Z Karlskrony do Jämjö

To ostatni odcinek drogi wzdłuż Bałtyku biegnący równoleżnikowo południowym wybrzeżem. Najpierw przedmieściami Karlskrony, potem fragmentem wylesionej równiny brzegowej przeciętej korytami dwóch niewielkich rzek Lillån i Åbyån. Na południu przybrzeżne wyspy w Östra Fjärden, na północy lesista skarpa wysoczyzny Småland rozcięta kilkoma dolinami rzecznymi.

Wyjazd z centrum Karlskrony ulicą Österleden przez wyspę Vämö na stały ląd. 

Ruiny zamku Lyckå

[252 km] Za osiedlem Gullberna w prawo odgałęzienie drogi na wyspę Verkö (6 km) z terminalem promowym (polska nazwa Gdynia na drogowskazie). 2 km w tamtym kierunku przy ujściu Lyckebyån stoją ruiny zamku Lyckå (1). Zachowały się kamienne mury w przyziemiu oraz fundamenty dwóch narożnych wież. Pierwszy gródek zbudował tu w XV w. Claus Nielsen Sparre, zarządca dóbr wpływowego duńskiego dostojnika Ivara Axelssona Totta. Twierdzę rozbudowano około 100 lat później na rozkaz króla Danii Chrystiana III. Zamek został poważnie zniszczony w czasie wojen szwedzko-duńskich w XVI w., a budulec wykorzystano później przy budowie umocnień Kristianopelu. Wraz z zamkiem upadło także miasteczko u jego podnóży. Dziś o jego dawnym bogactwie świadczą jedynie znaleziska archeologiczne. Obiekt jest dobrze widoczny z drogi, ale wygodniej odwiedzić go wyruszając z centrum Lyckeby.

[253 km] Węzeł drogowy Karlskrona Öst. Obok baru McDonald wjazd na drogę szybkiego ruchu E22 w prawo w kierunku Kalmaru. Aby dotrzeć do centrum Lyckeby należy skręcić w prawo na wcześniejszym rondzie. 

[255 km] Lyckeby. Obecnie kilkutysięczne osiedle w granicach Karlskrony, kiedyś główne miasto duńskie w tej części wybrzeża Blekinge i stolica länu jako Lyckå. Po przejęciu prowincji przez Szwedów ważne miejsce dla bazy wojennej w Karlskronie jako rezerwuar wody pitnej oraz ośrodek przemysłowy przy wodospadach nad Lyckebyån. Do 1967 ośrodek administracyjny oddzielnej gminy. Nad rzeką znajduje się historyczny młyn Kronokvarnen (2). Zbudowany został w 1721 roku jako zakłady młynarskie obsługujące piekarnie na wyspie Stumholmen. Później powstała tu również kuźnia oraz fabryka płótna żaglowego. W 1918 roku założono walcownię i ocynkownię a później elektrownię wodną. Do dziś w zabytkowym budynku zachowała się XIX-wieczna turbina wodna. Z kamiennego mostu łukowego na Lyckebyån widać rozbudowany kompleks przemysłowy włączony w 1995 roku wraz z innymi zabytkami Karlskrony na listę Światowego Dziedzictwa. Powyżej przeprawy znajduje się stary kamienny jaz. Most został zbudowany przez Daniela af Thunberga w latach 80-tych XVIII wieku. Od tego czasu był kilkakrotnie przebudowywany, ale pomimo wzmocnienia betonem zachował pierwotną sylwetkę. Na północ od Kronokvarn znajduje się niewielki teren zielony zwany Mariagården z biblioteką, nowoczesną świątynią, resztkami średniowiecznego kościoła i kamienną stelą upamiętniającą dawne kupieckie miasto Lyckå.

Obudowane źródło Lyckeby Kalla

Ufundowana została przez rodzinę Rubenów na pamiątkę przodków, którzy byli pierwszymi Żydami z zezwoleniem osiedlenia się na terenie Karlskrony. Na północ od centrum Lyckeby przy Riksvägen znajduje się kamienna altana z ręczną pompą zbudowana nad źródłem Lyckeby Kalla (3). Powstała ona z inicjatywy tajemniczego stowarzyszenia wolnomularskiego o nazwie "Pro Lantura". Znajdująca się na frontowym murze pod datą budowy 1795 inskrypcja EUDMTKW tłumaczy się jako "Enighet uppbyggde dessa murar till källans wård" (Jedność wzniosła te mury dla ochrony źródła). Na północ od zabudowy Lyckeby rozciąga się rezerwat przyrodniczy Ekebacken. Lasy i stare pastwiska. Spotkać tu można kilka rzadkich gatunków chrząszczy w tym największego, emblematycznego dla Blekinge jelonka rogacza (Lucanus cervus).  

Z centrum Lyckeby na północ prowadzi droga doliną Lyckebyån. 1 km. Po minięciu wiaduktu ekspresówki E22 po lewej historyczne gospodarstwo Afvelsgärde, w którym zamieszkiwał w 1679 Karol XI wizytujący budowę Karlskrony. Gospodarstwo słynęło z dużego ogrodu. Obecnie teren jest rozparcelowany. Na gruntach znajduje się m.in. hotel, stadnina koni i stacja weterynaryjna. 3 km Augerum. Przy moście nad Lyckebyån mijamy dwa przemysłowe budynki należące do kompleksu młyna Augerums Kvarn. W przeszłości w dolinie rzeki funkcjonowało kilka papierni.

Młyn wodny w Augerum

Można udać się szlakiem pieszym prowadzącym w górę doliny do ruin budowli hydrotechnicznych i dawnych zakładów przemysłowych. Ponad głębokim wąwozem Lyckebyån wznosi się klasycystyczny kościół z wysoką wieżą. Miejscowa legenda głosi, że stara świątynia podczas powodzi zapadła się w odmętach rzeki i w niewielkim stawku poniżej słychać czasem głos dzwonu. Charakterystycznymi elementami wnętrza są monumentalne kolumny dzielące nawy oraz ambona umieszczona nad ołtarzem. Na cmentarzu przykościelnym znajduje się grób admirała Fryderyka Henryka af Chapmana. Naprzeciw kościoła za główną drogą widać tzw. Wielki Dom wzniesiony w 1810 roku w stylu klasycystycznym ze skromną pozbawioną ozdób fasadą. To część majątku ziemskiego. Starsze założenie z 1720 roku położone jest bardziej na północy w głębi parku. Drewniane budynki otaczają wewnętrzny dziedziniec. W XVIII wieku gospodarstwo (4) należało do aptekarza Johana Eberharda Ferbera, który założył tu ogród z roślinami leczniczymi. Książka Hortus Augerumensis stanowiąca inwentarz ogrodu stosowała po raz pierwszy systematykę Linneusza opartą na układzie płciowym roślin. We wschodniej części wsi założono w 1980 roku nowy cmentarz aglomeracyjny z kaplicą ekumeniczną, krematorium i sektorem grzebalnym dla muzułmanów. 5 km. Po prawej nad samą rzeką dawna papiernia a potem zakłady kapelusznicze Mariefors (5). Zachowany most, kanały przepływowe i ruiny zabudowań fabrycznych. 6 km Kolejny drogowskaz z napisem Lyckåleden prowadzi do ruin dawnej papierni przy wodospadach Johansfors. Kilkaset metrów dalej w Lyckeåborg na terenie dawnego młyna funkcjonują do dziś zakłady MCT Brattberg produkujące cenione wodoodporne dławiki do kabli. 8 km Biskopsberg. Wioska na prawym brzegu rzeki. Sztuczne jezioro Lindvallska Sjön w dawnej żwirowni zarybione łososiem. Za miejscowością skręt w lewo na boczny trakt do Kättilsmåla (11 km). Droga prosto prowadzi dalej przez wschodnie Blekinge do Torsås. Na zachód od wsi letniskowej wzdłuż Lyckebyån rozciąga się duży kompleks jeziorny. Potok pomiędzy akwenami tworzy bystrza zarośnięte przez wielkie paprocie. Zagospodarowane kąpieliska znajdują się nad Stora Havsjön i Mörtsjön. Na północnym brzegu tego pierwszego znajduje się legendarna Ola Sonnas Grotta. Według podania tutaj wśród trolli mieszkał 7 lat wyjęty spod prawa rolnik, który zabił poborców podatkowych. Za Kättilsmåla wąska droga na północ prowadzi głównie lasami. Obserwuje się stopniowe zanikanie gatunków liściastych: buka i dębu na korzyść świerka. W pobliżu jeziora Allsjön poprzeczna droga Rödeby - Torsås (16 km). Kąpielisko. 2 km dalej na północ Fjärdsjömåla. Oryginalny kościół Flymens Kyrka z szarego kamienia granitowego zbudowany w latach 1905-1907. Przysadzista wieża z wiatrowskazem w kształcie koguta. W ołtarzu cztery obrazy autorstwa Gunnara Torhamna.

Za Lyckebyån ulica Knösövägen prowadzi na południe na półwysep Knösö (3 km). Rezerwat przyrodniczy. Skalisty teren porośnięty zaroślami i rzadkimi lasami z dębem i bukiem. Kręgi kamienne. Widoki na zatokę Östra Fjärden.

[257 km] Rondo w Lösen. Wjazd na drogę E22. Przed skrzyżowaniem w prawo droga na wyspę Fäjö (2 km). Przy niej na wzgórzu kościół zbudowany w latach 1858-1860. We wnętrzu nawy zwraca uwagę mural Gunnara Torhamna Chrystus niosący krzyż.

[258 km] Po prawej za mostem na Lillån wesołe miasteczko Barnens Gård (6). Z atrakcji wymienić należy m.in. minizoo, aquapark, tor jazdy na minitraktorach, labirynt, trampoliny, ściankę wspinaczkową z komputerową animacją. W cenie jest też wizyta w prawdziwym gospodarstwie rolnym. Rozmaite zabawy w szwedzkim stylu. W sąsiedztwie pole golfowe.

Czynne od 5 czerwca do 5 września od 10 do 17. W okresie od 26 czerwca do 15 sierpnia pora otwarcia wydłużona o 2 godziny do 19. Wstęp 205 SVK. Za darmo małe dzieci (do 90 cm wzrostu) oraz osoby powyżej 90 roku życia. Bilet All Inclusive za 335 SVK zawiera dodatkowo voucher na posiłek obiadowy, napoje i lody oraz bilet na jedną z dodatkowych płatnych atrakcji (do wyboru). 

[261 km] Parking przydrożny w Torstäva. 2 km na północ w Tornby rezerwat Björstorps Hage. Uroczy gaj leszczynowy z bogatym runem kwiatowym wart krótkiego spacerku, zwłaszcza wiosną. Droga prowadzi dalej szeroką nadbrzeżną równiną.

Jamjö: stacja dyliżansów, chrzcielnica kościelna

[264 km] Po prawej na niewielkim grzbiecie wieś Ramdala. Początek wariantu bocznego na wyspy Sturkö i Tjurkö (patrz opis). 

[268 km] Jämjö. Duża wieś kościelna, kiedyś ośrodek osobnej gminy i stacja kolejowa na zlikwidowanej linii Karlskrona-Torsås. Centrum handlowe. W prawo droga do Torhamn. Za rondem dawna karczma i stacja dyliżansów z 1867 roku (7). Kościół parafialny z 1826 roku nazywany kościołem Oskara od imienia szwedzkiego króla, który w czasie jego budowy był księciem koronnym. Wieża nad prezbiterium. Za ołtarzem dawna ambona w której obecnie znajduje się grupa rzeźbiarska z białego marmuru przedstawiająca Chrystusa zmartwychwstałego. Nowa ambona po lewej stronie nawy. Zabawna chrzcielnica z postacią aniołka. Stylowy zegar w przedsionku. 

Stacja benzynowa OKQ8, Västra Riksvägen 2. Obok budka z grillem.       

 

Aspö i fortyfikacje Karlskrony

  

Już od założenia miasto Karlskrona miało pełnić funkcję twierdzy. Umocnienia obronne zlokalizowane na większych i mniejszych wyspach archipelagu do dzisiaj są świadectwem strategicznego znaczenia bazy morskiej dla państwa szwedzkiego. Jako zabytki architektury obronnej wchodzą w skład listy obiektów wpisanych na światową listę dziedzictwa UNESCO. Według planu fortyfikacji stworzonego już w XVII wieku przez Erika Dahlbergha układają się w dwie grupy: wewnętrzną chroniącą port i miasto od strony lądu oraz zewnętrzną stanowiącą zabezpieczenie od strony pełnego morza. Są to rozmaite obiekty: duże forty, wieże obronne, baterie oraz prochownie. Część z nich jest dzisiaj dostępna do zwiedzania w czasie rejsów statkiem wycieczkowym.

Ljungskär

Niewielka skalista wysepka pomiędzy Brandaholmem a Trossö. W latach 1746-1753 zbudowano tutaj stojącą do dzisiaj prochownię (1). Ściany zewnętrzne wykonano z szarego kamienia a wewnętrzne z cegły. Ponadto budowlę zaopatrzono w charakterystyczny spadzisty dach możliwy do usunięcia w przypadku konfliktu zbrojnego. Wtedy na najwyższej kondygnacji rozstawiano działa strzegące przeprawy na wyspę Trossö. Wewnątrz wieży mieścił się arsenał w postaci 2542 beczek prochu. Każda z nich zawierała cetnar, czyli 42,5 kilograma. Dawniej na wyspie stał jeden domek mieszkalny oraz budynek wagi. W latach 60-tych ruiny tych obiektów zostały zlikwidowane. Prowizoryczna przystań dla łodzi znajduje się na południowym brzegu. Nie przybija tu wprawdzie żaden regularny kurs, ale wyspę obserwować można najbliżej ze statku kursującego z Fisketorg przez Dragsö do Nättraby. 

Wyspa Ljungskär z budynkiem dawnej prochowni

 Mjölnareholmen

Bliźniacza konstrukcja wieży prochowej (2) znajduje się po wschodniej stronie wyspy Trossö na Mjölnareholmen. Zbudowana została w 1727 roku. W odróżnieniu od Ljungskär na wyspie do dzisiejszych czasów zachowały się także budynki wagi oraz wartowni. W zamyśle obie wieże miały chronić miasto przed inwazją od strony lądu bądź za pomocą łodzi, bądź w zimie pieszo przez zamarznięte wody zatoki. Działa znajdujące się w tym miejscu nigdy jednak nie musiały być użyte do celów obronnych. Od 1993 Mjölnareholmen jest udostępniona do zwiedzania. Okazyjnie odbywają się tutaj rozmaite imprezy kulturalne. Uruchamia się wtedy specjalne połączenia łodziami z Handelshamnen.Posiada dwie przystanie - na brzegu zachodnim i wschodnim. Ta położona na wschodzie daje możliwość cumowania większych jednostek o głębszym zanurzeniu. 

Basareholmen (3)

Przez ponad 200 lat istniał tutaj skład prochu oraz zakład produkujący amunicję do dział. Arsenał przeniesiono z pobliskiej wyspy Laboratorieholmen po wielkim pożarze miasta w 1790 roku. W 1905 roku zbudowano nowoczesny zakład ślusarski podzielony na 10 oddziałów w których wykonywano prace amunicyjne zgodnie z cyklem produkcyjnym. Każde pomieszczenie zostało oddzielone od innych grubym murem i pancernymi drzwiami mającymi chronić przed dużą eksplozją. W 1949 w wypadku w oddziale nr 10 zginęły dwie osoby, ale pożar i wybuch nie rozprzestrzenił się na inne pomieszczenia. Najintensywniej pracowano tu natomiast podczas II wojny światowej, kiedy produkcja prowadzona była w praktyce bez przerw na trzy zmiany. W 1986 zakład został ostatecznie zamknięty i porzucony. Dopiero w ostatnich latach podjęto się oczyszczenia terenu z groźnych niewybuchów.

Koholmen

Jeszcze bardziej na wschód od Basareholmen leży wysepka Koholmen na której od 1834 roku stoi Wielki Dom Prochowy (4) - własność szwedzkiej marynarki wojennej. Dwukondygnacyjny prostokątny budynek posiada zewnętrzny i wewnętrzny mur i jest nakryty drewnianym dachem. Do wejścia prowadzi kamienny podjazd. Najstarszym obiektem na wyspie jest niewielka stojąca obok wartownia a na północnym brzegu znajduje się dom mieszkalny z przełomu XIX i XX wieku. Przystań dla łódek. 

Smörasken

Niewielki kamienny bastion (5) ochraniający bezpośrednio wejście do basenu portowego w Karlskronie. W pierwotnych planach było połączenie tego miejsca murem z bastionem Pollux na wyspie Söderstjärna. Tymczasowo zagrodzono kanał wodny kilkoma starymi wrakami. Nigdy jednak nie dokończono tej inwestycji. W XIX wieku znajdowała się tu stacja odwszawiania załóg okrętowych a miejsce nazwano pogardliwie Lusasken. 

Godnatt

Wieża obronna (6) na planie nieregularnego pięciokąta zbudowana w latach 1857-1862 w związku z wydarzeniami wojny krymskiej. Inicjatorem jej wzniesienia był komendant fortyfikacji w Karlskronie major Adolf Lindman. W planie miał 6 takich budowli, ale już w trakcie budowy okazały się przestarzałe ze względu na zbyt cienkie mury możliwe do zniszczenia przez nowoczesną artylerię gwintowaną. Budowla zajmuje prawie całą powierzchnię niewielkiego szkieru. Wewnątrz znajdują się dwie spiralnie skręcone klatki schodowe. Już w 1870 roku wieżę przemieniono na latarnię morską, która posiadała obsadę do 1921 roku. Na mieszkanie latarnika zaadaptowano górne piętro baterii a dzieci musiały bawić się pod prowizorycznym dachem, bowiem na skałach przy wejściu musiały być ubezpieczane linami ze względu na zasięg fal. Latem organizowane są specjalne wycieczki z przewodnikiem do tego miejsca.

Wieża artyleryjska Godnatt

Kurrholmen

Druga z zachowanych wież rdzeniowych (7) zbudowana w latach 1860-1863 na wyspie szkierowej w zachodniej części zatoki Karlskrony. Jest rzadziej odwiedzana ze względu na położenie z dala od tras żeglugowych. W odróżnieniu od Godnatt zbudowana na planie okręgu z tylko jednymi schodami od północnego zachodu. Na parterze znajdował się magazyn oraz prawdopodobnie kuchnia polowa. Powyżej znajdowało się piętro obsadzone artylerią. W 1986 na najwyższym tarasie dodano prowizoryczny drewniany dach. Obiekt dostępny jest tylko w czasie wycieczki z przewodnikiem.

Fort Kungsholm (8)

Fortyfikacja leży na niewielkiej wyspie Kungsholmen u zachodnich brzegów Tjurkö. Jest to jedno z dwóch umocnień osłaniających drogę wejściową do portu w Karlskronie. Od strony cieśniny jest odgrodzone niskim kamiennym wałem. Fortecę na planie pięciokąta rozpoczęto budować w 1680 roku według planu generalnego kwatermistrza Erika Dahlberga. Do konstrukcji zużyto materiał ze zniszczonych twierdz duńskich oraz bloki wapienia z kamieniołomów na Olandii. Twierdzę wznoszono jednak długimi etapami przerywając pracę ze względu na toczone wojny. W 1789 Karlskrona została zablokowana przez flotę rosyjską, ale do bitwy nie doszło. Dopiero w latach 20-tych XIX wieku zmodernizowano fortecę przystosowując ją do reguł obrony przed nowoczesną bronią artyleryjską. Do 2000 roku fort służył jako jedna z siedzib Pułku Artylerii Nadbrzeżnej Karlskrony. Obecnie odbywają się tutaj szkolenia morskie dla żołnierzy, obiekt jest też udostępniony do zwiedzania z przewodnikiem. Z 12 hektarów obejrzeć można mniej więcej połowę. Wycieczka trwa 2 godziny. Najciekawszym fragmentem założenia jest okrągły basen portowy otoczony grubym murem z otworami strzelniczymi wzorowanym na stylu weneckim. W sąsiedztwie portu znajduje się najważniejszy element fortyfikacji - budynek zwany donżonem połączony galerią z redutą północną. Aktualnie pokryty jest drewnianym dachem zwanym "fredstak" (dach pokoju), który w razie potrzeby można było łatwo zdemontować. Donżon zbudowany był w latach 30-tych XIX wieku przez Baltzara Cronstranda. Ale najstarszym budynkiem na wyspie Kungsholmen jest Wielka Prochownia zwana też ze względu na sylwetę "kościołem" a ukończona w 1736 roku. Jak inne tego typu magazyny posiada podwójny mur, ciekawie rozwiązany system wentylacji oraz pancerne, żelazne drzwi. Na wyspie znajdują się też 2 mniejsze dobrze wentylowane prochownie. W głębi lądu stoją koszary oficerskie (Södra i Norra Befälshuset). Dawny plac paradny w centrum twierdzy zajmuje obecnie park z tropikalnymi okazami drzew i krzewów przywożonych z zamorskich podróży. Rosną tu m.in. orzech włoski, tulipanowiec amerykański, araukaria chilijska i miłorząb. Uzupełnieniem trasy jest wizyta w niewielkiej izbie pamięci poświęconej historii fortu.

Forteca Kungsholm

 

Zamek Drottningskär (9)

Po przeciwległej strony cieśniny Aspösund na mniejszym szkierze w latach 1680-1725 powstała druga forteca chroniąca wejścia do portu w Karlskronie. Dwukrotnie flota nieprzyjacielska próbowała sforsować cieśninę, jednak zarówno Rosjanie jak i Anglicy lorda Nelsona nie odważyli się przepłynąć obok fortecy. Według Erika Dahlberga nie było piękniejszego morskiego zamku w całej Europie. Regularne założenie z trzypiętrowym granitowym donżonem w którym znajdowała się prochownia, stanowiska artyleryjskie i pomieszczenia gospodarcze. Koszary dla 250-osobowego garnizonu zlokalizowano w wale ograniczającym dziedziniec od strony morza. Dla komendanta postawiono dodatkowo drewniany szwedzki domek bezpośrednio na dziedzińcu. Forteca jest flankowana czterema bastionami noszącymi imiona szwedzkich królowych: Maria, Hedvig, Ulryka i Krystyna. Od strony Aspö obecnie prowadzi do zamku drewniany most, który jest dodatkowo umocniony szańcem otoczonym fosą. Od lat 70-tych XIX wieku obiekt był stopniowo rozbrajany i ostatecznie w 1895 roku wycofany ze służby, chociaż jeszcze w czasie I wojny światowej zlokalizowano tutaj baterię dział. Obecnie w twierdzy znajduje się m.in. restauracja i kawiarnia. Skromna wystawa z poglądową makietą pokazuje dzieje obiektu.

Aspö

Aspö Kyrka

Wyspa w archipelagu Karlskrony ma powierzchnię ponad 7 km kwadratowych a znajduje się na niej kilka osiedli letniskowych w tym największe Drottningskär na północno-wschodnim wybrzeżu. Kąpieliska. Kilka szlaków rowerowych. Przystań najczęściej odwiedzana jest ze względu na opisaną powyżej twierdzę. Warto dodać, że nowszy, ale niedostępny do zwiedzania fort znajduje się w położonym dalej na południu Elenabben. Inną atrakcją jest Muzeum Mobilnej Artylerii Przybrzeżnej (10) zlokalizowane w lesie w centrum wyspy. W kolekcji znajduje się sprzęt wojskowy głównie z okresu II wojny światowej, w tym działa, aparatura kierująca ostrzałem, urządzenia służące łączności, konserwacji a także pojazdy i mundury. Ekspozycja zajmuje kilka pomieszczeń a jej część znajduje się na zewnątrz. W pobliżu jest też dawna bateria artyleryjska. 

Muzeum otwarte w sezonie w godzinach 10-16. Szczegółowe informacje pod telefonem 0455 538 93 lub 0768 35 62 90 lub przez pocztę mailową info@kustartilleri.se

W pobliskiej osadzie Ryd po zachodniej stronie wyspy znajduje się ceglany neogotycki kościół Aspö Kyrka (11) zbudowany w 1891 roku. Budulec transportowano z cegielni w Nättraby a fundament wzniesiono z miejscowego budulca. Kolorystyka wnętrza przywrócona w latach 90-tych ubiegłego wieku. Kolekcja statków wotywnych oraz uroczy posążek średniowiecznego biskupa Eskila. Cmentarz parafialny znajduje się w osadzie Drottningskär na wschodzie.      

Karlskrona część 8 Historyczny port i stocznia

KARLSKRONA [247 km], 37,3 tys. mieszkańców

Na południe od starego miasta na bałtyckim brzegu wyspy Trossö oraz sąsiedniej Lindholmen znajduje się historyczny kompleks portowy wpisany na listę światowego Dziedzictwa UNESCO. To jeden z nielicznych portów morskich na świecie, który zachował urządzenia konieczne do obsługi okrętów żaglowych. Jak w każdym czynnym porcie wiele budynków pełni rolę współczesnych magazynów związanych z wielkimi firmami handlowymi np. Saabem czy Kockums AB. Dodatkowo teren ma status bazy szwedzkiej marynarki wojennej i zarządzany jest przez władze wojskowe. W stoczni konstruuje się nowoczesne łodzie podwodne i jednostki okrętowe tworzone z części kompozytowych. Dlatego do wstępu na terytorium wymagana jest przepustka, a zwiedzanie zwyczajowo jest możliwe w czasie zorganizowanej tury z miejscowym przewodnikiem. Wszyscy odwiedzający powyżej 18 roku życia muszą wylegitymować się aktualnym dowodem tożsamości. Niestety w 2020 roku ze względu na kwestie sanitarne możliwość odbywania wycieczek po bazie wojskowej została zawieszona. 

Historyczna Örlogsbasen składa się z 3 grup budynków i urządzeń. Pierwsza koncentruje się w pobliżu głównej bramy portowej (budynek Högvakten), druga znajduje się w zachodniej części wybrzeża Trossö, ostatnia ciągnie się wzdłuż wąskiej wyspy Lindholmen powstałej przez połączenie dwóch mniejszych szkierów Lindholmen i Söderstjärna. Budynki powstawały w różnym czasie, wiele z nich stanowi jednak zabytki historyczne stojące na tym miejscu od ponad 200 lat. Na lewo od bramy wejściowej stoi magazyn Inventariekammare nr 1 (1) - długi żółty barak o czterech kondygnacjach i 20 bramach zbudowany w latach 80-tych XVIII wieku według projektów Frederika af Chapmana i Carla Augusta Ehrensvärda. Przechowywano tutaj w okresie zimowym żagle i takielunek statków, które w tym czasie stały zacumowane przy nabrzeżu lub poddawane były remontom w dokach. Magazyny portowe zlokalizowano też po prawej stronie od Högvakten. Były to również długie budynki, w których dodatkowo umieszczono warsztaty stolarskie, malarskie, odlewnię ołowiu, gwoździarnię, warsztat modelarski czy pomieszczenie do regulacji wag i miar. Pomiędzy dwoma magazynami znajduje się boczna brama zwana Chapmanporten prowadząca do rezydencji dyrektora stoczni. W XIX wieku otrzymała ona stylową balustradę z ornamentem pochodzącą z wycofanego ze służby okrętu liniowego. W budynku z dobudówką w kształcie klasycznej świątyni znajdowało się archiwum projektowe (2), w którym zgodnie z królewskim dekretem z 1752 roku przechowywano modele wszystkich statków i konstrukcji wybudowanych w stoczni, a nawet przeniesiono tam niektóre ze Sztokholmu. W sali na parterze werbowano załogi statków. W tympanonie powyżej drewnianej kolumnady znajduje się monogram króla Gustawa III wyrzeźbiony przez Johana Törnströma. Był to oficjalny rzeźbiarz Admiralicji, który na terenie portu miał swoją pracownię. Trudnił się głównie wykonywaniem galionów, czyli ozdobnych zakończeń stewy dziobowej. Pracownia (3) to jedyny w swoim rodzaju budyneczek stanowiący skrzyżowanie zwykłej drewnianej szopy z rzeźbioną świątynią antyczną. Na klasycznym białym portalu znajduje się maszkaron autorstwa samego artysty. Już w pobliżu przejścia na Lindholmen na samym brzegu stoi niewielki szałas na palach. Pierwotnie był to wydzielony akwen na którym składowano drewno służące do budowy lub reperacji statków. Potem zbudowano zadaszenie i w pomieszczeniu składowano łodzie. Stara część nabrzeża otwiera się na duży basen portowy. Jego środkiem od budynku Högvakten prowadzi współczesny most na wysuniętą w morze wysepkę Lindholmen, a nieco dalej na zachód znajdują się dwa drewniane pomosty zwane Kölhalningsbroarna (4). Tylko jeden z nich został gruntownie odnowiony. Oba stanowią element dawnej stoczni remontowej. Kadłuby statków były wyciągane za pomocą umieszczonego tu dźwigu, co umożliwiało konserwację stępki oraz poszycia poniżej linii wody. Jest to jedno z nielicznych w świecie zachowanych urządzeń tego typu powstałe już w latach 1685-86. Wejścia na Lindholmen od strony lądu strzeże niewielka budka wartownicza. Nieco dalej znajduje się potężny na owe czasy suchy dok zwany Polhemsdockan (5) wykuty w skale w latach 1717-1724. Ma 65 m długości, 15 m szerokości i 5 m głębokości a w czasie jego budowania wysadzono w powietrze 4000 metrów sześciennych skały. Uznano go nieoficjalnie za "ósmy cud świata". W czasie przygotowania budowli hydrotechnicznej zdarzały się też niemiłe niespodzianki. W 1721 roku wielki sztorm przerwał prowizoryczną tamę i dok zalała woda niszcząc po części to co już wybudowano. Wreszcie w 1724 roku największy liniowiec szwedzkiej floty King Karl został jako pierwszy wyremontowany w tym sztucznym basenie. Ponieważ w Bałtyku nie ma pływów woda z wnętrza była sztucznie odprowadzana za pomocą pompy. Z początku korzystano jedynie z pracy ludzkich mięśni, a całkowite osuszenie basenu przez 270 osób podzielonych na 4 zmiany trwało aż 4 dni. Potem system ulepszano stosując w tym celu turbiny wiatrowe oraz maszyny parowe. Obecnie w tym miejscu funkcjonuje nowoczesna pompa elektryczna i nadal wykorzystuje się Polhemsdockan przy konserwacjach statków.

Wasaskjulet

W pobliżu odrestaurowano dawny budynek pompowni ze starą pompa parową pracującą w tym miejscu do 1944 roku. Wasaskjulet (6) to z kolei oryginalna na owe czasy zadaszona pochylnia na której budowano statki nie zważając na warunki atmosferyczne. Budynek został wzniesiony w 1763 roku a swoją obecną nazwę otrzymał 15 lat później kiedy zwodowano tutaj 60-działowy okręt Waza. Po zamknięciu znajdował się tutaj magazyn opału, a obecnie budynek pełni rolę oryginalnej sali koncertowej dla orkiestry marynarki wojennej. Wzdłuż wyspy Lindholmen ciągnie się Powrozownia (Repslagarebanan, 7) najdłuższa drewniana budowla w Szwecji mierząca 300 metrów. Jest to zarazem jeden z najstarszych budynków w Karlskronie zbudowany w roku 1690. Od strony południowej zabezpiecza go kilkumetrowy mur oporowy. Znajdują się tu również dawne kamienne bastiony: Neptun, Castor i dalej na wschodzie Pollux. W bastionie Neptun mieści się obecnie tzw. łąka galionów - miejsce gdzie wystawiono kilka dawnych rzeźb dziobowych. Zgodnie z nazwą w Repslagarebanan produkowano liny okrętowe. Na obu krańcach tej dwukondygnacyjnej podłużnej hali znajdowały się magazyny na włókna konopi pierwotnie dostarczane z terenów dzisiejszej Łotwy. Środkiem biegła natomiast taśma na której skręcano przędzę, formowano liny, czyszczono i gręplowano. Smołowanie odbywało się w drewnianym budynku zwanym "Finska Kyrkan" położonym w pewnym oddaleniu na cyplu wysepki Söderstjärna, ponieważ proces ten wiązał się z ryzykiem wzniecenia pożaru. W 2006 reaktywowano działalność rzemieślniczą w Repslagarebanan. Turyści mają okazję prześledzić całą linię produkcyjną, mogą także wziąć aktywny udział w pracy. Tego typu wycieczka kosztuje 75 SVK.

W zachodniej części portu znajduje się największy kompleks suchych doków w Karlskronie nazywany Femfingerdockan (8). Nazwa ta wiąże się z charakterystycznym układem basenów, które oglądane z lotu ptaka układają się w kształt pięciu palców dłoni. Według założeń Augustina Ehrensvärda planowano w tym miejscu stworzyć jeszcze większą bazę morską z 31 dokami, którym towarzyszyć miały dwie pochylnie oraz duże żurawie suwnicowe. Statki miały tu spędzać okres zimowy podlegając przy okazji drobnym naprawom i konserwacjom. Tą część portu budowano prawie sto lat pomiędzy 1758 a 1856 rokiem. W tym celu należało osuszyć płytką zatokę pomiędzy Trossö a funkcjonującą wtedy oddzielnie wysepką Björkholmen. Pierwszym budowniczym doków był szwedzki inżynier Daniel af Thunberg znany wcześniej z projektów twierdzy Suomenlinna w Helsinkach. Za jego życia powstały dwa najstarsze baseny. Inwestycja została jednak odłożona w czasie ze względu na wojnę z Rosją w latach 1788-1790.

Gamla Mastkranen

Po śmierci Thunberga oraz głównego mecenasa inwestycji króla Gustawa III budowa trzech ostatnich doków trwała jeszcze ponad pół wieku. Urządzenia portowe do dziś są aktywnie wykorzystywane w trakcie budowy statków. Co pewien czas baseny są też opróżniane z wody i można obejrzeć ich wybetonowane dno. Przy ujściu Femfingerdockan do kanału portowego stoi historyczny żuraw (Gamla Mastkranen, 9). Podnośnik został zbudowany w początku XIX wieku przez mechanika Jonasa Liedströmera. Służył do podnoszenia towarów a także drewnianych masztów, co pozwalało na wprowadzanie statków do doku. Wieża mierzy 42 m wysokości (6 kondygnacji) a w podstawie ma rozmiary 12 na 12 metrów. Cokół budynku jest zbudowany z cegły, poszycie dźwigu wykonano z drewna pokrytego dachem miedziowym. Mechanizm dźwigowy wraz z systemem lin i przekładni został zachowany do czasów współczesnych. Do jego uruchomienia używano siły mięśni ludzkich, potrzebna była załoga w liczbie 96 mężczyzn. Machina funkcjonowała do 1873 roku. Obecnie budynek żurawia jest sporadycznie wykorzystywany jako sala konferencyjna. Po drugiej stronie basenu stoi bardziej współczesny stalowy żuraw. Jest to tzw. "dźwig francuski" o wysokości 78 m i wadze 670 ton                         

Karlskrona część 7: Ze Stortorget w kierunku północnym

 

 KARLSKRONA [247 km], 37,3 tys. mieszkańców

Północne przedmieścia Karlskrony rozlokowane są na kilku wyspach szkierowych (Pottholmen, Pantarholmen, Långö, Hästö i paru mniejszych). Poszczególne osiedla odróżniają się od siebie intensywnością zabudowy oraz jej funkcjami. Biegną tędy główne drogi dojazdowe na Trossö (Österleden, Sunnavägen), którym towarzyszy magistrala kolejowa. 

W kierunku północnym ze Stortorget wybiegają 3 równoległe ulice, które na odcinku do parku Hogland pokonują wyraźną skarpę. Od zachodu są to: Rådhusgatan/Landbrogatan, Norra Kungsgatan i Norra Smedjegatan. Pierwsza z nich prowadziła bezpośrednio na drewniany most zbudowany jeszcze w XVII wieku, który łączył miasto ze stałym lądem. Na początku ulicy znajdowała się brama triumfalna postawiona z okazji uroczystego wjazdu króla Fryderyka I w 1731 roku. Budowlę tą zburzono jakieś 130 lat później, podobnie jak towarzyszącą jej wartownię. Replikę tej ostatniej możemy dziś zobaczyć w Vämöparken (patrz niżej) Na rogu Rådhusgatan i Ronnebygatan stoi monumentalny gmach z narożną wieżyczką jeszcze do niedawna stanowiący główną siedzibę Handelsbanku. Szereg dużych kamienic w ciągu Ronnebygatan powstało po pożarze tej dzielnicy w 1887 roku. Najbardziej zdobną fasadę z tej grupy posiada Hubendickska Huset na rogu Ronnebygatan i Norra Smedjegatan (1) wzniesiony w latach 1888-1889. 

Hubendickska Huset

W górnej części eleganckiej czerwonej elewacji znajduje się fryz wykonany metodą sgraffita przedstawiający motywy handlowe i kolonialne, a także rozmaite wynalazki techniczne, m.in. fotografię i lokomotywę parową. Znacznie dłuższa jest historia żółtego budynku położonego niżej przy Landsbrogatan 7 (2). Ta długa posesja została zabudowana w końcu XVIII w. i szczęśliwie uniknęła ognia w czasie wielkiego pożaru miasta w 1790 roku. Od 1802 roku stała się siedzibą jednego z admirałów szwedzkiej floty Johana af Puke. Od strony dziedzińca głównemu budynkowi towarzyszą rozległe oficyny a w ogrodzie znajdowały się przyjemne altany. Przebywało tu wielu dworskich dostojników, a kilkukrotnie gościł sam władca, stąd dzisiejsza nazwa rezydencji Kungshuset. Gustaw IV Adolf powitał tutaj swoją nowo zaślubioną żonę Fryderykę Dorotę Wilhelminę Badeńską po raz pierwszy w Skandynawii (wcześniej zostali zaślubieni per procura w Stralsundzie). Zrządzeniem losu dom ten był też miejscem ostatnich noclegów pary królewskiej przed ich wygnaniem ze Szwecji w grudniu 1809 roku. Kwartał pomiędzy Landbrogatan i Norra Kungsgatan zajmuje duża galeria handlowa Kronan powstała w 1993 roku. Znajduje się tutaj m.in. jedyny w Karlskronie sklep zegarmistrzowski. Dalej na północ rozciąga się Hoglandpark. Pierwotnie była to płytka zabagniona zatoka osuszona w XVIII wieku. Park powstał jakieś 100 lat później na miejscu dawnego targu Neptuni oraz ogrodów warzywnych. Z 1720 roku pochodzą najstarsze drzewa w parku. W centrum dużego prostokątnego skweru znajduje się sadzawka oraz niedawno zmodernizowany plac zabaw dla dzieci. Zwracają uwagę piękne dywany kwiatowe, np. z herbem Karlskrony. Pomnik Karola XIII nawiązuje do królewskiego patrona, który prowadził szwedzką flotę w bitwie pod Hogland w 1788 roku. Była to część kampanii szwedzko-rosyjskiej zakończona w sumie nierozegraną. Szwedzi ponieśli, co prawda mniejsze straty, ale nie udało im się przedostać w okolice Sankt-Petersburga. W trakcie bitwy admiralski okręt uległ uszkodzeniu i musiał wycofać się z szeregu. Oprócz królewskiej statuy park zdobi jeszcze kilka rzeźb, w tym wizerunek Dziewczyny z Blekinge (Blekingeflickan) Gunnara Nilssona. W Hoglandparken odbywa się wiele okolicznościowych imprez, w tym jarmark bożonarodzeniowy i parada pierwszomajowa. Od północy park zamyka biały budynek dawnego gospodarstwa kupieckiego Ehrnbergska Gården, obecnie część centrum biznesowego (3). Od frontu posiada duży balkon ponad głównym wejściem, na zapleczu niższe budynki pełniące dawniej funkcję kramów. W południowo-wschodnim narożniku parku przy Kungsplan znajduje się Fribergska Huset - wielka secesyjna kamienica, w której mieściło się pierwsze miejskie kino. 

Łazienki Varmbadhuset: elewacja i wnętrze

Dalej na północy miniemy budynek łaźni miejskiej (4). Zbudowany w latach 1903-1904 przez Wilhelma Klemminga wyróżnia się wspaniałą secesyjną fasadą. Wnętrze zdobią żelazne i mosiężne okucia, zdobne balustrady i malowane drzwi. Do dziś w budynku funkcjonują termy z basenem kąpielowym. Dzielnica wokół miała charakter przemysłowy. W 1907 roku powstała tutaj elektrownia miejska - obecnie zakład Affärsverken, który oprócz dystrybucji prądu odpowiada także za przesył ciepła a w latach 1916-1949 administrował linią tramwajową biegnącą z Bergåsa do Amiralitetsgatan. Dzisiejsza Kungsplan biegnie mniej więcej po śladach dawnego mostu łączącego Karlskronę ze stałym lądem. Obecnie większość obszaru wraz z wysepką Lackeholm została zasypana i połączona z główną wyspą a na tym terenie zbudowano dworzec kolejowy. Właściwe mosty przecinają niewielką teraz cieśninę między Trossö a Pantarholmen. 

Pantarholmen to obecnie osiedle mieszkaniowe z ceglanymi blokami. Zachowało się też kilka starszych kamienic oraz fabryka lamp z 1884 roku. Nazwa wyspy pochodzi od cła (szwedzkie: pant) jakie musieli tu zapłacić rolnicy handlujący w Karlskronie płodami ziemi. Do dzisiejszych czasów nie zachował się budynek komory celnej. Podobną budkę z Tullholmen obejrzeć można w Wämöparken. Pobliskie Lilla Pantarholmen i Långö odznaczają się bardziej kameralną willową architekturą. Na Lilla Pantarholmen prowadzi piesza kładka z okolic dworca kolejowego. W północnej części Långö znajduje się kąpielisko.  

Na wschód od Pantarholmen znajduje się najlepszy punkt widokowy na Karlskronę. To wzgórze Bryggareberget (5) na które prowadzi wąska asfaltowa droga zwana "szlakiem miłości". Z wzniesienia świetnie widać śródmiejskie kościoły oraz wysokie żurawie portowe. Na bliższym planie znajduje się wyspa Stumholmen a za nią ufortyfikowane szkiery w zatoce z najbardziej rozbudowaną twierdzą Kungsholmen. Na szczycie znajduje się 75-metrowy maszt telekomunikacyjny oraz pomalowana na biało-niebiesko wieża wodna. Na skalistej krawędzi wzgórza stoi kawiarnia i restauracja Utkiken z tarasem. Zalesione stoki wzgórza przecinają liczne ścieżki spacerowe. Od strony wschodniej i południowej są one urwiste i skaliste, poprzecinane uskokami. Dawniej znajdowały się tutaj duże zbiorniki z paliwem. Nazwa Bryggareberget pochodzi od historycznego browaru Tyska Bryggeriet (6) założonego w 1683 roku przez Niemca Filipa Henryka Kraana. W 1972 roku zakład ostatecznie zamknięto a w zabytkowym kompleksie przemysłowym mieści się obecnie centrum biznesowe. Na skalnej krawędzi nieco powyżej browaru stoi biała latarnia morska Karlskrona Övre Fyr (7). Sama wieża zbudowana w 1918 roku osiąga wysokość 15 m, ale ze względu na położenie wysoko na stoku światło widoczne jest 35 m nad powierzchnią morza. Po północnej stronie wzniesienia znajduje się kompleks cmentarza miejskiego z charakterystycznymi ozdobnymi drzewkami. Pochowany tu jest m.in. król wódki Lars Olsson Smith - założyciel marki Absolut, a także pisarz Karl Birger Arvidsson. Bryggareberget to część dużej wyspy Wämö stanowiącej dzisiaj jeden ląd razem z Pantarholmen i Hästö. Pierwotnie znajdowały się tutaj 3 gospodarstwa chłopskie przejęte następnie przez miasto, które na wyspie wypasało konie i inne zwierzęta należące do inwentarza. Tylko przez krótki okres funkcjonowała tutaj jedna ze stoczni okrętowych. Potem Wämö stało się terenem rekreacyjnym oraz siedzibą jednego z wojskowych regimentów. Największe osiedle Bergåsa znajduje się obecnie w jej zachodniej części. Punktem charakterystycznym jest kampus politechniki regionu Blekinge (BHT). Przy projektowaniu budynków akademickich użyto nowoczesnych energooszczędnych technologii, częściowo są to zupełnie nowe obiekty powstałe po 1989 roku, częściowo zaadaptowano dawne koszary marynarki wojennej. Wokół Wämö biegnie ponad 10-kilometrowy, okrężny, znakowany na pomarańczowo szlak pieszy. Prowadzi on wzdłuż wybrzeży przez zalesiony zachodni cypel nazywany Västra Mark i dociera do parku Wämö (8) stanowiącego największą atrakcję turystyczną wyspy. Historia terenu zaczęła się od wielkiego festynu regionalnego zorganizowanego na tym terenie w 1909 roku. 

Budowle historyczne w Vämöparken: kiosk gazetowy i brama miejska

Kustosz muzeum Blekinge Gustaf Quiding wysunął pomysł organizacji miejsca, gdzie mogłyby się corocznie odbywać podobne imprezy. W zamyśle miał to być park obejmujący fragment naturalnego krajobrazu, w którym zlokalizowano obiekty rozrywkowe a także rozmaite pamiątki kulturowe na podobieństwo sztokholmskiego skansenu. W parku organizowano liczne imprezy sportowe oraz folklorystyczne.  W 1922 roku miała tu miejsce duża wystawa rolnicza. Stosunkowo często lokalizowano tutaj coroczne Dni Blekinge. Cyklicznie organizowano także rozmaite regionalne targi. W ostatnich latach popularność zdobyła halloweenowa impreza zwana Dniem Dyni. Spacer po zmroku w parku rozświetlonym lampionami wyciętymi z tych warzyw stanowi ciekawą atrakcję. W Wämöparken zbudowano najpierw estradę taneczną, gospodę i wieżę widokową. Obecnie oferta wzbogaciła się także o minizoo, tor dla psów, labirynt, place do gry w szachy i boule oraz szlak tematyczny Vilsestig pozwalający dzieciom uzyskać orientację w terenie leśnym. Zgromadzono tutaj kilkanaście obiektów kulturowych z Karlskrony i okolic. Z ciekawszych budynków warto wspomnieć o nawiedzonej plebanii z Hjörtsberga, tzw. gotyckiej chacie (wyróżniającej się wysokim dachem) z Holje, domku stoczniowca z dawnej dzielnicy portowej Västerudd (Vega-Svens Stuga), młynie wodnym ze wsi Mörtön, wiatraku z Jämjö (Mor Minas Kvarn) oraz najstarszym w Szwecji kiosku gazetowym stojącym pierwotnie na stacji kolejowej w Karlskronie. Tuż za bramą parkową znajdziemy tzw. Bautastenen - kamień na którym wyryto słowa lokalnej pieśni ludowej Blekingesången a także kamień milowy spod zajazdu Krutviken.

 

Park jest otwarty dla publiczności przez cały rok. W sezonie letnim (VI-VIII) udostępniane są wnętrza obiektów kulturowych (pomiędzy 7.30 a 15.30). Wstęp bezpłatny. Z centrum dojazd autobusem nr 8. 

 

Zabudowania Karlskrony ciągną się dalej na północ poza Sunnakanal oddzielający wyspę Wämö od stałego lądu. Na niewysokich wzgórzach zbudowano osiedla ogrody z oryginalnymi blokami - "falowcami" (Marieberg, Kungsmarken). W obniżeniu pomiędzy tymi osiedlami znajduje się Busfabriken - centrum zabaw dziecięcych z rozmaitymi urządzeniami znanymi z popularnych placów zabaw (9). 

 

Wstęp płatny tylko dla dzieci: 159 SVK w dni powszednie i 179 SVK w weekendy. Otwarte od 10 do 19.

 

W 1975 roku zbudowano niewielki kościół Kungsmarkskyrkan o konstruktywistycznych kształtach pawilonu z salą na 200 osób.