Skania

Powierzchnia: 10939 km²
Ludność: 1 301 tys. mieszkańców
Gęstość zaludnienia: 119 mieszkańców na 1 km²
Stolica: Malmö (342,4 tys. mieszkańców)
Inne duże miasta: Helsingborg, Lund, Kristianstad, Landskrona, Trelleborg
Liczba gmin: 33
Najwyższy punkt: Magleröd 212,2 m npm
Najniższy punkt: Nosaby/Kristianstad 2,4 m   ppm
Największe wyspy:  Ivö (15 km²), Ven (7,5 km²)
Charakterystyczne drzewo: buk
Charakterystyczny kwiat: stokrotka
Charakterystyczny grzyb: pieczarka
Charakterystyczne zwierzę: jeleń szlachetny
Charakterystyczny ptak: kania
Najważniejsze rzeki: Lagan, Bråån, Helgeå, Rönneå
Największe jeziora: Ivösjön, Östra Ringsjön, Immeln, Hammarsjön 
Parki narodowe: Dalby Söderskog, Stenshuvud, Söderåsen

TURYSTYCZNE CUDA SKANII:
1. Wieżowiec Turning Torso w Malmö
2. Kurhan megalityczny Kiviksgraven
3. Zamek Glimmingehus
4. Katedra w Lund
5. Krąg kamienny Ales Stenar
6. Rzeźbione kamienie Hallsbergs Stenar
7. Jezioro Odensjön w Söderåsen

Trollkyrkerundan - park narodowy Tiveden

Dłuższy, liczący prawie 5 km kręty szlak w południowo-wschodniej części parku, którego przejście zajmie około 3 godziny. Należy pamiętać, że teren jest dość trudny - czekają nas naprzemienne podejścia i zejścia. Trasa prowadzi na widokowe wzgórza zbudowane z fantastycznie ukształtowanych wielkich skał (boczne warianty). W ich otoczeniu gęste lasy, torfowiska oraz malownicze jeziora. Możliwość łączenia szlaku z dojściem do dalekobieżnego Bergslagsleden prowadzącego ze Stenkällegården na północ, a także rozmaitych skrótów. 

Figurki kamienne na szlaku

A [1 km] Z parkingu przy głównym wejściu do parku (huvudentrén) musimy cofnąć się do głównej drogi dojazdowej. Prostopadle do niej po drewnianej kładce szlak wchodzi w las i od razu stromo pnie się do góry.  Przy drogowskazie możemy wybrać kierunek obejścia pętli. Do Stora Trollkyrkan wzdłuż obydwu wariantów jest mniej więcej ten sam dystans. Najczęściej wędruje się przeciwnie do ruchu wskazówek zegara - wybieramy więc prawe odgałęzienie. Stromo w górę drewnianymi schodkami wydostajemy się na wzgórze Oxaberget. Z krawędzi jest ładny widok na rozszerzające się ku zachodowi jezioro Stora Trehörningen. Nagie skalne wygłady porastają białe płaty chrobotka reniferowego (Cladonia rangiferina) nazywanego mylnie "białym mchem". Okazy tuż przy szlaku zostały niestety w dużym stopniu wydeptane przez turystów. Na szczycie wzgórza na płaskiej powierzchni skalnej spoczywa kilkunastotonowy głaz narzutowy. Wąską ścieżką obniżamy się w dół do wąskiej dolinki porośniętej lasem świerkowym a następnie trawersujemy grzbiet kolejnego skalistego garbu aby ostatecznie zejść na dno depresji zajętej przez torfowisko. Droga zmienia kierunek na północny i wznosi się łagodnie na grzbiet kolejnego wzgórza Trollskogebergen. Jest ono częściowo zbudowane z diabazów, co wpływa na nieco inny skład florystyczny siedliska. Po północnej stronie wzgórza wkraczamy w mroczny puszczański ostęp. Ścieżkę często tarasują zwalone pnie. Wokół pełno jest zarośniętych mchami i porostami głazów. Dróżka trawersuje północny stok poniżej skalnego okapu a następnie wyprowadza na niewielki skalny płaskowyż. Na płaskim granitowym postumencie wędrowcy zwyczajowo układają kamienne figurki i kopczyki. Z krawędzi płaskowyżu schodzimy drewnianymi schodkami. U podnóża skrzyżowanie szlaków.

B [0,7 km] W lewo skrót prowadzący w okolice jeziora Metesjön (1,2 km). W okolicy skrzyżowania odnaleźć można osobliwość geologiczną w postaci kotła wirowego wyrzeźbionego jeszcze pod powierzchnią lądolodu przez wody płynące pod ciśnieniem. Krótki fragment drogi biegnie gęstszym lasem a następnie łagodnie podchodzimy na kolejne skalne stoliwo zwane Tvillingberget. W otoczeniu wiele bloków skalnych porozrzucanych w nieładzie po stoku. Z prześwitów na wierzchowinie otwiera się widok na położony bardziej na południe masyw Lilla Trollkyrka oddzielony wąską doliną ryftową. Miejsce to znane jest z poetyckich opisów Wernera von Heidenstama czy Erika von Rosen. Schodzimy dość stromo północnym skłonem wzgórza przez ładny świerkowy las. W runie znajdują się specyficzne gatunki mchów takie jak znany u nas z Karkonoszy i Beskidów płaszczeniec marszczony (Plagothecium undulatum), atlantycki gatunek o wysokich łodyżkach Dicranum majus oraz torfowiec (Sphagnum). Po prawej kilkupoziomowy masyw skalny przypominający gigantycznego krokodyla. Powierzchnia urwiska powstała około 300 mln lat temu w czasie tworzenia uskoku związanego z zapadaniem się obszaru jeziora Wetter. Potem lodowiec modelował skały, czego śladem są wyraźne rysy i spękania granitowych warstw. W wąskim dnie rowu tektonicznego są drobne podmokłości, generalnie jednak jest to dolina sucha i nieodwadniana żadnym ciekiem. Ścieżka przewija się na przeciwległą stronę doliny a następnie podchodzi usypiskiem pełnym skalnego rumoszu pod ścianę skalną Trollkyrka. Po kilkudziesięciu metrach wspinamy się stromo w górę rodzajem skalnego żlebu. Z jego górnej partii po nagiej skale wejść można na najwyższy wierzchołek Lilla Trollkyrka mierzący nieco ponad 200 m npm. Panorama obejmuje położone na wschodzie jezioro Wetter a w pogodny dzień za pomocą lornetki dostrzec można wieżę kościoła klasztornego w Vadstenie. Być może w pewnej opozycji do tej świątyni miejsce nazwano łącząc pojęcie pogańskie z chrześcijańskim. Nazwę tą po raz pierwszy zapisano w 1667 roku a wyniosłe wzgórze stanowiło ważny punkt nawigacyjny dla żeglarzy pływających po jeziorze Wetter.  

C [0,6 km] Szlak nieco się obniża po czym wędruje wzdłuż niewielkiej grzędy skalnej. Po prawej kolejny duży granitowy masyw z charakterystycznym ciosem wytworzonym w warunkach klimatu subpolarnego przez wietrzenie mrozowe. Po przekroczeniu kulminacji schodzimy dość stromo w dół. Las którym wędrujemy nosi ślady dawnych pożarów. Wiele drzew pozbawione jest kory bądź na całym pniu, bądź fragmentami. Dno lasu porasta znany i u nas mech płonnik (Polytrichum commune) oraz gatunek charakterystyczny dla Dalslandu (Bazzania trilobata) odznaczający się y-kształtnym układem gałązek. Schodzimy do krawędzi podmokłej doliny Bottnalösen. Przy skale niewielki wysięk. Poniżej torfowisko z okazami brzozy karłowatej (Betula nana). Częstymi gośćmi tego terenu bywają głuszce (Tetrao urogallus), aby dojrzeć ptaka należy się jednak zachowywać bardzo cicho, gdyż jest to gatunek płochliwy. Wznosimy się nieco na połogi grzbiet do miejsca, gdzie zachował się pień starej sosny ze śladami nadpalenia. Pożary były naturalnym procesem wymiany substancji drzewnej w puszczy. Sosny odznaczające się grubą korą były znacznie bardziej odporne na ten żywioł niż jodły czy świerki. Najstarszy pień sosnowy na terenie parku narodowego jest datowany na 1309 rok, natomiast najstarsze żyjące okazy drzew pochodzą z XV wieku. Po kilkudziesięciu metrach dochodzimy do rozstaju szlaków u podnóża skał Stora Trollkyrka.

D [0,5 km, plus 0,2 km na szczyt Stora Trollkyrka i z powrotem] W prawo po 400 m dojść można do głównego szlaku regionalnego Bergslagsleden. Skręcamy w lewo aby po kilku metrach dotrzeć do perci prowadzącej na szczyt Stora Trollkyrka. Prowadzi ona około 100-metrowym odcinkiem śmiało wśród skał. Wejście na sam wierzchołek ubezpieczają drewniane schody. Widok z góry jest dość ograniczony przez wysokie drzewa, z pewnością jednak spojrzeć można na urwisko opadające w kierunku jeziora Trollkyrkesjön. Formacja skalna przypominała pierwszym wędrowcom pochyłe dachy katedralne. Jeden z głazów na szczycie nosi też nazwę kazalnicy (Predikstolen). Według ludowej tradycji na płaskowzgórzu odbywały się jeszcze w XIX w. tajemnicze pogańskie obrzędy ku czci staronordyckich bogów. Gösta Carlshult przytacza fragment pieśni czy poematu zasłyszanego w czasie badań etnograficznych w parafii Skaga. Miejsce to było niedostępne dla chrześcijan a wtargnięcie w rewir groziło śmiercią lub przymusowym wtajemniczeniem w praktyki sekty. Zejście tą samą drogą. 
Główny szlak prowadzi podnóżami wzgórza pokonując za pomocą schodów kilkumetrowy próg skalny. Powyżej miejsce odpoczynku z charakterystycznym stosem połamanych drzew. Tradycja nakazuje dołożyć jedną gałąź do tej piramidy: "dla szczęśliwej wędrówki". Po prawej za drzewami ukazuje się jezioro Trollkyrkesjön. W odróżnieniu od większości zbiorników wodnych w parku narodowym jego wody są stosunkowo przejrzyste i zielonkawe w barwie. W kilka minut dochodzimy nad samą wodę Po przeciwnej stronie akwenu widać skalne urwisko Stora Trollkyrka. Ścieżka biegnie dalej wzdłuż południowo-zachodniego brzegu jeziora do skrzyżowania szlaków. 

Nad brzegiem Metesjön

E [0,9 km] Prosto biegnie szlak w kierunku jeziora Sör-Amten w północnej części parku (2,4 km). Wiedzie tamtędy dłuższa pętla Oxögabergsrundan prowadząca na wysokie skaliste wzgórza. Skręcamy w lewo i po kilkunastu metrach dochodzimy do charakterystycznego pochyłego skalnego zbocza zwanego Friluftskyrkan. W XIX wieku w tym miejscu gromadzili się potajemnie członkowie niewielkich wspólnot chrześcijańskich, niezwiązanych z panującym w Szwecji obrządkiem protestanckim. W latach 40-tych tamtego stulecia rozwijał się w obszarach wiejskich ruch zwany roparna, popularny zwłaszcza wśród młodych ludzi. Kaznodzieje prowadzili płomienne i wręcz mistyczne homilie połączone z wyznaniem wiary. Ruch ten był tępiony przez władze kanoniczne, w Kvistbro pod Örebro doszło nawet do małej wojny religijnej. Połogim terenem docieramy nad brzegi jeziora Metesjön. Niski i podmokły zatorfiony odcinek przekraczamy po drewnianej kładce. Akwen jest silnie zakwaszony dlatego żadne wyższe organizmy nie mogą w nim bytować. Woda ma specyficzny czarny odcień. Na brzegach pojawiają się zarośla woskownicy europejskiej (Myrica gale) wykorzystywanej w dawnych czasach do aromatyzowania piwa, głębiej w zabagnionych zatoczkach spotkać można kwitnące na biało bagno grenlandzkie (Ledum latifolium) występujące tu na wschodniej granicy swojego zasięgu. Obchodząc brzegi jeziora docieramy do miejsca gdzie w jego toń opada charakterystyczny wydłużony blok skalny przypominający zanurzającego się węża morskiego. Ze skały jest najlepszy widok na Metesjön. Po przekroczeniu podmokłego odcinka w gęstym lesie wędrujemy znowu suchszym gruntem mając po lewej ręce wgląd w torfowiska ciągnące się w kierunku Bottnalösen. Trasa kluczy wyprowadzając na stromą krawędź wzgórza z fragmentarycznymi widokami w kierunku północno-zachodnim. Stamtąd znów schodzimy zmieniając kierunek bardzo stromym stokiem. Na dole skrzyżowanie dróg. W lewo skrót w kierunku Oxaberget (1,2 km).

Wychodnia skalna

F [1 km] Wędrujemy chwilę w dół stromościenną dolinką odwadnianą okresowym ciekiem, a następnie przekraczamy go i wznosimy się dość łagodnie na garb terenowy. Fragment lasu świerkowego opanowany został przez grzyby oraz korniki, co spowodowało obumieranie starego pokolenia. Obecnie na miejscu dawnych egzemplarzy wyrastają nowe. Regeneracja taka prowadzi do zróżnicowania wieku drzew i potęguje naturalny charakter lasu. Przy ścieżce trafiają się ponad stuletnie okazy świerków o obwodzie ponad 1 m w pierśnicy jak i młoda drągowina. Wędrujemy przez teren w którym w XVII i XVIII wieku pozyskiwano węgiel drzewny i smołę. Na północ od ścieżki w miejscu zwanym Tjärdalen zachowały się ślady dawnego miejsca służącego do uozyskiwania tego materiału. W łagodnych zboczach wykopywano długie rowy w których umieszczano bale drzewne a następnie przykrywano je darnią i podpalano je ograniczając dopływ tlenu. Wkraczamy na skalny grzbiet i wędrujemy wzdłuż malowniczej wygładzonej półki skalnej przypominającej nawierzchnię drogi asfaltowej. Następnie leśną ścieżką obniżamy się w dół trawersując północne stoki Oxaberget i docierając do skrzyżowania szlaków ponad parkingiem przy głównym wejściu. Koniec pętli.                             

Stenkällerundan - park narodowy Tiveden

 

Najpopularniejszy szlak turystyczny w parku narodowym Tiveden, stąd w sezonie w trudniejszych miejscach mogą się tworzyć zatory. Przejście 2,9 km trasy zajmuje przeciętnie półtorej godziny (wraz z odgałęzieniem na wzgórze Stenkälleklack). Możliwy jest skrót omijający jednak najciekawsze miejsca. Pętla prowadzi bowiem do słynnego wąwozu zasłanego kamiennymi odłamkami. Miejscami wąskie granie skalne i przełazy (należy stąpać ostrożnie, także dlatego aby nie rozdeptywać rosnących na skałach porostów). W kilku miejscach sztuczne ułatwienia (schody, kładki). Miejsca widokowe.  

A. [0,5 km] Początek trasy na parkingu przy głównym wejściu do parku. Na polanie wiaty oraz niewielka wystawa edukacyjna. Dobrze oznaczony początek szlaku znajduje się zaraz za niewielką drewnianą kładką. Kilkanaście metrów już za polaną w prawo odgałęzia się ścieżka w kierunku Stigmanspasset. Wędrujemy łagodnie pod górę świerkowym lasem omijając znajdujące się przy drodze bloki skalne. Po przekroczeniu niewielkiej kulminacji terenu stajemy u podnóża wysokiego skalnego masywu. Ścieżka trawersuje w prawo pod tą skałą ubezpieczona na krótkim odcinku drewnianą balustradką i po kilkudziesięciu metrach osiąga grzbiet. Granitowe skały są w charakterystyczny sposób wygładzone przez dawny lodowiec. Teren porośnięty skrajnie ubogim borem sosnowym. Po kilkudziesięciu metrach w prześwitach po prawej otwiera się widok na położone w dole niewielkie jezioro Ödlesjön. Czarna barwa wody świadczy o wysokiej zawartości substancji humusowych i zakwaszeniu akwenu. Kiedyś na jego brzegach powszechnie pojawiały się traszki. Brzegi zabagnione. Ścieżka wije się wzdłuż grzbietu prowadząc do niewielkiej kotlinki. Stąd dalej prosto dojść można w 0,5 km do Götaviken skracając wydatnie szlak.

Skalny masyw

B. [0,3 km] Skręcamy w prawo pnąc się wśród korzeni na grzbiecik a następnie zbiegamy w dno kotlinki. Warto zaobserwować florę porostów na okolicznych skałach. Nie wymagają one wielu substancji odżywczych absorbując je z wody opadowej, dlatego mogą rosnąć na litej skale. Znacznie bogatsze "dywany" znajdują się jednak nieco dalej od szlaku, co świadczy o dużej presji turystycznej i wydeptywaniu przez ludzi wrażliwych plech. Najbardziej powszechnymi gatunkami są zabarwiony na żółto chrobotek leśny (Cladonia arbuscula) oraz bardziej białawy chrobotek reniferowy (Cladonia rangiferina). W bardziej suchych i słonecznych miejscach towarzyszą im także chrobotek alpejski (Cladonia stellaris) oraz płucnica islandzka (Cetraria islandica). Ten ostatni gatunek bywał stosowany w zielarstwie jako środek łagodzący kaszel. Fragment ścieżki prowadzi drewnianą kładką i obniża się do niewielkiego wąwozu z nieco bogatszym runem leśnym. Po prawej pod skałą ślad dawnego stosu do wypalania węgla drzewnego (kolmilor). W całym Tiveden jest ponad 2000 tego typu miejsc. Obniżamy się po stoku aż do charakterystycznego przechodu pomiędzy dwoma blokami skalnymi. W tej części lasu obserwować można było szybką sukcesję po pożarze. Gatunkami ekspansywnymi były świerk i osika. Zbliżamy się do efektownego rumowiska skalnego. Przejście na drugą stronę umożliwia drewniana drabinka. Pod skałami często gromadzi się woda.

C [0,4 km w te i wewte]. Jesteśmy w wąwozie Stenkälla. Nim jednak kontynuować będziemy dalszą trasę warto wejść na widokowe wzgórze Stenkälleklack. W lewo schodami stromo w górę, a potem ścieżką w prawo. Panorama obejmuje bezkresne przestrzenie leśne z jeziorem Stora Trehörningen po zachodniej stronie i wysokim grzbietem Smalfallskullen na drugim brzegu. Jesteśmy jakieś 60 m powyżej tafli jeziora, ale teren obserwowany z tej wysokości wygląda jednak na dość płaski, ponieważ wszystkie depresje są bardzo wąskie a las maskuje nierówności terenu. W praktyce jest to jednak obszar mocno zróżnicowany czego doświadczamy w trakcie marszu. 

D [0,4 km]  Idziemy dalej klucząc wśród porozrzucanych głazów. Strzałka pokazuje kierunek przejścia. Wąwóz Stenkälla powstał po ostatnim zlodowaceniu kiedy wody roztopowe przetransportowały w to miejsce olbrzymie bloki skalne wyerodowane przez lodowiec. Jest on zatem świadectwem katastrofalnej powodzi. Olbrzymie spiętrzone głazy tworzą rodzaj korytarza jaskiniowego. Już w czasach pogańskich miejsce uważano za święte i tutaj składano ofiary. Wyobraźnia ludzka zapełniała ten leśny ostęp trollami i goblinami. O Stenkälla pisał szwedzki podróżnik baron Eric von Rosen, że to najdziksze miejsce które widział na czterech kontynentach. Na głazach księga pamiątkowa. Skalnym przechodem wydostajemy się na drugą stronę i przedzieramy się dalej ścieżką pomiędzy rumowiskiem a stromym stokiem wzniesienia Svartsjöklack. W lesie którym wędrujemy zachowały się stare 250-letnie sosny, które przetrwały wielki pożar z 1835 roku. Pozostały jednak ślady nadpalenia pni od strony dowietrznej. Wkraczamy w podmokły obszar na dnie tektonicznego obniżenia. Szlak prowadzi po kładce zbudowanej z desek. Po bokach dywany mchów i porostów. Zakręcamy w lewo przy skalnej krawędzi dochodząc w kilkadziesiąt metrów do rozstaju szlaków. 

Stenkälla

E [0,4 km] W prawo ścieżka w kierunku Vitsand (1,5 km). Ruszamy prosto w kierunku zachodnim. Szlak prowadzi prawie płasko omijając podmokłe dno doliny. Wykorzystuje w tym miejscu poprzeczny uskok przecinający grzbiet. To taka geologiczna szachownica. Po prawej niewielki masyw skalny, a po lewej wyższe stoki wzgórza Stenkälleklack. Wznosimy się na niewielki przesmyk otoczony ładnie wygładzonymi skalnymi wychodniami a następnie obniżamy w kierunku torfowiska Älgmossen zajmującego niewielkie podłużne zagłębienie pomiędzy skalnymi grzbietami. Rosną tu rzadkie sosny a w runie mchy i krzewinki. Na zbutwiałym drewnie rozwija się bezlist okrywowy (Buxbaumia viridis). Na powierzchni mszaru zachowały się ślady dawnego traktu komunikacyjnego w postaci desek zakonserwowanych w podmokłym gruncie. Dość stromo pniemy się teraz na grzbiecik oddzielający torfowisko od brzegów jeziora Stora Trehörningen na jego wierzchołku osiągając skrzyżowanie szlaków.

F [0,4 km] W prawo prowadzi ścieżka do Vitsand (2,1 km). Zwracamy się teraz w lewo ku widocznemu jezioru od którego oddziela nas stromy skalisty stok miejscami rozczłonkowany. Od skrzyżowania można podejść kilkadziesiąt metrów wzdłuż skał dla rozleglejszego widoku. Szlak obniża się w niewielką kotlinkę przewijając się po kilkudziesięciu metrach nad sam brzeg jeziora. Wędrując nadal wzdłuż brzegu dochodzimy niebawem do nasady cypla koło cieśniny Älgasundet. Miejsce to było kiedyś wykorzystywane do spalania drewna i zachowały się ślady okrągłego stosu. Warto podejść na czubek cypla. Zdarza się, że na jeziorze dostrzec można polujące nury czarnoszyje (Gavia arctica). Ścieżka zwraca się w lewo i po kładce skrajem torfowiska dociera do mało wybitnego rozstaju ponad zatoką Götaviken. Z lewej dochodzi tutaj skrót (patrz wariant A).

G [0,5 km] Zwracamy się teraz ku południowi. Wąska ścieżka prowadzi zrazu skrajem terasy jeziornej i grzbietu a po chwili wspina się na skały. Osiągamy malowniczy punkt widokowy zawieszony wysoko nad zatoką Östgötaviken. Jezioro otaczają strome wzgórza a ze zboczy wznoszą się strzeliste stare sosny. Odkryty przepaścisty stok ubezpiecza drewniana balustrada i kładka. Podchodząc na wzgórze warto przyjrzeć się odkrytym powierzchniom skalnym. W wielu miejscach widoczne są rysy i wgłębienia spowodowane tarciem powierzchni lodu o kamień. W ten sposób można odtworzyć kierunek ruchu lądolodu. Rozpoczyna się teraz dość strome zejście wśród oderwanych od skały dużych kamiennych bloków. Uwaga po deszczu ślisko! Skrajem lasu docieramy do widocznego już domku parkowego na polanie przy głównym wejściu.             

     

Widok na jezioro Stora Trehörningen

Park narodowy Tiveden

Granice regionu Tiveden są dość rozmyte. Uważa się, że ten kompleks lasów i wzgórz rozpościera się pomiędzy czterema jeziorami: Wener, Wetter, Unden i Skagern. Na wschodzie sięga po Askersund a na południu po linię Kanału Gotajskiego. Tą południową część regionu często określa się mianem Lilla Tiveden (Małe Tiveden). Naturalny krajobraz puszczy najlepiej poznać w granicach powstałego w 1983 roku parku narodowego. To tylko nieco ponad 1% pierwotnej kniei jaka porastała ten obszar w średniowieczu. Obszar ochronny powstał na bazie trzech istniejących wcześniej rezerwatów Trollkyrka (1937), Stenkälla (1942) i Tärnekullen (1955). Celem powstania parku narodowego była przede wszystkim ochrona naturalnych zbiorowisk leśnych nietkniętych gospodarką ludzką. Na obejmującym 2040 ha (po rozszerzeniu granic od wiosny 2017 roku) terenie nigdy nie było stałych osad a także agrokultury. Działalność człowieka ograniczała się do korzystania z zasobów leśnych: niewielkich wyrębów oraz pozyskiwania żywicy i wypalania węgla drzewnego na potrzeby lokalnego hutnictwa. 

Tradycyjny stos do wypalania węgla drzewnego

W 1835 roku na obszarze Tiveden szalał wielki pożar, który zniszczył tutejsze drzewostany. Teren ten podlegał całkowicie naturalnej sukcesji. Ślady pożogi możemy zaobserwować w warstwach cienkiej gleby, natomiast większość rosnących obecnie drzew nie przekracza wieku 200 lat. Terytorium parku narodowego stanowi mozaikę lasów, niewielkich akwenów oraz skalistych wzgórz zbudowanych z granitów. Skały uległy popękaniu podczas powstawania wielkiej depresji tektonicznej, w której dnie znajduje się obecnie jezioro Wetter. Piętno na krajobrazie odcisnął też okres lodowcowy. Jego efektem jest pozostawienie na tym obszarze wielkich bloków skalnych, które w wielu miejscach tarasują dna dolin. Drobniejszy materiał został natomiast doszczętnie wypłukany po wytopieniu się lądolodu, ponieważ obszar ten od razu znajdował się już ponad taflą zastoiska. Ze względu na swoje położenie oraz unikalne warunki naturalne Tiveden stanowi granicę zasięgu gatunków południowych i północnych. Pojawia się tutaj np. brzoza karłowata (Betula nana) charakterystyczna raczej dla tundry. Generalnie jednak flora parku jest uboga ze względu na trudne warunki siedliskowe. Dominują bory sosnowe z chrobotkiem reniferowym w runie a w nieco żyźniejszych miejscach pojawia się świerk oraz leszczyna. Wiosną zakwitają zawilce. Park zamieszkuje dość liczna populacja głuszca oraz rzadki na północy dzięcioł trójpalczasty (Picoides tridactylus). Ze ssaków spotkać można lisy, borsuki, bobry, kuny leśne, jenoty oraz stosunkowo rzadkie łosie. W Tiveden reklamowanym jako najbardziej południowy z dzikich lasów Skandynawii istnieje dość gęsta sieć szlaków turystycznych (około 25 km). Wschodnią częścią parku przebiega dalekobieżny Bergslagsleden. Krótsze pętle prowadzą od głównej bramy parku położonej przy drodze w okolicy jeziora Stora Trehörningen. Po północnej stronie tego największego w granicach parku narodowego akwenu jest piaszczysta plaża Vitsand. Na koniec warto zauważyć, że określenie "dziki" brać trzeba trochę w nawias. Ruch turystyczny w parku jest duży. Rocznie przybywa tutaj około 100000 zwiedzających, stąd przynajmniej niektóre szlaki są dość oblegane i trudno mówić o zupełnej ciszy, którą przerywa co najwyżej lecący wysoko samolot. 

Tiveden - skalna grań

Najdogodniejszym punktem wyjściowym do wycieczek w obszar parku narodowego Tiveden jest główne wejście (huvudentrée) położone w pobliżu Götaviken - południowej zatoki jeziora Trehörningen. Na miejscu duży parking dla samochodów. Wjazd możliwy jest od południa (Stenkällegården), zachodu (Ösjönäs) i północy (Tivedstorp). W tej ostatniej miejscowości warto zatrzymać się w schronisku turystycznym. Jest ono dość niezwykłe, ponieważ przebywamy w żywym skansenie, czyli w dawnej leśnej wiosce fińskiej. Pierwszy osadnik - niejaki Lille Hindrik przybył tutaj na początku XVII wieku, 100 lat później było tutaj 5 gospodarstw. Ludność trudniła się głównie wypalaniem węgla drzewnego. Od 1952 roku działa fundacja, której celem jest utrzymanie dziedzictwa wyludniającej się wsi. Dopiero niedawno zbudowano na miejsce porządną drogę.

Noclegi w domkach rozsianych po całej wsi. W sumie 63 miejsca. Jedynki od 370 SVK, dwójki 500 SVK, łóżko w pokoju wieloosobowym 150 SVK. Do tego doliczyć należy 50 SVK, chyba że jesteśmy członkami Szwedzkiej Organizacji Turystycznej (STF). Opłaty za ustawienie namiotu: 100 SVK (1 osoba) a kampera 200 SVK. Można również zamówić śniadanie w kawiarni (85 SVK od osoby). Na miejscu jest m.in. kaplica, sala konferencyjna, stół bilardowy, ping-pong, stajnie dla koni, sauna i boisko do siatkówki. 

Z głównego wejścia startują dwie najpopularniejsze trasy: Trollkyrkorundan (czerwona) - 5 km, Stenkällerundan (żółta) - 2,2 km. Obie zostaną opisane dokładnie. Uwaga! Kolory szlaków odnoszą się do oznaczenia na mapie poniżej, natomiast w terenie wszystkie są znakowane jednolitymi pomarańczowymi paskami. Oprócz tego zaczyna się tutaj najdłuższa Oxögabergsrundan (niebieska) prowadząca typowymi dla Tiveden terenami leśnymi, przez skaliste wzgórza i głębokie zabagnione dolinki - 6,7 km, Stigmansrundan (szara) - 4,2 km, prowadzi do uroczego wąwozu otoczonego stromościennymi skalistymi stokami, a Trehörningsrundan (fioletowa) - wokół jeziora. 

Stigmanpasset

W maju 2017 roku oddany zostanie nowy drewniany budynek który pomieści sezonową informację turystyczną i zaplecze turystyczne. Jego forma stylizowana będzie na charakterystyczne dla Tiveden rumowiska skalne. 

Na północ od Huvudentrée mamy przystosowaną głównie dla turystów rowerowych i konnych bazę w Vitsand. Startuje stąd pomarańczowa trasa Tärnekullerundan o długości 1,3 km (na trasie granitowe wzgórze porośnięte borem sosnowym, a także rumowisko skalne z jaskinią) oraz czarna Junkerjägarerundan prowadząca do wielkiego postawionego na sztorc głazu o wysokości 15 m (według legendy to tragiczne miejsce zakończenia pewnego mezaliansu jest jak najbardziej nawiedzone przez niespokojne duchy). 

Junker Jägares Sten

Można też wejść na rundę wokół jeziora Trehörningen (fioletowa). Na miejscu jest piaszczysta plaża nad jeziorem Trehörningen.

Ostatni punkt bazowy jest w okolicach Ösjönäs po przeciwległej stronie jeziora. Miejscowość przekształcona została również w ekologiczny ośrodek turystyczny może o nieco skromniejszym klimacie niż opisany wcześniej Tivedstorp. Oprócz fioletowej pętli jest tam jeszcze krótki zielony szlak Mellannäsrundan prowadzący na cypel o tej nazwie.

Po wschodniej granicy parku narodowego równolegle do Bergslagsleden biegnie trasa konna łącząca Tivedstorp z Stigmansgården. Ten tradycyjny szlak służył kiedyś do transportu drewna i węgla drzewnego w kierunku zakładów przemysłowych. W pobliżu jeziora Andsjön na ścieżce zachował się stary drewniany most.

            

Kivik i Stenshuvud

[67 km] Kivik.  
Stacja benzynowa Din-X, Kiviks Stora Väg. Dojazd autobusami nr 3 i 573 z Simrishamn i Kristianstad. Przystanek Kivik Torget powyżej starej części osady.
Ruchliwy kurort nadmorski. Centrum uprawy i przetwórstwa jabłek. Wielki targ jabłkowy odbywa się tutaj co roku w końcu września. Przystań i marina jachtowa. Przy wjeździe do miejscowości sezonowy letni lunapark. Nad basenem portowym promenada i nowy budynek wędzarni ryb Buhres Kajplats z charakterystycznym białym kominem, odnowiony po pożarze z 2009 roku. Powyżej na skwerze znajdziemy niewielki pomniczek mieszkającego tutaj w letnich miesiącach pisarza Fritjofa Nilssona zwanego Piraten, barwnej postaci bohemy znanej z umiejętności opowiadania awanturniczych anegdot. W miejscowej szkole muzeum regionalne, jedno ze starszych w regionie z licznymi zbiorami etnograficznymi. Bredarörsvägen prowadzi w kierunku Parku Narodowego Stenshuvud. Zaraz za osadą po prawej stronie duży podłużny kopiec kamienny. Jest to prehistoryczny tumulus zwany grobem królewskim (Kungsgrav), największy tego typu obiekt w całej Szwecji o obwodzie 240 m, datowany na 1400 lat p.n.e. Pochówki odbywały się tutaj jednak przynajmniej dwukrotnie w długim odstępie czasu. W komorze grobowej znajdują się rzeźbione płyty kamienne z wyobrażeniami ludzi, zwierząt i statków. W 1748 roku dwóch chłopców odkryło starożytną trumnę w czasie zabawy w miejscu, które służyło od dawna jako rezerwuar kamienia budowlanego. Oskarżono ich o kradzież skarbów, jednak z braku dowodów uniewinniono. W latach 30-tych XX wieku przeprowadzono kompleksowe badania archeologiczne. Obecnie miejsce jest udostępnione do zwiedzania. Obok kompleksu niewielka kawiarnia z wystawą archeologiczną. 

Megalityczny grobowiec Kungagraven

Otwarte od maja do września, w pełnym sezonie codziennie w godzinach 10-18. Raz dziennie wycieczki z przewodnikiem w języku szwedzkim (10.30) oraz angielskim (11.30). Wstęp 25 SVK, dzieci bezpłatnie. Dodatkowa opłata 20 SVK za przewodnika. Kontakt telefoniczny: 070 632 88 29, e-mail: info@kiviksgraven.se, strona web: www.kiviksgraven.se
Kilkaset metrów na południowy wschód od grobu królewskiego znajduje się kolejne prehistoryczne cmentarzysko zwane Ängakåsen. Jest to krąg kamienny z charakterystycznym przepołowionym głazem Pengastenen. Na miejscu znaleziono ozdoby z bursztynu.
1 km dalej droga do arboretum w Esperöd przy starym kompleksie dworskim. W pobliskim lesie grabowym rezerwat przyrody. Ostoja rzadkich gatunków płazów. 2 km Karakås. Historyczna farma jabłkowa Kivik Musteri ze sklepem, kawiarnią i cukiernią. Widoki na zatokę Hanöbugten. Parking. Punkt wypadowy do wycieczek w obszar powstałego w 1986 roku parku narodowego. 
Biegną stąd dwa szlaki turystyczne. Dolny oznakowany żółtymi kropkami prowadzi dębowym lasem przez Hällevik (stare arboretum) w kierunku piaszczystej plaży mijając niewielka białą latarnię morską na skalistym cyplu. Widok na imponujące wzgórze podziwiać można spod samotnej farmy Krivareboden służącej dawniej poławiaczom węgorzy. Górny wariant to fragment dalekobieżnego szlaku Skåneleden, który wznosi się na szczyt góry Stenshuvud (97 m npm), gdzie zachowały się resztki dawnej twierdzy (fornborg). Z trzech sąsiednich wierzchołków roztaczają się rozległe widoki na morze i wybrzeże w kierunku Kivik i Simrishamnu. 

Piaszczysta plaża u podnóża góry Stenshuvud

W kilku miejscach odsłaniają się skały metamorficzne (porfiry) a w zboczu jest otwór jaskini szczelinowej Giddastuan według legendy siedziby olbrzyma Stena. Trasa zbiega w kierunku doliny potoku Krivarebäcken i dociera do zachodniej bramy parku. Znajduje się tutaj wystawa przyrodnicza Naturum Stenshuvud poświęcona atrakcjom parku narodowego, florze, faunie, zróznicowanym siedliskom ekologicznym oraz dziedzictwu kulturowemu. Asfaltowa droga jezdna wiedzie stąd do wsi Svinaberga mijając popularną kawiarnię Annorlunda urządzoną w podłużnym budynku dawnej stajni z pruskiego muru.
Ekspozycja otwarta od marca do listopada w wybranych dniach tygodnia. W pełnym sezonie od maja do września codziennie. Wstęp bezpłatny. Możliwość uczestnictwa w wycieczce zorganizowanej. Szczegóły na stronie web: http://www.sverigesnationalparker.se/park/stenshuvuds-nationalpark/besoksinformation/naturum  
W południowej części Stenshuvud warto udać się szlakiem purpurowym w kierunku wzgórza Kortelshuvud prowadzącym przez ciekawe florystycznie wrzosowiska na piaszczystym podłożu. Na łąkach kwitną rzadkie gatunki storczyków.   

Obszary chronione

Skandynawia to kraina wielkich otwartych przestrzeni i wszechogarniającej przyrody. Stosunek Szwedów do ojczystej natury już od dawna kierował się w kierunku ochrony jej najważniejszych zasobów. Już w 1909 roku tutejszy parlament (Riksdag) uchwalił specjalną ustawę w ramach której powołano do życia 9 obszarów chronionych będących dzisiaj parkami narodowymi. W kraju trzech koron jest obecnie 29 parków narodowych a kilkanaście nowych jest właśnie projektowanych. Oprócz tego utworzono ponad 4000 rezerwatów przyrodniczych a także kilka innych obszarowych elementów systemu ochrony przyrody. Jest też ponad 4000 obiektów zaliczanych do europejskiej sieci ochronnej Natura 2000. W sumie ponad 10% terytorium kraju objęte jest taką ścisłą ochroną ekologiczną. Administracją zajmuje się państwowa agencja zwana Naturvårdsverket, przy czym lokalne rezerwaty podlegają władzom konkretnej prowincji (länu) czy gminy. Osobną kategorią ochronną są tzw. ekoparki podległe państwowej agencji leśnej (Sveaskog), obszary przekraczające 1000 ha na których prowadzi się ograniczoną gospodarkę leśną. Przyrodnicze tereny chronione stanowią atrakcję turystyczną i doskonałe miejsce wypoczynku. Przebiegają przez nie szlaki turystyczne, ścieżki przyrodnicze, trasy rowerowe, konne a także wodne. Zazwyczaj stanowią istotne węzły turystyczne z odpowiednim zapleczem informacyjnym oraz nieagresywną bazą noclegową i gastronomiczną. Opisy tras biegnących przez tego typu tereny skupiać się będą w większym stopniu na turystyce pieszej w odróżnieniu do preferowanej w innych kategoriach opisu turystyce samochodowej.