Tidaholm część 4

TIDAHOLM [271 km] / 8,2 tys. mieszkańców

Tidaholm to przede wszystkim dobry punkt wypadowy do kompleksu historycznych zabytków położonych w dolinie Ekedalen na zachodzie. Z najciekawszych obiektów w tamtym obszarze warto wymienić kościół w Kungslena, cmentarzysko w Dimbo i obelisk bitwy pod Gestilren. Miejsca te będą jednak opisane w innej części bloga (cykl Eriksgata). Poniżej charakterystyka kilku innych obiektów  i szlaków spacerowych poza centrum Tidaholm.  

Helliden Slott i Hellidsberget

Dojazd z dworca autobusami nr 321, 322, 323, 325, 326, 327, 405 do przystanku Hökensås Skolan. Dalej pod górę piechotą wzdłuż Von Essens väg. 

Po wschodniej stronie miasta u podnóży zalesionego wzgórza znajduje się dawna rezydencja (1) hrabiów von Essen - właścicieli przemysłowej infrastruktury Tidaholmu. Dwór wzniesiono w 1858 roku a obecną neorenesansową formę pałacyku przyjął po przebudowie nadzorowanej przez architekta Helgo Zetervalla. Warto obejrzeć piece kaflowe we wnętrzach. Po krachu finansowym na rynku zapałczanym część rezydencji musiała zostać zastawiona. Ostatecznie w 1950 roku po śmierci baronowej Elli Dickson von Essen obiekt nabyła organizacja Błękitna Wstążka (Blåbandsrörelsen) i zlokalizowała tutaj szkołę. Obecnie w części pomieszczeń znajduje się schronisko turystyczne a inne sale wykorzystuje muzeum sztuki litograficznej. 

Otwarte w weekendy od 11 do 16. Wstęp bezpłatny. Kontakt telefoniczny: 073 623 44 86

Panorama Tidaholmu ze wzgórza Hellidsberget (stok slalomowy)

Widoki na miasto. Poniżej pałacu znajduje się park z kilkoma stawami należący do kompleksu szkoły ludowej. Na północny wschód od rezydencji ciągną się tereny rekreacyjne na grzbiecie Hellidsberget (207 m npm) z oświetlonymi letnimi i zimowymi trasami biegowymi. Start od drewnianej chaty Sisustugan (2), w której znajdują się sanitariaty oraz polowa kuchnia. W północnej części wzgórza niewielki sztucznie naśnieżany stok slalomowy (3). Panorama obejmuje miasto oraz położone dalej na zachodzie Skaraborgu góry wyspowe, m.in. Varvberget nad Ekedalen.

Norra Rundan

Ścieżka przyrodniczo-kulturowa o długości 5,5 km startuje z okolic dzisiejszego magistratu (Stadshus). Dojazd autobusami 303 i 327 do przystanku Ulvesborg, stąd do Långgatan. Znakowana pomarańczowymi paskami.

Kullö Kvarn

Pętla biegnie wzdłuż terasy nadzalewowej i zalewowej rzeki Tidan. Bagienne tereny wokół cieku na północy noszą nazwę Tidans Mader. Łąki kośne i łęgi nadrzeczne. Matecznik ptaków (dwie wieże obserwacyjne). W dawnej średniowiecznej wsi Ingemarstorp kamień z epoki brązu. Bliżej miasta trafimy na komunalny cmentarz północny z kaplicą zbudowaną w 1934 roku. Warto też zboczyć kilkaset metrów wzdłuż Ångarpsvägen do dawnego młyna zwanego Kullö Kvarn (4). Zakład oparty o siłę wody działał od XVII wieku. W 1895 roku powstała tu jedna z najstarszych w Szwecji elektrowni uruchomiona na potrzeby pałacu Helliden. W odróżnieniu od młyna działa ona jeszcze i dzisiaj.   

Folkets Park

Dojazd autobusami 303 i 327 do przystanku Ulvestorpsgatan. 

Ogród na granicy miasta otwarty w 1917 roku. Scena taneczna oraz kilka razy w roku organizowane pchle targi.

Siggestorpstugan

Dojazd autobusami 302, 303, 321, 322, 323, 325, 326, 327 do przystanku Tidavallen.

Ta stara drewniana chata z XVII wieku znajduje się w sosnowym lesie Stallängskogen (5) po północnej stronie miejskiej obwodnicy. Kompleks jest pozostałością dawnej puszczy otaczającej Tidaholm jeszcze w końcu XIX wieku. W zagrodzie latem prowadzi się sprzedaż wyrobów pszczelarskich.    

Ånarundan

Szlak oznaczony drewnianymi słupkami ma długość 3,6 km i startuje spod miejskiego kempingu. Dojazd komunikacją publiczną do przystanku Tidavallen, jak wyżej.

Pętla biegnie wzdłuż rzeki Tidan prowadząc po wschodniej stronie obszarem rolniczym, a po zachodniej bagiennym lasem. Doprowadza do ruin papierni (6) przy gospodarstwie Bältenberga. Na trasie miejsca do grilla i kąpieliska.  

                        

Trollkyrkerundan - park narodowy Tiveden

Dłuższy, liczący prawie 5 km kręty szlak w południowo-wschodniej części parku, którego przejście zajmie około 3 godziny. Należy pamiętać, że teren jest dość trudny - czekają nas naprzemienne podejścia i zejścia. Trasa prowadzi na widokowe wzgórza zbudowane z fantastycznie ukształtowanych wielkich skał (boczne warianty). W ich otoczeniu gęste lasy, torfowiska oraz malownicze jeziora. Możliwość łączenia szlaku z dojściem do dalekobieżnego Bergslagsleden prowadzącego ze Stenkällegården na północ, a także rozmaitych skrótów. 

Figurki kamienne na szlaku

A [1 km] Z parkingu przy głównym wejściu do parku (huvudentrén) musimy cofnąć się do głównej drogi dojazdowej. Prostopadle do niej po drewnianej kładce szlak wchodzi w las i od razu stromo pnie się do góry.  Przy drogowskazie możemy wybrać kierunek obejścia pętli. Do Stora Trollkyrkan wzdłuż obydwu wariantów jest mniej więcej ten sam dystans. Najczęściej wędruje się przeciwnie do ruchu wskazówek zegara - wybieramy więc prawe odgałęzienie. Stromo w górę drewnianymi schodkami wydostajemy się na wzgórze Oxaberget. Z krawędzi jest ładny widok na rozszerzające się ku zachodowi jezioro Stora Trehörningen. Nagie skalne wygłady porastają białe płaty chrobotka reniferowego (Cladonia rangiferina) nazywanego mylnie "białym mchem". Okazy tuż przy szlaku zostały niestety w dużym stopniu wydeptane przez turystów. Na szczycie wzgórza na płaskiej powierzchni skalnej spoczywa kilkunastotonowy głaz narzutowy. Wąską ścieżką obniżamy się w dół do wąskiej dolinki porośniętej lasem świerkowym a następnie trawersujemy grzbiet kolejnego skalistego garbu aby ostatecznie zejść na dno depresji zajętej przez torfowisko. Droga zmienia kierunek na północny i wznosi się łagodnie na grzbiet kolejnego wzgórza Trollskogebergen. Jest ono częściowo zbudowane z diabazów, co wpływa na nieco inny skład florystyczny siedliska. Po północnej stronie wzgórza wkraczamy w mroczny puszczański ostęp. Ścieżkę często tarasują zwalone pnie. Wokół pełno jest zarośniętych mchami i porostami głazów. Dróżka trawersuje północny stok poniżej skalnego okapu a następnie wyprowadza na niewielki skalny płaskowyż. Na płaskim granitowym postumencie wędrowcy zwyczajowo układają kamienne figurki i kopczyki. Z krawędzi płaskowyżu schodzimy drewnianymi schodkami. U podnóża skrzyżowanie szlaków.

B [0,7 km] W lewo skrót prowadzący w okolice jeziora Metesjön (1,2 km). W okolicy skrzyżowania odnaleźć można osobliwość geologiczną w postaci kotła wirowego wyrzeźbionego jeszcze pod powierzchnią lądolodu przez wody płynące pod ciśnieniem. Krótki fragment drogi biegnie gęstszym lasem a następnie łagodnie podchodzimy na kolejne skalne stoliwo zwane Tvillingberget. W otoczeniu wiele bloków skalnych porozrzucanych w nieładzie po stoku. Z prześwitów na wierzchowinie otwiera się widok na położony bardziej na południe masyw Lilla Trollkyrka oddzielony wąską doliną ryftową. Miejsce to znane jest z poetyckich opisów Wernera von Heidenstama czy Erika von Rosen. Schodzimy dość stromo północnym skłonem wzgórza przez ładny świerkowy las. W runie znajdują się specyficzne gatunki mchów takie jak znany u nas z Karkonoszy i Beskidów płaszczeniec marszczony (Plagothecium undulatum), atlantycki gatunek o wysokich łodyżkach Dicranum majus oraz torfowiec (Sphagnum). Po prawej kilkupoziomowy masyw skalny przypominający gigantycznego krokodyla. Powierzchnia urwiska powstała około 300 mln lat temu w czasie tworzenia uskoku związanego z zapadaniem się obszaru jeziora Wetter. Potem lodowiec modelował skały, czego śladem są wyraźne rysy i spękania granitowych warstw. W wąskim dnie rowu tektonicznego są drobne podmokłości, generalnie jednak jest to dolina sucha i nieodwadniana żadnym ciekiem. Ścieżka przewija się na przeciwległą stronę doliny a następnie podchodzi usypiskiem pełnym skalnego rumoszu pod ścianę skalną Trollkyrka. Po kilkudziesięciu metrach wspinamy się stromo w górę rodzajem skalnego żlebu. Z jego górnej partii po nagiej skale wejść można na najwyższy wierzchołek Lilla Trollkyrka mierzący nieco ponad 200 m npm. Panorama obejmuje położone na wschodzie jezioro Wetter a w pogodny dzień za pomocą lornetki dostrzec można wieżę kościoła klasztornego w Vadstenie. Być może w pewnej opozycji do tej świątyni miejsce nazwano łącząc pojęcie pogańskie z chrześcijańskim. Nazwę tą po raz pierwszy zapisano w 1667 roku a wyniosłe wzgórze stanowiło ważny punkt nawigacyjny dla żeglarzy pływających po jeziorze Wetter.  

C [0,6 km] Szlak nieco się obniża po czym wędruje wzdłuż niewielkiej grzędy skalnej. Po prawej kolejny duży granitowy masyw z charakterystycznym ciosem wytworzonym w warunkach klimatu subpolarnego przez wietrzenie mrozowe. Po przekroczeniu kulminacji schodzimy dość stromo w dół. Las którym wędrujemy nosi ślady dawnych pożarów. Wiele drzew pozbawione jest kory bądź na całym pniu, bądź fragmentami. Dno lasu porasta znany i u nas mech płonnik (Polytrichum commune) oraz gatunek charakterystyczny dla Dalslandu (Bazzania trilobata) odznaczający się y-kształtnym układem gałązek. Schodzimy do krawędzi podmokłej doliny Bottnalösen. Przy skale niewielki wysięk. Poniżej torfowisko z okazami brzozy karłowatej (Betula nana). Częstymi gośćmi tego terenu bywają głuszce (Tetrao urogallus), aby dojrzeć ptaka należy się jednak zachowywać bardzo cicho, gdyż jest to gatunek płochliwy. Wznosimy się nieco na połogi grzbiet do miejsca, gdzie zachował się pień starej sosny ze śladami nadpalenia. Pożary były naturalnym procesem wymiany substancji drzewnej w puszczy. Sosny odznaczające się grubą korą były znacznie bardziej odporne na ten żywioł niż jodły czy świerki. Najstarszy pień sosnowy na terenie parku narodowego jest datowany na 1309 rok, natomiast najstarsze żyjące okazy drzew pochodzą z XV wieku. Po kilkudziesięciu metrach dochodzimy do rozstaju szlaków u podnóża skał Stora Trollkyrka.

D [0,5 km, plus 0,2 km na szczyt Stora Trollkyrka i z powrotem] W prawo po 400 m dojść można do głównego szlaku regionalnego Bergslagsleden. Skręcamy w lewo aby po kilku metrach dotrzeć do perci prowadzącej na szczyt Stora Trollkyrka. Prowadzi ona około 100-metrowym odcinkiem śmiało wśród skał. Wejście na sam wierzchołek ubezpieczają drewniane schody. Widok z góry jest dość ograniczony przez wysokie drzewa, z pewnością jednak spojrzeć można na urwisko opadające w kierunku jeziora Trollkyrkesjön. Formacja skalna przypominała pierwszym wędrowcom pochyłe dachy katedralne. Jeden z głazów na szczycie nosi też nazwę kazalnicy (Predikstolen). Według ludowej tradycji na płaskowzgórzu odbywały się jeszcze w XIX w. tajemnicze pogańskie obrzędy ku czci staronordyckich bogów. Gösta Carlshult przytacza fragment pieśni czy poematu zasłyszanego w czasie badań etnograficznych w parafii Skaga. Miejsce to było niedostępne dla chrześcijan a wtargnięcie w rewir groziło śmiercią lub przymusowym wtajemniczeniem w praktyki sekty. Zejście tą samą drogą. 
Główny szlak prowadzi podnóżami wzgórza pokonując za pomocą schodów kilkumetrowy próg skalny. Powyżej miejsce odpoczynku z charakterystycznym stosem połamanych drzew. Tradycja nakazuje dołożyć jedną gałąź do tej piramidy: "dla szczęśliwej wędrówki". Po prawej za drzewami ukazuje się jezioro Trollkyrkesjön. W odróżnieniu od większości zbiorników wodnych w parku narodowym jego wody są stosunkowo przejrzyste i zielonkawe w barwie. W kilka minut dochodzimy nad samą wodę Po przeciwnej stronie akwenu widać skalne urwisko Stora Trollkyrka. Ścieżka biegnie dalej wzdłuż południowo-zachodniego brzegu jeziora do skrzyżowania szlaków. 

Nad brzegiem Metesjön

E [0,9 km] Prosto biegnie szlak w kierunku jeziora Sör-Amten w północnej części parku (2,4 km). Wiedzie tamtędy dłuższa pętla Oxögabergsrundan prowadząca na wysokie skaliste wzgórza. Skręcamy w lewo i po kilkunastu metrach dochodzimy do charakterystycznego pochyłego skalnego zbocza zwanego Friluftskyrkan. W XIX wieku w tym miejscu gromadzili się potajemnie członkowie niewielkich wspólnot chrześcijańskich, niezwiązanych z panującym w Szwecji obrządkiem protestanckim. W latach 40-tych tamtego stulecia rozwijał się w obszarach wiejskich ruch zwany roparna, popularny zwłaszcza wśród młodych ludzi. Kaznodzieje prowadzili płomienne i wręcz mistyczne homilie połączone z wyznaniem wiary. Ruch ten był tępiony przez władze kanoniczne, w Kvistbro pod Örebro doszło nawet do małej wojny religijnej. Połogim terenem docieramy nad brzegi jeziora Metesjön. Niski i podmokły zatorfiony odcinek przekraczamy po drewnianej kładce. Akwen jest silnie zakwaszony dlatego żadne wyższe organizmy nie mogą w nim bytować. Woda ma specyficzny czarny odcień. Na brzegach pojawiają się zarośla woskownicy europejskiej (Myrica gale) wykorzystywanej w dawnych czasach do aromatyzowania piwa, głębiej w zabagnionych zatoczkach spotkać można kwitnące na biało bagno grenlandzkie (Ledum latifolium) występujące tu na wschodniej granicy swojego zasięgu. Obchodząc brzegi jeziora docieramy do miejsca gdzie w jego toń opada charakterystyczny wydłużony blok skalny przypominający zanurzającego się węża morskiego. Ze skały jest najlepszy widok na Metesjön. Po przekroczeniu podmokłego odcinka w gęstym lesie wędrujemy znowu suchszym gruntem mając po lewej ręce wgląd w torfowiska ciągnące się w kierunku Bottnalösen. Trasa kluczy wyprowadzając na stromą krawędź wzgórza z fragmentarycznymi widokami w kierunku północno-zachodnim. Stamtąd znów schodzimy zmieniając kierunek bardzo stromym stokiem. Na dole skrzyżowanie dróg. W lewo skrót w kierunku Oxaberget (1,2 km).

Wychodnia skalna

F [1 km] Wędrujemy chwilę w dół stromościenną dolinką odwadnianą okresowym ciekiem, a następnie przekraczamy go i wznosimy się dość łagodnie na garb terenowy. Fragment lasu świerkowego opanowany został przez grzyby oraz korniki, co spowodowało obumieranie starego pokolenia. Obecnie na miejscu dawnych egzemplarzy wyrastają nowe. Regeneracja taka prowadzi do zróżnicowania wieku drzew i potęguje naturalny charakter lasu. Przy ścieżce trafiają się ponad stuletnie okazy świerków o obwodzie ponad 1 m w pierśnicy jak i młoda drągowina. Wędrujemy przez teren w którym w XVII i XVIII wieku pozyskiwano węgiel drzewny i smołę. Na północ od ścieżki w miejscu zwanym Tjärdalen zachowały się ślady dawnego miejsca służącego do uozyskiwania tego materiału. W łagodnych zboczach wykopywano długie rowy w których umieszczano bale drzewne a następnie przykrywano je darnią i podpalano je ograniczając dopływ tlenu. Wkraczamy na skalny grzbiet i wędrujemy wzdłuż malowniczej wygładzonej półki skalnej przypominającej nawierzchnię drogi asfaltowej. Następnie leśną ścieżką obniżamy się w dół trawersując północne stoki Oxaberget i docierając do skrzyżowania szlaków ponad parkingiem przy głównym wejściu. Koniec pętli.                             

Stenkällerundan - park narodowy Tiveden

 

Najpopularniejszy szlak turystyczny w parku narodowym Tiveden, stąd w sezonie w trudniejszych miejscach mogą się tworzyć zatory. Przejście 2,9 km trasy zajmuje przeciętnie półtorej godziny (wraz z odgałęzieniem na wzgórze Stenkälleklack). Możliwy jest skrót omijający jednak najciekawsze miejsca. Pętla prowadzi bowiem do słynnego wąwozu zasłanego kamiennymi odłamkami. Miejscami wąskie granie skalne i przełazy (należy stąpać ostrożnie, także dlatego aby nie rozdeptywać rosnących na skałach porostów). W kilku miejscach sztuczne ułatwienia (schody, kładki). Miejsca widokowe.  

A. [0,5 km] Początek trasy na parkingu przy głównym wejściu do parku. Na polanie wiaty oraz niewielka wystawa edukacyjna. Dobrze oznaczony początek szlaku znajduje się zaraz za niewielką drewnianą kładką. Kilkanaście metrów już za polaną w prawo odgałęzia się ścieżka w kierunku Stigmanspasset. Wędrujemy łagodnie pod górę świerkowym lasem omijając znajdujące się przy drodze bloki skalne. Po przekroczeniu niewielkiej kulminacji terenu stajemy u podnóża wysokiego skalnego masywu. Ścieżka trawersuje w prawo pod tą skałą ubezpieczona na krótkim odcinku drewnianą balustradką i po kilkudziesięciu metrach osiąga grzbiet. Granitowe skały są w charakterystyczny sposób wygładzone przez dawny lodowiec. Teren porośnięty skrajnie ubogim borem sosnowym. Po kilkudziesięciu metrach w prześwitach po prawej otwiera się widok na położone w dole niewielkie jezioro Ödlesjön. Czarna barwa wody świadczy o wysokiej zawartości substancji humusowych i zakwaszeniu akwenu. Kiedyś na jego brzegach powszechnie pojawiały się traszki. Brzegi zabagnione. Ścieżka wije się wzdłuż grzbietu prowadząc do niewielkiej kotlinki. Stąd dalej prosto dojść można w 0,5 km do Götaviken skracając wydatnie szlak.

Skalny masyw

B. [0,3 km] Skręcamy w prawo pnąc się wśród korzeni na grzbiecik a następnie zbiegamy w dno kotlinki. Warto zaobserwować florę porostów na okolicznych skałach. Nie wymagają one wielu substancji odżywczych absorbując je z wody opadowej, dlatego mogą rosnąć na litej skale. Znacznie bogatsze "dywany" znajdują się jednak nieco dalej od szlaku, co świadczy o dużej presji turystycznej i wydeptywaniu przez ludzi wrażliwych plech. Najbardziej powszechnymi gatunkami są zabarwiony na żółto chrobotek leśny (Cladonia arbuscula) oraz bardziej białawy chrobotek reniferowy (Cladonia rangiferina). W bardziej suchych i słonecznych miejscach towarzyszą im także chrobotek alpejski (Cladonia stellaris) oraz płucnica islandzka (Cetraria islandica). Ten ostatni gatunek bywał stosowany w zielarstwie jako środek łagodzący kaszel. Fragment ścieżki prowadzi drewnianą kładką i obniża się do niewielkiego wąwozu z nieco bogatszym runem leśnym. Po prawej pod skałą ślad dawnego stosu do wypalania węgla drzewnego (kolmilor). W całym Tiveden jest ponad 2000 tego typu miejsc. Obniżamy się po stoku aż do charakterystycznego przechodu pomiędzy dwoma blokami skalnymi. W tej części lasu obserwować można było szybką sukcesję po pożarze. Gatunkami ekspansywnymi były świerk i osika. Zbliżamy się do efektownego rumowiska skalnego. Przejście na drugą stronę umożliwia drewniana drabinka. Pod skałami często gromadzi się woda.

C [0,4 km w te i wewte]. Jesteśmy w wąwozie Stenkälla. Nim jednak kontynuować będziemy dalszą trasę warto wejść na widokowe wzgórze Stenkälleklack. W lewo schodami stromo w górę, a potem ścieżką w prawo. Panorama obejmuje bezkresne przestrzenie leśne z jeziorem Stora Trehörningen po zachodniej stronie i wysokim grzbietem Smalfallskullen na drugim brzegu. Jesteśmy jakieś 60 m powyżej tafli jeziora, ale teren obserwowany z tej wysokości wygląda jednak na dość płaski, ponieważ wszystkie depresje są bardzo wąskie a las maskuje nierówności terenu. W praktyce jest to jednak obszar mocno zróżnicowany czego doświadczamy w trakcie marszu. 

D [0,4 km]  Idziemy dalej klucząc wśród porozrzucanych głazów. Strzałka pokazuje kierunek przejścia. Wąwóz Stenkälla powstał po ostatnim zlodowaceniu kiedy wody roztopowe przetransportowały w to miejsce olbrzymie bloki skalne wyerodowane przez lodowiec. Jest on zatem świadectwem katastrofalnej powodzi. Olbrzymie spiętrzone głazy tworzą rodzaj korytarza jaskiniowego. Już w czasach pogańskich miejsce uważano za święte i tutaj składano ofiary. Wyobraźnia ludzka zapełniała ten leśny ostęp trollami i goblinami. O Stenkälla pisał szwedzki podróżnik baron Eric von Rosen, że to najdziksze miejsce które widział na czterech kontynentach. Na głazach księga pamiątkowa. Skalnym przechodem wydostajemy się na drugą stronę i przedzieramy się dalej ścieżką pomiędzy rumowiskiem a stromym stokiem wzniesienia Svartsjöklack. W lesie którym wędrujemy zachowały się stare 250-letnie sosny, które przetrwały wielki pożar z 1835 roku. Pozostały jednak ślady nadpalenia pni od strony dowietrznej. Wkraczamy w podmokły obszar na dnie tektonicznego obniżenia. Szlak prowadzi po kładce zbudowanej z desek. Po bokach dywany mchów i porostów. Zakręcamy w lewo przy skalnej krawędzi dochodząc w kilkadziesiąt metrów do rozstaju szlaków. 

Stenkälla

E [0,4 km] W prawo ścieżka w kierunku Vitsand (1,5 km). Ruszamy prosto w kierunku zachodnim. Szlak prowadzi prawie płasko omijając podmokłe dno doliny. Wykorzystuje w tym miejscu poprzeczny uskok przecinający grzbiet. To taka geologiczna szachownica. Po prawej niewielki masyw skalny, a po lewej wyższe stoki wzgórza Stenkälleklack. Wznosimy się na niewielki przesmyk otoczony ładnie wygładzonymi skalnymi wychodniami a następnie obniżamy w kierunku torfowiska Älgmossen zajmującego niewielkie podłużne zagłębienie pomiędzy skalnymi grzbietami. Rosną tu rzadkie sosny a w runie mchy i krzewinki. Na zbutwiałym drewnie rozwija się bezlist okrywowy (Buxbaumia viridis). Na powierzchni mszaru zachowały się ślady dawnego traktu komunikacyjnego w postaci desek zakonserwowanych w podmokłym gruncie. Dość stromo pniemy się teraz na grzbiecik oddzielający torfowisko od brzegów jeziora Stora Trehörningen na jego wierzchołku osiągając skrzyżowanie szlaków.

F [0,4 km] W prawo prowadzi ścieżka do Vitsand (2,1 km). Zwracamy się teraz w lewo ku widocznemu jezioru od którego oddziela nas stromy skalisty stok miejscami rozczłonkowany. Od skrzyżowania można podejść kilkadziesiąt metrów wzdłuż skał dla rozleglejszego widoku. Szlak obniża się w niewielką kotlinkę przewijając się po kilkudziesięciu metrach nad sam brzeg jeziora. Wędrując nadal wzdłuż brzegu dochodzimy niebawem do nasady cypla koło cieśniny Älgasundet. Miejsce to było kiedyś wykorzystywane do spalania drewna i zachowały się ślady okrągłego stosu. Warto podejść na czubek cypla. Zdarza się, że na jeziorze dostrzec można polujące nury czarnoszyje (Gavia arctica). Ścieżka zwraca się w lewo i po kładce skrajem torfowiska dociera do mało wybitnego rozstaju ponad zatoką Götaviken. Z lewej dochodzi tutaj skrót (patrz wariant A).

G [0,5 km] Zwracamy się teraz ku południowi. Wąska ścieżka prowadzi zrazu skrajem terasy jeziornej i grzbietu a po chwili wspina się na skały. Osiągamy malowniczy punkt widokowy zawieszony wysoko nad zatoką Östgötaviken. Jezioro otaczają strome wzgórza a ze zboczy wznoszą się strzeliste stare sosny. Odkryty przepaścisty stok ubezpiecza drewniana balustrada i kładka. Podchodząc na wzgórze warto przyjrzeć się odkrytym powierzchniom skalnym. W wielu miejscach widoczne są rysy i wgłębienia spowodowane tarciem powierzchni lodu o kamień. W ten sposób można odtworzyć kierunek ruchu lądolodu. Rozpoczyna się teraz dość strome zejście wśród oderwanych od skały dużych kamiennych bloków. Uwaga po deszczu ślisko! Skrajem lasu docieramy do widocznego już domku parkowego na polanie przy głównym wejściu.             

     

Widok na jezioro Stora Trehörningen

Skåneleden. Z Brösarp do Agusa

Szesnastokilometrowy fragment szlaku zwanego Skåneleden prowadzący głównie leśnymi drogami i ścieżkami przez duże kompleksy buczyny oraz rozległe łąki, pastwiska i wrzosowiska na skraju ozu Linderöd. Kilka pomnikowych dębów, ciekawa roślinność, rezerwat przyrody Drakemölla. Urozmaicony pagórkowaty teren. Z kilku miejsc interesujące widoki. Trasa oznakowana pomarańczową farbą. Przy moście Torparebron polowa toaleta, w okolicy Agusa studnia z dobrą wodą oraz deszczochron.  

A [1,7 km] Początek szlaku na głównym przystanku autobusowym w Brösarp przy trasie nr 19. Docierają tutaj autobusy Skåneexpressen z Kristianstadu, Ystadu i Simrishamnu a także lokalny autobus 579 kursujący do Tomelilla przez Vitaby i Sankt-Olof. Widok na północną część wzgórz Brösarp Backar. Przecinamy po przekątnej niewielki parking. Idziemy następnie kilkadziesiąt metrów Albovägen w kierunku centrum Brösarp i skręcamy w lewo w Brinkehemsvägen. Przy końcu zabudowy skręcamy w lewo w Kullastigen. Idziemy teraz łąkami nieco w dół mając przed sobą po prawej ścianę lasu, po lewej wylesione wzgórza Brösarp Backar. Droga łukiem dochodzi do przelotowej trasy 19. Skręcamy w prawo na ścieżkę dla pieszych i rowerów i po 100 metrach mijamy stary most drogowy na potoku Verkeån. Czeka nas teraz chwila podejścia do przystanku autobusowego Torparebron (kursy do Kristianstad). W tym miejscu przekraczamy ruchliwą szosę 19. Parking, wiaty i ławy do odpoczynku. WC. .

B [2,8 km] Za znakami pomarańczowymi ścieżyną zagłębiającą się w młodym mieszanym borze. Po 200 metrach droga robi się nieco szersza a las zmienia się w liściasty z przewagą buka. U podnóża wydmy skręcamy w lewo w leśny dukt. Szlak biegnie teraz ścieżkami utrzymując kierunek północny - północno-wschodni. W przeszłości pasano tutaj świnie, które przywożone były nawet z okolic Glimmingehus. Stąd w kilku miejscach napotkamy stare kamienne murki świadczące o dawnych granicach rolnych..W runie odnajdziemy ciekawe rośliny jak szczawik zajęczy, konwalijkę dwulistną czy śmiałka pogiętego..Szlak zbiega do płytkiego wąwozu i skręca w lewo na błotnistą drogę leśną. Las, którym teraz prowadzi to Maglehem Ora - duży fragment buczyny na kwaśnych glebach. Buk jako cenne drewno użytkowe podlegał wyrębom dlatego w wielu miejscach w podobnym siedlisku pojawiają się nasadzenia świerka. Dopiero w latach 70-tych wprowadzono w Szwecji spore ograniczenia a w 1984 rozszerzono to prawo także na inne gatunki liściaste: lipę, grab, dąb, klon czy czereśnię. W tym miejscu planowany jest rezerwat przyrodniczy. Po wydostaniu się z mrocznego wąwozu opuszczamy drogę gruntową i wąską ścieżynką wędrujemy przez młody zagajnik Przecinamy drogę wozową i za drogowskazem Orehus 155 wznosimy się przez kilka poręb przedzielonych pasem lasu sosnowego. Docieramy na skraj dużych pastwisk i wrzosowisk rezerwatu Drakamöllan. Przy wejściu tablica informacyjna, płot i kamienny parkan.

Buczyna Maglehem Ora

C [1,2 km] Schodzimy wpierw trzymając się granicy lasu, następnie po przekroczeniu drewnianym mostkiem wewnętrznego płotu zagłębiamy się we wrzosowisko. Za kępą drzew osiągamy kulminację terenu z szerszą panoramą na teren rezerwatu. Obejmuje on 147 hektarów i został utworzony w 1962 roku. Od przynajmniej 200 lat prowadzono na tym terenie ekstensywny wypas zwierząt gospodarskich po kilku latach takiego użytkowania zmieniając miejsce i pozwalając na odłogowanie. Obecnie również kultywuje się ten typ gospodarki, dlatego czasem możemy zobaczyć na łąkach konie islandzkie oraz owce sprowadzone z Gotlandii. Oprócz wrzosowisk dominują suche ubogie łąki ze szczotlichą siwą (Corynephorus canescens). Można tutaj odnaleźć także rozmaite inne gatunki roślin zielnych: zawilce, chabry, skalnice, dziurawce, dziki tymianek oraz rzadką lilię piaskową. Bliżej granicy lasu pojawiają się pojedyncze krzewy jałowca. Przecinamy falisty obszar powstały w wyniku nierównomiernego wytapiania się lądolodu. Poniżej wrzosowiska trasa ponownie przekracza kamienny parkan (drewniana drabinka). Zaraz potem ścieżka przekracza niewielki potok Julebodaån.

D [2,3 km] Łąką z kilkoma okazami starych dębów docieramy do bliskiej już granicy rezerwatu. Drabinka przy parkanie. Tablice informacyjne. Pod górę lasem mieszanym do granicy łąk. Po prawej kopulaste wzgórze Äskebjär z prehistorycznym kopcem kamiennym i śladami dawnych teras polnych. Można podejść ścieżką przekraczając drabinkę (ok 10 min w jedną stronę). Z wierzchołka piękna panorama Drakamöllan oraz zatoki Hanöbugten. Na rozstaju dróg skręcamy w lewo w wybitny leśny trakt a następnie po kilkudziesięciu metrach w prawo na niepozorną ścieżynkę (uwaga nie przegapić!). Wędrujemy teraz podmokłym lasem wzdłuż strumienia. Po kilkuset metrach formuje on wyraźny wąwóz. Konsekwentnie prawym brzegiem potoku aż do drewnianego mostku przy którym obejrzeć można koryto wcięte w podłoże skalne. Na słupku informacja o ochronie siedliska. Ścieżka przewija się do sąsiedniej dolinki i osiąga bitą drogę leśną za którą wędrujemy w prawo. W lewo dojść można do gospodarstwa agroturystycznego Trollebo na skraju rezerwatu Björshus. Po 1 km wędrówki docieramy do pierwszych zabudowań a następnie asfaltowej drogi jezdnej w miejscowości Södra Lökaröd.  

Panorama ze wzgórza Äskebjär w kierunku morza

E [4,1 km] Czeka nas teraz około 600 m trasy na południe wzdłuż bocznej drogi asfaltowej rzadko używanej. Po lewej mijamy ukryte w lesie osiedle domków wczasowych Myrestad. Skręcamy w prawo na bitą drogę wśród pól z szerokim widokiem. Mijamy stare gospodarstwo hodowlane i na skrzyżowaniu dróg kierujemy się w prawo nieco pod górę. Asfaltowa nawierzchnia prowadzi wśród rzadko rozrzuconych zabudowań wsi Torasteröd. Osiągamy granicę lasu. Nieco dalej odbijamy w prawo na ścieżkę biegnącą wzdłuż dawnej granicy rolnej (kamienny murek). Drewnianą kładką przekraczamy niewielkie, zazwyczaj suche koryto potoku i wędrujemy dalej przecinką, którą biegnie linia elektryczna przekraczając kolejny murek śródpolny (drabinka). Bramką docieramy na kamieniste pastwisko porośnięte krzakami jałowca. Jest to pozostałość starej tradycyjnej gospodarki znanej w Skanii pod nazwą enefeläd. Na tereny pastewne przeznaczano najuboższe kamieniste grunty pod lasem, pilnując jednak aby nie nastąpiło ich całkowite zalesienie. Obszar objęty jest ochroną w ramach sieci Natura 2000. Trawersujemy stoki wzgórza porośnięte rozmaitymi kolczastymi krzewami. Bogate runo oraz flora porostów na kamieniach. Wreszcie docieramy do granicy grodzeń i asfaltowej drogi (drabinka).  

F [0,8 km] Drogą asfaltową w kierunku zabudowań wsi Hörröd. Na skrzyżowaniu w lewo a następnie w prawo za drogowskazem Kyrka. Po prawej na pagórku stary cmentarz z fundamentami średniowiecznego kościoła. Dalej w gospodarstwie sklep z antykami. Dochodzimy do pomalowanego na pomarańczowy kolor kościoła w Hörröd (opis patrz trasa samochodowa). 

G [2,6 km] Za kościołem szlak skręca w prawo. Przy drabince tablica z ogłoszeniami turystycznymi. Informacja o szlaku rowerowym Hjortslingan. Szlak biegnie miedzą do skraju lasu i wznosi się na niewielką skarpę. Idziemy teraz klasycznym wałem usypanym przez wody podlodowcowe czyli tzw. ozem. Ten o nazwie Jären ciągnie się przez kilkanaście kilometrów w kierunku Andrarum. Przy szlaku rosną stare dęby. Może odnajdziemy jeszcze tutaj resztki altany ogrodowej znanej w Skanii pod nazwą kaffegrotta. To rodzaj muru otaczającego z trzech stron miejsce przeznaczone do relaksu i picia kawy. Altanę wzniosły dzieci pastora około 1900 roku. Po 200 m przekraczamy drogę asfaltową którą maszerowaliśmy chwilę temu (drabinka) i zagłębiamy się ponownie w lesie bukowym. Grzbiet jest wąski, ograniczony po obu stronach stromą skarpą. Po kilkunastu minutach marszu osiągamy szerszą drogę leśną, którą wędrujemy przez chwilę a następnie skręcamy w prawo za pomarańczową strzałką. Idziemy gęstym lasem bukowym z ubogim podszytem po chwili osiągając znów wyraźny grzbiet o stromych krawędziach. Po lewej stronie w dole bagno. Obniżamy się nieco łagodnym stokiem przez pasmo ładnego lasu świerkowego. Przekraczamy niewielkie koryto potoku mając po prawej rezerwat przyrodniczy Agusa-Verkeån. Zróżnicowanym siedliskowo lasem mijając kilka reliktowych grodzeń pomiędzy działkami docieramy do polany z wiatą i ławami. Kuchnia polowa. Tablice informacyjne. Węzeł szlaków. W wiacie możliwość nocowania w warunkach polowych z własnym śpiworem.

Fragment lasu świerkowego

H [1,0 km] Ścieżką przez polanę w dół do drogi jezdnej przy której ławy i stolik oraz polowe WC. Skręcamy w prawo. Po lewej stronie drogi zagroda dla zwierząt leśnych (sarny, jelenie, daniele, dziki) prowadzona przez Szwedzki Związek Myśliwski (Svenska Jägareförbundet). Teren ogrodzony to ponad 200 ha lasu. W latach 80-tych przebywało tu ponad 500 osobników. Tuż przy granicy kompleksu w lewo odbiega szlak do Andrarum, który jest także odcinkiem Skåneleden. Stąd jest jeszcze jakieś 300 m do drogi jezdnej w Agusa. Parking. Miejsce piknikowe. Studnia z dobrą wodą otwarta jedynie w lecie. Tablice informacyjne. Do zabytkowej chaty Agusastugan trzeba podejść jakieś 100 m asfaltem na południe. Z Agusa nie kursują żadne środki komunikacji publicznej. Jedyną opcją powrotu jest zatem skorzystanie z taksówki albo kontynuacja marszu w kierunku np. do Andrarum lub Ekeröd.