjonat zbudowany w 1892 roku a potem odrestaurowany po pożarze w 1912 roku. Pakiety pobytowe z określonym menu oraz usługami przewodnika. Kontakt przez stronę web: http://ombergsturisthotell.com

Do klasztoru jeszcze kilkaset metrów  prosto drogą przez las. Opactwo cystersów w Alvästra (8) powstało w 1143 roku z inicjatywy pierwszej żony króla Sverkera I Starszego norweskiej Ulvhildy, która sprowadziła do Szwecji francuskich mnichów z Clairvaux. Warto podkreślić, że późniejszą małżonką władcy była polska księżniczka Rycheza. Nie odegrała ona znaczniejszej roli, ponieważ wkrótce po ślubie zmarła. Klasztor wzniesiono z miejscowego wapienia - jego trzonem był kościół podobny do świątyni we francuskim Fontenay i zlokalizowany po północnej stronie kompleksu. Wewnątrz odbyły się trzy pochówki władców z dynastii Sverkerydów, spoczął także pierwszy szwedzki arcybiskup Stefan. W XII i XIII wieku klasztor był jednym z najważniejszych miejsc w państwie, szybko też uruchomił swoje filie m.in. w Varnhem, Julita i Viby. W XIV wieku w tym wpływowym opactwie modliła się często św. Brygida doznając przy tym niektórych swoich objawień. W kościele pochowano jej chorego męża Ulfa Gudmarssona (płyta nagrobna została obecnie przeniesiona do Muzeum Historycznego w Sztokholmie). 

Ruiny klasztoru Alvästra na tle góry Omberg

Po sejmie w Västerås w 1527 roku i przyjęciu reformacji król Gustaw Waza skasował dobra zakonne i nakazał mnichom opuścić to miejsce. Dobra zostały przejęte przez państwo, budynki stopniowo rozebrano a materiał wykorzystano do budowy zamku królewskiego w Vadstena oraz rezydencji hrabiego Pera Brahe. Od tego czasu zrujnowana świątynia nader często służyła miejscowym jako zasobnik kamienia budowlanego, choć dla przykładu magistrat miasta Hjo w 1797 roku nie uzyskał zgody na wykorzystanie budulca na potrzeby rozbudowy własnego kościoła. Dopiero w 1921 roku kres dalszym zniszczeniom poczyniły badania archeologiczne Otto Frodina. Od tego czasu ruiny są chronione przez państwo. Zachowały się przyziemia naw kościelnych z romańskimi i wczesnogotyckimi łukami wraz z jednym ocalałym oknem zdobionym maswerkiem. Po południowej stronie świątyni pozostało pomieszczenie zakrystii obniżone kilkadziesiąt centymetrów w stosunku do posadzki kościoła. Nakryte jest prostym sklepieniem kolebkowym. Powyżej znajduje się współczesny taras widokowy. Część klasztorna zachowała się w znacznie gorszym stanie. Pierwotnie zabudowania były dwupiętrowe - na wyższej kondygnacji mieściły się dormitoria, poniżej sale kapitularza, refektarz, kuchnia, lektorium, skryptorium i lavatorium. Zabudowania otaczały kwadratowy ogród wewnętrzny w którym i dzisiaj rosną rozmaite gatunki ziół. W skrzydle wschodnim znajdowały się pozostałe zabudowania gospodarcze w tym pomieszczenia dla gości przybywających dość często w klasztorne bramy. Jako członek wspólnoty cysterskiej opat z Alvästra miał prawo uczestnictwa w synodzie zgromadzenia, na którym decydowano o wielu aspektach religijnych i finansowych zakonu, jednak ze względu na wielką odległość od stolicy kapituły podróże takie odbywano w rytmie pięcioletnim. Alvästra jest dzisiaj doskonałym miejscem na odpoczynek przed wspinaczką na wzgórze Omberg. Porośnięte trawą wapienne mury tworzą nastrojowe tło, często turyści zatrzymują się tutaj na pikniki.