Z Karlsborga do Hjo

Droga w kierunku Hjo biegnie w pewnej odległości od brzegu Wetteru na granicy płaskiej równiny nadjeziornej. Teren ten jest ciekawy geologicznie, ponieważ około 11000 lat temu w tzw. młodszym dryasie zatrzymało się tutaj czoło lądolodu skandynawskiego, czego pozostałością są wzgórza morenowe znane jako środkowoszwedzka morena stadialna. Na przedpolu lodowca powstało wielkie wodne zastoisko zwane Bałtyckim Jeziorem Lodowym - pierwszy etap tworzenia się Bałtyku. Wetter był jego południową odnogą. Żyzny pas ziem na zachodnim wybrzeżu nazywany bywa Guldkroken - złotym hakiem. Do Mölltorp droga 49, dalej na południe 195. 

Odcinek drogi z Karlsborga do Mölltorp został opisany wcześniej w rozdziale z Karlsborga do Tibro. 

[221 km] Mölltorp. W lewo drogą nr 195 za tablicami w kierunku Jonköpingu i Hjo.

[226 km] Po prawej stronie drogi pola golfowe klubu Breviken z widokiem na pasmo zalesionych wzgórz. U ich podnóża na północy duże torfowisko Gärdesmossen. Hotel i restauracja. Naprzeciwko XIX-wieczne gospodarstwo Hinsegården - najdalej na północ wysunięta posiadłość obszaru Guldkroken.

[227 km] Skrzyżowanie dróg. W prawo do Tibro (17 km) przez osadę leśną Sörsägen. W okolicach Skallhult (3 km) przetniemy piaszczysto-żwirowy płaskowyż Stora Röå porośnięty borem sosnowym. Dawny stożek sandrowy. Rezerwat przyrodniczy. Szlak pieszy Västra Vätternleden.

Kościół i dzwonnica w Brevik

1 km w lewo Brevik. W centrum wsi kościół parafialny (1) otoczony cmentarzem. Przy jego wschodniej bramie zachował się niewielki głaz przy którym opłakiwano zatopionych żeglarzy. Przed wejściem do kościoła ustawiono też kamień z wyrzeźbionymi liliami pochodzący z XII wieku. Po południowej stronie budynku znajduje się wolno stojąca wysoka drewniana dzwonnica z ostrosłupowym dachem - jeden ze starszych tego typu obiektów w kraju pochodzący z XIV w. Dwa zawieszone dzwony mają znacznie późniejszy rodowód. W surowym wnętrzu zwraca uwagę XV-wieczny drewniany krucyfiks nad ołtarzem, barokowa ozdobna ambona oraz niewielki złocony stolik ustawiony w prawej części prezbiterium, tzw. gueridon. 2 km dalej marina jachtowa Brevik Fiskehamn. Droga prowadzi dalej do osady letniskowej nad zatoką Nordviken. Stawy Amperna. Po południowej stronie zatoki na cyplu Enebågsudde wieża radarowa i sygnalizacyjna. Na północy cypel Hamarsudden z samotnym gospodarstwem a na wschód od niego niewielka zalesiona wysepka Sidön. 

Zatoka Nordviken

[228 km] Po lewej miejsce zwane Vättersvallen (2). Pierwotnie nabrzeże z którego spławiano drewno. W latach 40-60 mieściła się tutaj estrada na której występowali popularni artyści sceny muzycznej. Obecnie kemping.

105 miejsc z dostępem lub bez dostępu do elektryczności. Łazienki i WC w budynku recepcji oraz domku zwanym Terminus. Kiosk z artykułami pierwszej potrzeby. Pralnia i kuchnia polowa. Nad brzegiem jeziora kąpielisko z piaszczystą plażą. Plac do gry w boule. Ceny w zależności od sezonu i miejsca biwaku (droższe nad jeziorem, tańsze w głębi lądu). Kontakt telefoniczny pod numerem: 050 53 11 10, e-mail: info@brevikscamping.se, strona web: http://www.brevikscamping.se      

[230 km] Ripanäs. Po lewej przy leśnej drodze stary kamień milowy z monogramem Karola XII i datą 1707.

[231 km] Stora Röå. Dawny majątek ziemski (śladami brama z kamiennych słupów). Po prawej silnie zakwaszone leśne jezioro dystroficzne Röåsjön (3). Deszczochron. Mijamy granicę gmin Karlsborg i Hjo. 

[236 km] Ekhammar. Aleja na lewo prowadzi do drewnianego dwupiętrowego dworu (4) z XVII wieku. W otoczeniu budynki gospodarcze w tym młyn wodny i tartak odrestaurowane w latach 90-tych po zniszczeniach w czasie huraganu. 

Dwór Ekhammar

[238 km] Grevbäck. Po prawej w centrum wsi kościół (5) pochodzący ze średniowiecza. Autentyczna bryła została zatarta przez liczne renowacje - świątynię charakteryzują w każdym razie bardzo grube mury mierzące ponad 1,5 m szerokości. Od południa na teren ogrodu cmentarnego prowadzi ciekawa kamienna brama z 1758 roku. Dwie mniejsze dobudówki pełnią dzisiaj funkcję zakrystii i krypty (grobowiec rodu Jernsköldów). Z tyłu znajduje się drewniana dzwonnica z ciekawie zdobionymi drzwiami i szpiczastym dachem. Wewnątrz nawy duży zbiór kartuszy herbowych. W ołtarzu głównym tryptyk przedstawiający ukrzyżowanie a w bocznych skrzydłach upadek pierwszych rodziców i zmartwychwstanie. Barokowa ambona z 1683 roku pochodzi z fundacji Johana Hårda i Carin Stacke - właścicieli majątku Ekhammar.
W sąsiedztwie kościoła niewielki skansen z budynkami gospodarczymi i mieszkalnymi. W długiej chacie izba muzealna z pamiątkami dotyczącymi lokalnej społeczności i eksponatami rękodzieła artystycznego.
Zaraz za wsią Ekhagen - zagajnik z okazami starych dębów.
[239 km] Munkeberg. Z drogi panorama jeziora Wetter z wysokim wschodnim brzegiem (góra Omberg, Holaveden). Po prawej historyczne gospodarstwo (6) sięgające korzeniami początków XVII w. Niestety w 1981 roku zburzono zrujnowany zamek zastępując go nowym parterowym budynkiem mieszkalnym. Stadnina koni.
[242 km] Początek obwodnicy Hjo (prosto). W kierunku miasta zjazd w lewo.

Z Karlsborga do Tibro

Kontynuacja objazdu zachodnim brzegiem jeziora Wetter plus krótki wypad w głąb lądu do miasteczka znanego z meblarskiego rzemiosła. Wzdłuż drogi nr 49.

Wyjazd z Karlsborga na południe Storgatan i Södra Vägen. Droga przekracza dawną linię kolejową, mija rondo na granicy miasta i okrąża od południa jezioro Bottensjön.

Góra Vaberget z drogi nr 49.

[217 km] W prawo droga w kierunku widocznej na drugim brzegu jeziora zalesionej góry Vaberget (224 m n.p.m., 7 km). W 1899 roku w południowej części grzbietu zaczęto budować fort mający stanowić zabezpieczenie twierdzy w Karlsborgu. 10 lat później ufortyfikowano również flankę północną. W sumie stacjonować tu mogło 220 żołnierzy. Kompleks wyposażony był w kuchnię, spiżarnię oraz maszynownię. Do dziś zachowało się wiele elementów dawnej fortecy w tym silnie opancerzone wieże artyleryjskie. Na szczycie wzgórza wieża widokowa (1) z dookolną panoramą na jezioro Wetter, Viken, górę Omberg, a przy dogodnej pogodzie także Billingen i Kinekulle. Dogodny punkt obserwacyjny na Karlsborg i jezioro Bottensjön jest także ze wschodniej skalistej krawędzi wzgórza. Poniżej na samym wybrzeżu znajdziemy deszczochron i domek turystyczny Skackastugan. Grzbietem prowadzi szlak turystyczny Västra Vätterleden.

[221 km] Na prawo Mölltorp. Duża osada nad brzegiem jeziora Kyrksjön. Centrum przy dawnej stacji kolejowej. 
Samoobsługowa stacja benzynowa Pump przy supermarkecie ICA.
W zachodniej części miejscowości XIII-wieczny kościół gotycki (2) z efektowną ośmioboczną wieżyczką-sygnaturką zwieńczoną ostrym hełmem. W otoczeniu cmentarz otoczony murkiem z dzikiego kamienia. Nad zachodnim wejściem średniowieczne trójdzielne okno. Na drewnianym suficie malowidła przedstawiające Sąd Ostateczny i przypowieść o synu marnotrawnym. Dzieło mistrza Johana Liedholma z 1744 roku utrzymane w tzw. stylu Lackö. Na granicy nawy i prezbiterium dwa ozdobne słupy z wygrawerowaną datą ustawienia w 1704 roku. Główny ołtarz z barokową rzeźbioną ramą. Po południowej stronie we wnęce znajdował się kiedyś relikwiarz zawierający fragmenty kości św. Brygidy, św. Heleny ze Skövde oraz św. Urszuli z Kolonii. Dziś gemma ta eksponowana jest w muzeum Västergotlandii w Skarze. Za ołtarzem witraż przedstawiający Chrystusa jako Dobrego Pasterza wykonany w 1919 roku przez Yngve Lundströma. Po lewej stronie nawy niespotykany w zasadzie w polskich kościołach korskranket - rodzaj płotka z bramką odgradzającego prezbiterium z ołtarzem od nawy. Ambona z XVIII w. z rzeźbą syrenki. W Mölltorp przy Industrigatan 19 jest także niewielka prywatna ekspozycja muzealna rozmaitych sprzętów gospodarczych, instrumentów muzycznych i samochodów w stylu retro. Nad brzegiem jeziora kąpielisko z długim pomostem. 
W lewo biegnie droga nr 195 wzdłuż której kontynuujemy objazd jeziora Wetter w kierunku Hjo. Prosto w stronę Tibro.
[222 km] Granica gmin Karlsborg i Tibro.

Dzwonnica przy kościele w Ransbergu

[228 km] Po prawej rozciągnięta wzdłuż brzegów jeziora Örlen wieś Fagersanna. Kąpielisko. Stacja benzynowa Pump. Nie istniejące już zakłady meblowe. W 2015 roku okazało się, że gleby i wody są silnie zatrute dioksynami pochodzącymi z dawnej działalności przemysłowej. Podjęto natychmiastową akcję oczyszczającą. 
[233 km] 2 km w prawo dojedziemy do kościoła (3) w Ransbergu (można tam też dotrzeć jadąc z Fagersanna główną drogą wzdłuż wysokiego brzegu jeziora). Prosty jednonawowy budynek z dwuspadowym dachem i stojącą wolno dzwonnicą krytą gontem. Kiedyś był to przystanek dla mnichów wędrujących między klasztorami w Varnhem i Alvästra. Skromne wyposażenie wnętrza. We wnęce zwraca uwagę nowoczesna "promienista" madonna - dzieło Harry'ego Smitha.
Nad brzegiem jeziora Örlen kemping zarządzany przez szwedzki Caravan Club. Dogodne miejsce zwłaszcza dla przyczep i kamperów. Dwa domki kempingowe. Kontakt telefoniczny: 050 42 22 55, e-mail: cc-orlen@tibronet.se
[236 km] W prawo droga 201 wzdłuż doliny Tidan do Mariestad. 
[238 km] Tibro. Droga nr 49 omija miasto od północy. Do centrum jeszcze 1 km w lewo.

Twierdza w Karlsborgu

KARLSBORG [212 km], 3,5 tys. mieszkańców

Twierdza w Karlsborgu to jedna z największych inwestycji budowlanych nowożytnej Szwecji. Zajmuje powierzchnię 13 ha, obliczono też że kubatura wszystkich budynków wynosi 550000 metrów sześciennych. O ogromie prac podjętych na półwyspie Vanäs świadczy też czas prowadzenia robót - 90 lat. Pierwsze fortyfikacje zaczęto tutaj wznosić w 1819 roku według planów Baltazara von Platena. Po początkowych 15 latach udało się wykopać 5-kilometrowy obwód fos wraz z piaszczystym wałem umocnionym kaponierami. Od 1832 roku rozpoczęto wznosić wewnętrzny trzon twierdzy wraz z betonowymi i kamiennymi murami oraz bramami. Główny architekt założenia Johan af Kleen odbył kilka wizyt studyjnych głównie w Niemczech i zdecydował się na realizację projektu przypominającego fortecę w bawarskim Ingolstadt a także zniszczoną dziś w dużym stopniu cytadelę poznańską. W latach 1844-1866 powstał główny szaniec zlokalizowany w południowej części założenia, flankowany trzema potężnymi wieżami artyleryjskimi i mieszczący m.in. kaplicę oraz skarbiec koronny.

Jedna z wież artyleryjskich twierdzy w Karlsborgu

W zamyśle miał to być ostatni przyczółek obronny obsadzony kilkutysięcznym oddziałem strzelców i kanonierów wyposażonych w 263 ciężkie działa. To jeden z najdłuższych budynków w Europie liczący 678 metrów, do dzisiaj na całej powierzchni ogrzewany. W wewnętrznym obwodzie fortyfikacji zbudowano też liczne pomieszczenia koszarowe dla regimentów. Do dzisiaj część z nich wykorzystuje armia szwedzka. Stacjonuje tutaj m.in. historyczny pułk huzarów oraz batalion powietrzny F21 korzystający z pobliskiego lotniska wojskowego. Mieści się  również szkoła sił specjalnych. Wewnętrzna zabudowa tworzy niemałe miasteczko z ulicami wytyczonymi już w czasie pierwszych robót około 1820 roku. W pierwotnych planach miała to być tymczasowa stolica, dlatego na potrzeby obsługi królewskiego dworu musiało powstać szereg instytucji gospodarczych, takich jak szpital, bank, poczta, apteka, piekarnia, stacja radiowa, magazyny czy stajnie. Armia wprowadziła się do twierdzy w latach 60-tych XIX wieku, ale formalnie budowę ukończono dopiero w 1909 roku. Warto mieć świadomość, że w tym czasie twierdza była już mocno przestarzała ze względu na doskonalenie broni i rozwój nowych technik strategicznych. Z pewnością nie była dobrze przygotowana do ataku z powietrza, nie uwzględniono też znacznie szybszej możliwości koncentracji sił w związku z rozwojem środków transportu: kolei i statków. Poza tym po wojnie krymskiej i ataku wojsk angielskich na siły rosyjskie na Bałtyku zmniejszyło się niebezpieczeństwo inwazji na Szwecję a Wyspy Alandzkie stały się strefą zdemilitaryzowaną. W związku z tym koncepcja obrony centralnej została zmodyfikowana. W 1928 roku zdecydowano o likwidacji twierdzy, jednak nadal stacjonowały tutaj oddziały wojskowe. Jeszcze w czasie II wojny światowej obiekt był uwzględniony w planowaniu strategicznym - ewentualny atak Niemiec hitlerowskich na Szwecję uwzględniał zajęcie fortecy nad jeziorem Wetter. W latach 1939-1942 przeniesiono tu tymczasowo państwowe zasoby złota obawiając się ataku na Sztokholm. 
Wnętrze twierdzy w Karlsborgu to dzisiaj małe miasteczko zajęte również częściowo przez ludność cywilną. Nie można zatem twierdzić jak za kapitanem Klossem: "Zaraz za miasteczkiem rozpoczyna się strefa niedostępna dla zwykłego turysty, zasieki, patrole z psami...". Twierdzę w Karlsborgu można obecnie zwiedzać na wiele sposobów. Najprościej oczywiście pieszo. Oprócz tego organizowane są objazdówki autokarowe umożliwiające okrążenie obwodu imponujących murów. Kilka propozycji pobytu ma charakter adventure-tours w tym najbardziej znana jest przygoda w kazamatach polegająca na przeżyciu pozorowanego ataku na twierdzę i ukrywany w niej skarb. Przy Strandvägen naprzeciwko schroniska młodzieżowego stoi drewniany budynek kasy i informacji. Tuż za nim możemy obejrzeć potężne betonowe skrzydło stanowiące fragment zewnętrznej kaponiery. Ciekawym pomysłem jest obejście dookoła twierdzy wzdłuż szlaku prowadzącego pomiędzy wewnętrznym a zewnętrznym murem oporowym. W wielu miejscach zachowały się malownicze kamienne łuki obwarowań. Wjazd na teren fortecy prowadzi również przez tzw. łuk gotajski (gotska valvet, 1) na którym znajduje się monogram królewski a po drugiej stronie tablica pamiątkowa przypominająca o uroczystości wmurowania kamienia węgielnego przez króla Karola Jana XIV w 1932 roku. Wizerunek łuku umieszczony jest na herbie Karlsborga. Przy biegnącej od bramy Befälsgatan stoją 3 bliźniacze budynki koszarowe dla korpusu oficerskiego. Prawą pierzeję ulicy zajmuje wspomniany wyżej długi dwupiętrowy budynek nazywany Slutvärnet stanowiący główny trzon obrony twierdzy. Wapienne mury mają od strony południowej grubość 2-3 m umożliwiającą przetrwanie ostrzału artyleryjskiego.

Kościół garnizonowy

W centralnej części założenia znajduje się zbudowany w 1869 roku pięcionawowy neogotycki kościół garnizonowy (2) w zamyśle stanowiący także salę służącą dla posiedzeń parlamentu w czasie ewakuacji władz ze Sztokholmu. Warto przyjrzeć się olbrzymiemu reprezentacyjnemu żyrandolowi stworzonemu z korony, 276 żołnierskich bagnetów  oraz łańcuchów. Symbolizują one budowniczych twierdzy: króla, armię oraz więźniów. Na ołtarzu znajduje się krzyż z kolorowego szkła wykonany przez Erika Hoglunda a na bocznej ścianie wisi ciekawy pasiasty gobelin nazywany Tiveden. W opisywanym budynku mieszczą się ekspozycje muzeum twierdzy w Karlsborgu poświęcone historii wojskowości w tym miejscu. W jednej z sal obejrzymy wielki model fortyfikacji z 1899 roku. Oznaczenia świetlne opisują poszczególne obiekty na terenie twierdzy. Życie żołnierzy pokazują rozmieszczone w różnych miejscach sugestywne diaporamy. Liczne inne eksponaty prezentują broń, umundurowanie i wyposażenie tutejszych żołnierzy, przyrządy lokacyjne, telefony i telegrafy oraz radiotechnikę. Część wystawy poświęcono oddziałowi lotniczemu stacjonującemu na terenie twierdzy od 1913 roku, kiedy to na jej przedpolu wylądował porucznik Gösta von Porat. Unikalnym miejscem jest także zrekonstruowana stajnia sprzed 150 lat. Osobnym dział ekspozycji stanowią instrumenty muzyczne używane przez orkiestry wojskowe.  Warto spojrzeć na południową stronę na przedpole gmachu ukształtowane przez nowsze fortyfikacje ziemne powstałe w końcowym okresie wznoszenia całego założenia. Znajdujące się na przedpolu stanowiska artyleryjskie i bunkry zostały połączone z rdzeniem podziemnymi korytarzami. 
Godziny otwarcia placówki są zależne od sezonu. W środku lata ekspozycja jest otwarta codziennie między 10 a 18, natomiast w maju, sierpniu i wrześniu też od godziny 10, ale nieco krócej. W pozostałym okresie od poniedziałku do piątku między 10 a 15. Bilet wstępu dla osoby dorosłej 60 SVK. Dostępne są przewodniki audio w języku szwedzkim, angielskim i niemieckim. Kontakt i informacje: tel. 050 545 18 26, e-mail: info@fastningmuseet.se, strona web: http://www.fastningsmuseet.se

Vanäs Fyr

Ważnym miejscem twierdzy jest plac apelowy znajdujący się nieco na północ od Slutvärnet. Z tego miejsca startują rozmaite zorganizowane wycieczki oprowadzające po twierdzy. Po zachodniej stronie stoi charakterystyczny żółty budynek zwany mesą oficerską (3). Do dziś mieści się tutaj restauracja wraz z salą balową często wykorzystywaną do organizacji rozmaitych przyjęć, imprez czy rautów. Po północnej stronie placu stoi dawny budynek banku a w pierzei wschodniej reprezentacyjny pałacyk mieszczący siedzibę stowarzyszenia weteranów wojskowych (Soldathem). Miejscem wartym obejrzenia jest monumentalny gmach arsenału (Tyghuset, 4) w którym w czasach świetności przechowywano ponad 100 tysięcy karabinów oraz rozmaite inne pokłady broni i amunicji. Warto zaznaczyć, że w obrębie twierdzy znajdowała się zbudowana w 1886 roku fabryka naboi zlokalizowana na wschodnim wybrzeżu półwyspu już poza obwarowaniami. Jej pozostałością jest wysoki kilkukondygnacyjny Havremagasinet (5) stojący przy Fabriksvägen. W północnej części twierdzy znajduje się dom komendanta, kuźnia, stary kościół oraz magazyny aprowizacyjne zbudowane w 1873 roku (6). Już poza murami twierdzy na północnym cyplu półwyspu Vanäs obejrzeć można kompleks wojskowego szpitala (7) z kilkoma ceglanymi budynkami wzniesionymi w latach 1879-1881 według projektu Johana Fredrika Åboma. Szpital funkcjonował w tym miejscu do 1956 roku a po zamknięciu przez kilkadziesiąt lat pozostawał opuszczony. Dopiero niedawno został gruntownie odrestaurowany. Sąsiaduje on z niewielkim pałacykiem Kungsvillan (8) otoczonym ładnym parkiem (posadzono tu rzadki gatunek jarzębiny Sorbus rupicola). Willa zaprojektowana została na potrzeby króla w czasie gdy wizytował on twierdzę i jest najstarszym budynkiem na tym terenie. Powstał już w 1823 roku. Przy dworku stoi niewielki drewniany budynek zwany "kuchnią królewską" a w kierunku jeziora biegnie ścieżka na drewniany pomost. Po wschodniej stronie cypla na niewielkiej sztucznej wysepce znajduje się 11-metrowa drewniana biała wieżyczka - latarnia (Vanäs Fyr, 9). Z tego miejsca rozciąga się rozległa panorama jeziora Wetter.

                

Karlsborg część 3

KARLSBORG [212 km] / 3,5 tys. mieszkańców

Pomimo niewielkiej w sumie liczby mieszkańców zabudowa Karlsborga ciągnie się na przestrzeni kilku kilometrów od Hanken na północy po Åsen z lotniskiem wojskowym na południu. Wynika to z typowo "skandynawskiego" położenia osady na przesmyku między dwoma jeziorami, przy węźle wodnym. Osią miasta jest główna droga 49 nie omijająca centrum i nosząca na tym odcinku nazwę Storgatan. Przy ulicy mieszczą się najważniejsze sklepy, dawna stacja kolejowa i budynek urzędu gminy. Do przechadzek zapraszają też długie widokowe wybrzeża wzdłuż których ciągną się promenady. 

W północnej dzielnicy nieco na uboczu znajduje się nowy kościół zwany Tacksägelsekyrka (1) zbudowany w latach 1983-84. Wnętrze przypomina trochę galerię sztuki abstrakcyjnej na czele z "pikselowym" dziełem ołtarzowym przedstawiającym cudowne światło. Planowano przeniesienie tutaj siedziby miejscowej parafii z kościoła garnizonowego w twierdzy, ale na przeszkodzie stanęło chyba to zbyt peryferyjne położenie. Świątynię otacza zaciszny leśny cmentarz. 

Dom strażnika nad Kanałem Gotajskim

Właściwy Karlsborg zaczyna się od przeprawy przez Kanał Gotajski. Obecny most zwodzony powstał w 1987 roku i jest już czwartym na tym miejscu. Otwierany jest w ciągu sezonu co pół godziny z wyjątkiem 12, 13 i 16. Po północnej stronie zwrócimy uwagę na żółty drewniany domek z elementami stylu skandynawskiego. Zbudowany w 1899 roku. Obecnie jest tu sklep z rękodziełem artystycznym, ale dawniej mieścił posterunek przy przeprawie. Poniżej domku nad samą wodą ustawiono kotwicę jednego ze statków pływających kiedyś po Kanale Gotajskim. Od strony przekopu zachował się także napis "Rödesund". Tak do 1832 roku nazywano obecny Karlsborg a do dziś określa się tym mianem tą część miasta oraz drugi z przesmyków wodnych łączący Wetter z jeziorem Bottensjön. Nabrzeża po obu stronach tworzą obecnie spore centrum turystyczne. Jest tu przede wszystkim marina. Po południowej stronie znajduje się punkt tankowania łodzi. Wokół są bary, restauracje, obiekty noclegowe, altany i inne urządzenia do obsługi jednostek korzystających ze szlaku wodnego. Na południowym brzegu znajduje się czynny do dzisiaj, utrzymany w ciemnych brązach Kanalhotellet (2). Historyczny budynek w stylu szwajcarskim zbudowany został w 1894 roku przez szwedzkich emigrantów pracujących wcześniej za prezydentury Grovera Clevelanda jako służba w Białym Domu. 
Storgatan przekracza drugą naturalną cieśninę (most drogowy i kładka). Z tego miejsca rozpoczyna się promenada wzdłuż brzegów Wetteru. Nieopodal jest Rödesundstorget - dawny plac w centrum wsi, obecnie ważny punkt handlowo-usługowy z hotelem miejskim, supermarketem i kilkoma innymi sklepami. Wędrując dalej brzegiem Wetteru mijamy kościół protestancki (Pingstkyrka) oraz niewielki pomost na skraju sosnowego lasku. Z kąpieliska widok na dwa zalesione ostrowy Lindön i Pukön. Promenada kończy się przy drewnianej platformie w południowej części zatoki. 

Domek warty i fosa Blängen na przedpolu twierdzy

W tym miejscu stoi niewielki drewniany domek strażników (Högvakten, 3) położony już na przyczółku twierdzy. Drogę flankują dwa kamienne słupy. Nad wejściem charakterystyczny kartusz z halabardą i dwoma skrzyżowanymi bagnetami. To jeden z rozpoznawalnych a wręcz emblematycznych elementów tutejszej fortecy. W głąb lądu ciągnie się podłużny staw - dawna fosa zwana Blängen. Do twierdzy na półwyspie Vanäs są już stąd dwa kroki. Kärlekstigen prowadzi stąd do Södra Torget - niewielkiego acz ładnie urządzonego skweru z prostą fontanną przy końcu Storgatan. W jego pobliżu mieści się kryta pływalnia i duże centrum sportowe Moliden z oświetlonym torem biegowym. Dalej na zachodzie w Södra Skogen znajduje się druga duża marina (4) w Karlsborgu otwarta na jezioro Bottensjön. Do centrum wrócić można ścieżką wzdłuż brzegów akwenu z pięknymi widokami na wyrastające na drugim brzegu wzgórze Vaberget (224 m n.p.m.). 

             

Karlsborg część 2

KARLSBORG [212 km] / 3,5 tys. mieszkańców

Jak przystało na rezerwową stolicę Szwecji oferta noclegowa Karlsborga jest dość bogata. Najbliżej bram twierdzy znajduje się schronisko turystyczne STF (Ankarvägen 2). Żółta willa powstała w 1898 roku z przeznaczeniem na siedzibę inżyniera korpusu. Przez prawie sto lat służyła rozmaitym celom wojskowym, od 1993 roku po remoncie mieści się tutaj wspomniany hostel. W otoczeniu park. 50 m do plaży nad brzegiem Wetteru (kamienny pomost i marina jachtowa). Drewniana kładka prowadzi do położonej na wodzie sauny. Pokoje jednoosobowe i dwuosobowe oraz sale zbiorowe w standardzie schroniskowym (toalety i łazienka na korytarzu). W drugim skrzydle apartamenty w standardzie hotelowym (bed & breakfast) z pełnym węzłem sanitarnym. Przestronna sala jadalna i kuchnia. Internet bezprzewodowy oraz dostęp do komputera. Ceny w zależności od sezonu: w części schroniskowej 400-530 SVK za jedynkę, 580-680 SVK za dwójkę. Najtańsze łóżka w sali zbiorowej (210-260 SVK). Dodatkowe opłaty za pościel i sprzątanie. Śniadanie 60 SVK. Rezerwacja pod telefonem: 050 54 46 00, e-mail:  bokning@karlsborgsvandrarhem.se lub przez witrynę sieciową ośrodka: http://www.karlsborgsvandrarhem.se/ 

Karlsborg Vandrarhem

Po drugiej stronie miasta na przesmyku między jeziorami Wetter i Bottensjön (Norra Vägen 3) znajdziemy przyjazny rodzinny Karlsborg Camping oferujący noclegi we własnym zakresie (namioty, przyczepy kempingowe, kampery) oraz w domkach i bungalowach. Dwa oryginalne domki noclegowe w kształcie pniaków (właściciele twierdzą, że domostwa są w opiece leśnych trolli :)). Kemping czynny od połowy kwietnia do września. Dostęp do energii elektrycznej oraz telewizji kablowej. Darmowe wi-fi. Plaża nad jeziorem Bottensjön. Boisko do siatkówki. Plac zabaw. Świetlica. Estrada taneczna. Pole golfowe. Ceny miejsca biwakowego różnią się w zależności od położenia, sezonu oraz dostępu do energii elektrycznej i tv (200-290 SVK). Pole namiotowe 180-220. Czteroosobowy domek 550-650 SVK. Apartament w "pniaku" 1600-2000 SVK. Szczegóły na stronie web: http://www.karlsborgscamping.se/. Rezerwacja możliwa także przez telefon: 050 51 20 22, 0733 12 03 22 lub drogą mailową: info@karlsborgscamping.se.

Domek w kształcie pniaka na kempingu w Karlsborgu

Posiadacze kamperów mogą też skorzystać z tańszego postoju na drugim brzegu jeziora (Västra Värvsgatan 6). Za cenę 180 SVK jest dostęp do prądu, bieżącej wody, WC, prysznica i pralni oraz miejsce na grilla.  W okolicach przystani nad Kanałem Gotajskim (Rödesund) możliwe są także noclegi w innych hotelach i pensjonatach. Idas Strandgård oferuje przytulne dwójki z widokiem na marinę. Łazienki prywatne lub w korytarzu. Dobre obiady w pobliskiej restauracji. Jedna osoba płaci 795-895 SVK, dwie osoby 995-1095 SVK. Kontakt: tel 050 51 31 11, e-mail: info@idasbrygga.se, strona web: http://idasbrygga.se  

Porównywalne ceny oferuje położony po drugiej stronie ulicy historyczny Kanalhotellet (Storgatan 94). Kilka kwater znajdziemy tam także w domkach na zapleczu głównego budynku. Restauracja serwuje tradycyjnego gotowanego pstrąga w ostrym sosie. Szczegóły pod telefonem: 050 51 21 30, na poczcie mailowej: info@kanalhotellet.se lub na witrynie web: http://www.kanalhotellet.se/.

Droższy jest położony nieco bliżej centrum hotel Carlsborg z restauracją tajską na parterze. Oferuje on pokoje 1-4 osobowe w cenach powyżej 1000 SVK. Pełne wyposażenie z łazienką, ubikacją, TV-sat oraz lokalną siecią internetową. Kontakt telefoniczny: 050-51-20-15, e-mail: info@carlsborg.se, strona WWW: http://www.carlsborg.nu/

Główna INFORMACJA TURYSTYCZNA znajduje się blisko Kanału Gotajskiego przy Storgatan 65. Dysponuje wskazówkami dotyczącymi nie tylko miasteczka, ale całego regionu Tiveden wraz z dawnym ośrodkiem przemysłowym w Forsviku. Tel: 050 51 73 50, e-mail: info@karlsborg.se. Oprócz tego stosowne informacje uzyskać możemy w mniejszych punktach w Café Alvia (Norra Kanalgatan 3), na kempingu oraz na stacji OKQ8, a także na głównym placu karlsborskiej twierdzy (Fästningstorget). 

 

Karlsborg część 1

KARLSBORG [212 km] / 3,5 tys. mieszkańców

Ta rozciągnięta wzdłuż jeziora Wetter osada wyrosła w cieniu wielkiej twierdzy wojskowej. O jej powstaniu zadecydowały wydarzenia z 1809 roku, kiedy to Szwecja przegrała wojnę z Rosją i straciła duże terytoria na wschodzie. Palącym problemem stała się kwestia obrony kraju przed ewentualną inwazją agresywnego państwa carów. Uznano, że długie wybrzeże Bałtyku będzie zbyt trudne do utrzymania, zadecydowano więc, że właściwym teatrum walki będzie centrum kraju i w tym celu postanowiono wznieść łańcuch fortyfikacji. Na półwyspie Wanäs w pobliżu wsi Rödesund postanowiono zlokalizować rdzeń twierdzy z ewentualną rezydencją władcy, siedzibą rady stanu oraz pomieszczeniem na skarb państwowy. W 1932 roku miasto i twierdza otrzymało imię króla Karola Jana XIV. Do dziś określa się też Karlsborg mianem rezerwowej stolicy, pomimo że niebezpieczeństwo minęło a fortecę częściowo zdemilitaryzowano sprowadzając do funkcji trochę może niezwykłej atrakcji turystycznej. Wojskową przeszłość miasteczka kontynuuje miejscowy garnizon, a także ośrodki tresury psów policyjnych oraz gołębi pocztowych.

Plan twierdzy w Karlsborgu według projektu Johana af Kleen

Połączenie kolejowe do Karlsborga funkcjonowało do 1986 roku (bocznica z Tibro i Skövde). W związku z wyludnianiem się miejscowości i co raz niższą rentownością linia została zamknięta. Plany jej reaktywacji pozostają na razie w sferze dyskusji teoretycznych. W stojącym przy głównej ulicy Storgatan budynku stacji mieści się obecnie restauracja San Remo. W sąsiedztwie znajduje się natomiast nowszy budyneczek z pomieszczeniami lokalnego dworca autobusowego. Autobusy odjeżdżają stąd do Skövde i Tibro oraz Sätra przez Forsvik i Undenäs. Przystają też autobusy dalekobieżne relacji Sztokholm - Lidköping, którymi dojechać można m.in. do Askersundu. 

Stylowy parowiec M/S Sandön kursuje na trasie Karlsborg - Töreboda. Komunikację powrotną zapewniają bezpłatne autobusy. Rejs trwa 4 i pół godziny i odbywa się w letnie wtorki. Statek cumuje na nabrzeżu kanału przy restauracji Idas Brygga. Cena 480 SVK, dla dzieci od 6 roku zniżka 50%, młodsze dzieci płyną za darmo. W piątki i soboty na tej najstarszej jednostce kursującej po Kanale Gotajskim odbywają się imprezy taneczne. Szczegóły na witrynie web: http://www.mssandon.se/, tel: 070 21 45 254, e-mail: bokning@mssandon.se. Szybka łódź m/y Modig utrzymuje połączenie z Motalą po drugiej stronie jeziora Wetter. Rejsy w sezonie letnim (od 3 lipca do 11 sierpnia) w poniedziałki i piątki o 10, w środy o 17. Cena 600 SVK za osobę dorosłą. Wskazana wcześniejsza rezerwacja. Tel 050 15 14 70, e-mail: info@gotakanal.net, strona web: http://www.gotakanal.net/  

Najdogodniejszy parking przy przystani na Kanale Gotajskim znajduje się w Öltappen jakieś 200 m na północ od mostu zwodzonego przy miejskim kąpielisku i niewielkim stawku z fontanną. Na dwie godziny można zostawić auto na parkingu przy restauracji Idas Brygga na nabrzeżu. Kilkadziesiąt miejsc postojowych znajduje się wzdłuż Strandvägen po wschodniej stronie miasteczka przy plaży nad Wetterem. Można też skorzystać z centralnie położonego parkingu przy Kungsgatan. Zwiedzający twierdzę poszukać mogą miejsc postojowych bliżej obiektu przy Strandvägen lub Sjukhusvägen.

STACJE BENZYNOWE: OKQ8, Norra Vägen (potocznie Askersundsvägen), w północnej części miejscowości w sąsiedztwie kempingu i ronda, otwarta od 6-21. Preem, Södra Vägen 9, samoobsługowa, sklepik i stanowisko wyważania kół oraz parking dla autokarów.           

Z Olshammar do Karlsborga

Droga nr 49 przebija się przez lasy południowego Tiveden kilkukrotnie docierając do brzegów jeziora Wetter. Boczne drogi lokalne m.in. do parku narodowego Tiveden.

Z centrum Olshammar wyjeżdżamy ulicą Bruksvägen lub kontynuujemy drogę wzdłuż obwodnicy miejscowości. 

[184 km] Koviken. Przydrożny parking nad malowniczą zarastającą zatoką jeziora Wetter. Prowadzi tędy niebiesko znakowany szlak pieszy Norra Vätternleden. Ubikacje. 3 km na wschód nad brzegiem jeziora wioska Hindstorp, gdzie znaleźć jeszcze można pień lipy św. Brygidy - według ustnej tradycji własnoręcznie przez nią zasadzonej w XIV wieku. 

[188 km] Igelbäcken przy granicy Närke i Westergotlandii. Na prawo od drogi wysoki na 9 m, dawny wielki piec (1) w kompleksie starej odlewni zbudowanej przez Antona von Boij w 1696 roku. Ruda żelaza pochodziła z kopalni Lerbäck i była transportowana drogą wodną a następnie krótkim odcinkiem po nieistniejących torach kolejowych. Do ogrzewania pieca służyło specjalnie hodowane drzewo morwy. Huta ostatecznie została zamknięta w 1923 roku. Po lewej stronie drogi lasy i bagna w rezerwacie Utnäset. Szlak pieszy prowadzi nad brzeg Wetteru do miejsca widokowego. Można wędrować nim dalej w kierunku zatoki Uvviken.

Piec hutniczy w Igelsbäcken

[191 km] Przydrożny parking nad wrzynającą się głęboko w ląd zatoką Boviken.

[194 km] Bocksjö. Drogowskaz informuje o możliwości dojazdu w prawo do parku narodowego Tiveden (około 6 km). Droga prowadzi przez stację narciarską Stenkällegården (2 km) nad jeziorem Bocksjön. Wyciąg orczykowy i kilkusetmetrowe stoki slalomowe. Na miejscu kemping.
Duży ośrodek wypoczynkowy leży na dwóch poziomach po obu stronach drogi.  Jest czynny cały rok i oferuje noclegi w domkach kempingowych oraz miejsca biwakowe z łączem elektrycznym (zimą ten typ noclegu jest prawdopodobnie bardziej teoretyczny). Darmowe wi-fi. Przy recepcji jest sklep spożywczy oraz stoisko z pamiątkami (m.in. trolle z Tiveden). W ośrodku funkcjonowała też restauracja z menu regionalnym, jednak w ostatnim sezonie otwarta była tylko dla grup powyżej 20 osób po wcześniejszej rezerwacji. Latem skorzystać można natomiast z przystani wodnej i wypożyczalni sprzętu pływającego. Cena miejsca noclegowego 220 SVK (dodatkowa opłata za prąd 50 SVK). Osobne opłaty za miejsce w domku. W zależności od rodzaju i powierzchni oferują rozmaity komfort i zróżnicowane ceny. W niektórych można przenocować z domowymi zwierzętami. Opłaty od 225-695 SVK za dzień. Szczegóły: http://www.stenkallegarden.se, e-mail: kontakt@stenkallegarden.se, tel: 050 56 00 15
Za skrzyżowaniem (droga do Ösjönäs) kończy się asfalt a zaczyna szutrówka. Dalej prosto jeszcze 1 km do Stigmansgården. W lesie po drugiej stronie jeziora dawny ośrodek noclegowy Banku Handlowego a potem szwedzkiego stowarzyszenia diabetyków (stąd "słodkie" nazwy poszczególnych domków). 

Niewielkie schronisko turystyczne posiada 7 pokoi dwuosobowych w cenie 350 SVK. Tel: 050 56 00 47. Rezerwacja możliwa też ze strony: http://www.tiveden.com/

[195 km] 1 km w prawo do kaplicy Bocksjö (2) zbudowanej w 1906 roku jako kościół parafialny dla społeczności Lilla Tiveden. Czerwona wieża dobudowana w latach 50-tych, kiedy świątynia przeszła gruntowny remont. Obecnie miejsce dość odludne i zarastające lasem. 
[197 km] W prawo leśna droga nad jeziora Djäknasjön i Kärdsjön. Wiata przeciwdeszczowa dla wędkarzy. Prowadzi tam szlak Västra Vätternleden.
[199 km] 1 km na południe przystań i plaża w Djäknasundet (3). W miniaturowych zatoczkach odsłaniają się tutaj malownicze skaliste brzegi o krawędziach dochodzących do kilkudziesięciu metrów wysokości. Jest to kraniec starego zrębu tektonicznego zbudowanego z prekambryjskich granitów, diabazów i zieleńców. Podobne skały i przepaście dominują w krajobrazie niewielkich porośniętych kilkusetletnim borem sosnowym wysepek, np. Huvön czy Stenboön. Od 1996 roku funkcjonuje tu rezerwat przyrody Valekleven-Ombo należący także do sieci Natura 2000.
[200 km] Estakadą nad doliną potoku wjeżdżamy do miejscowości Granvik. Pierwotnie spławiano tędy drewno z lasów Tiveden, o czym informuje nazwa obszaru Gustav Vasa Såg. Osada przemysłowa powstała już w XVI wieku a w 1680 roku zbudowano tu wielki piec do wytopu surówki. Funkcjonował także tartak, cegielnia oraz mała stocznia śródlądowa. Powyżej ujścia potok przegrodzono zaporą tworząc istniejący do dzisiaj podłużny staw Sågdammen. Dawny port przemysłowy przekształcono obecnie w marinę jachtową. Centrum założenia jest pochodzący z XVIII w. drewniany dworek (4) z charakterystyczną werandą otoczony zdziczałym parkiem angielskim. W parku ścieżka przyrodnicza dedykowana obecnie panującemu królowi Karolowi Gustawowi XVI. W pobliżu w dawnym magazynie znajduje się lokalne muzeum z eksponatami ukazującymi przemysłową przeszłość miejsca. Na północ droga do Tived nad jeziorem Unden (patrz).
Nocować można w Tiveden Vandrarhem zajmującym budynek dawnej szkoły. 30 miejsc noclegowych w 9 pokojach. Ceny od 250 SVK od osoby. Sauna w cenie 600 SVK. Darmowe wi-fi. Kuchnia i świetlica. Kontakt pod telefonem: 070 603 10 75, e-mail: info@tivedensvandrarhem.com
Za Granvikiem trasa przebija się przez malowniczy skalny grzbiet Valekleven (5). Od strony jeziora urywa się on spektakularnym klifem dochodzącym do 80 m wysokości. Płaskowzgórze w czasach starożytnych było twierdzą (fornborgiem). Do dzisiejszych czasów zachowały się tylko znikome resztki fortyfikacji. 

Valekleven - jedno z urwisk

[202 km] Na lewo wioska rybacka Klangahamn z dużą wędzarnią. W prawo (2 km) droga na łąki Bölets Ängar z bogatą roślinnością w tym kilkoma gatunkami storczyków z obuwikiem pospolitym (Cypripedium calceolus). W sąsiedztwie kompleks starych opuszczonych kopalni manganu (6) z największą Vretgruva przy której zachowało się sporo dawnych maszyn górniczych. Część wyrobisk ma charakter odkrywkowy i często doły takie zalane są wodą. Inne tworzą sieć podziemnych korytarzy i szybów dostępnych raczej z pomocą liny. 

W dawnej kopalni manganu

[205 km] W prawo droga do Böllskullen (3 km, 7). Polodowcowy pagór zbudowany ze żwirów i wyniesiony ponad 25 m ponad powierzchnię terenu. Była to dawna krawędź bałtyckiego jeziora lodowego. Rezerwat przyrody z cennymi gatunkami storczyków i innych roślin kwiatowych. W pobliżu oryginalna sosna bez kory.  
[208 km] Wyjeżdżamy z lasów. Hultet. W prawo droga 202 prowadząca do Toreboda i Mariestadu. W tamtym kierunku Forsvik nad Kanałem Gotajskim. Za pasem zagajnika przedmieście Karlsborga - Hanken.