Z Sölvesborga do Pukavik starą i nową drogą

Najszybciej można dziś tą odległość pokonać za pomocą nowo wybudowanego odcinka autostrady E22. Z węzła Sölvesborg Öst do węzła Björkenäs dotrzemy bezkolizyjnie w ciągu 7 minut. Poniższe propozycje uwzględniają jednak dwie drogi biegnące przez centra miejscowości. Nowsza prowadzi bliżej wybrzeża a starsza podnóżami wzgórz Ryssberget. Można połączyć oba warianty odbywając wycieczkę wokół nieistniejącego już płytkiego jeziora Vesan.

Aby pojechać w kierunku Pukavik odcinkiem drogi wzdłuż wybrzeża biegnącym przez Norje należy wyjechać z Sölvesborga wzdłuż Snapphanegatan i Sölvevägen, podobnie jak wybierając się w kierunku Listerlandet. Kontynuujemy drogę prosto przez Sölve.

[151 km] Skrzyżowanie z poprzeczną drogą nr 123. W prawo prowadzi w kierunku Mjällby a w lewo do węzła autostradowego Listerlandet. Jedziemy prosto za drogowskazem na Karlshamn.
Droga lokalna prowadzi długi czas równolegle do trasy szybkiego ruchu. Po lewej widok na zalesione wzgórza Ryssberget. Przy drodze kilka tradycyjnych gospodarstw rolnych. 
[154 km] Ysane. Stacja benzynowa Pump. Po lewej stronie drogi kościół parafialny św. Gertrudy (1). Powstał w XIV wieku, ale obecną formę uzyskał w 1862 roku. W prezbiterium zachowały się stare freski Nilsa Håkanssona w tym Wjazd Jezusa do Jerozolimy. Ołtarz główny z ludową płaskorzeźbą przedstawiającą zmartwychwstanie Chrystusa. Gesta Danorum. Ballada ta opowiada o parze kochanków Hagbardzie (Habor) i Signildzie (Signe) zabitych w wyniku intrygi. On został powieszony, ona spłonęła żywcem w więzieniu. Na terenie lasu znajdziemy grobowiec z epoki brązu zwany Signilds Bur (Klatką Signildy) oraz wielki stary dąb Hagbards Ek (2) o grubości 729 cm w pierśnicy. 

Dąb Hagbarda

Na północ od wsi rozciąga się kompleks leśny powiązany ze znaną skandynawską legendą opisaną w kronice
[155 km] Po prawej pola Rosenlund wykorzystywane jako pole namiotowe w trakcie festiwalu rockowego w Norje.

Bliższe szczegóły dotyczące warunków zakwaterowania i rezerwacji na stronie web: http://www.rosenlundscamping.com/

[156 km] Petersborg. Po lewej dawna fabryczka skrobi i gorzelnia zamknięta w latach 60-tych kiedy zakazano prywatnej destylacji. Po drugiej stronie szosy również nie działająca już dawna stacja straży pożarnej (szary barak). W tej okolicy do 1742 roku było miejsce publicznych egzekucji. Na łąkach Sunnansund dokonano ciekawego odkrycia niezliczonych rybich kości, które były tutaj przetwarzane w okresie mezolitu na potrzeby społeczności. Jest to miejsce w ktorym po raz pierwszy dokonano fermentacji ryby, czyli szwedzkiej specialite de la maison.

[158 km] Norje. Duża osada na obu brzegach kanału Vesan w przeszłości żeglownego i odwadniającego dawne jezioro. Od 1998 roku na łąkach nad brzegiem Bałtyku odbywa się latem jeden z największych w Europie festiwali rockowych na którym występowały tak uznane kapele jak Aerosmith, Alice Cooper, Deep Purple, Def Leppard, Europe, Gun's'n'Roses, Scorpions, Uriah Heep, Whitesnake, ZZ Top. Dwa z wymienionych będą gośćmi estrady także w 2017 roku. Zgadnijcie którzy. 

Plakat festiwalu rockowego w Norje

Po południowej stronie kanału znajduje się zabytkowy ceglany budynek sądu ziemskiego (Tingshus, 3) z końca XVIII w. Wokół kilka drewnianych domostw z charakterystycznymi ażurowymi werandami, m.in. dawna karczma służąca do obsługi klientów trybunału. W budynku znajduje się niewielka wystawa lokalna, punkt informacji turystycznej oraz siedziba miejscowego towarzystwa kulturalnego.

NORJE TURISTBYRÅ, Norjevägen 14, tel. 045 63 20 01, norjeturism@norje.net, pomocne zwłaszcza w czasie festiwalu rockowego

Po północnej stronie kanału w sosnowym lesie kąpielisko i plaża nad Bałtykiem. Po lewej stronie drogi stacja benzynowa Statoil.  

W czasie festiwalu rockowego w różnych miejscach Norje oraz w okolicy uruchamia się tymczasowe kempingi. Ceny oraz warunki są zróżnicowane. Jeden z placów przystosowany jest do obsługi osób niepełnosprawnych. Szczegóły na stronie http://www.swedenrock.com/festival/boende/campingar   

Oprócz tego jest w miejscowości jeden stały kemping Norje Boke, znajdujący się w południowo-wschodniej letniskowej dzielnicy o takiej właśnie nazwie. Otwarty od połowy kwietnia do połowy września. Teren jest podzielony na dwie części. Duży kwadratowy plac funkcjonuje głównie w czasie festiwalu, właściwy areał pola biwakowego ciągnie się ku plaży na wybrzeżu. Przy plaży restauracja wraz z parkietem tanecznym. Przy recepcji sklep ze świeżym pieczywem. Domki kempingowe wynajmowane na tygodniowe turnusy, miejsca na namioty i karawany. Tor minigolfa. Cena miejsca 235-290 SVK w zależności od sezonu (wraz z energią elektryczną). Rezerwacja telefoniczna: 045 63 10 26, za pośrednictwem e-mail: bokning@norjebokecamping.com lub przez formularz na stronie: http://www.norjebokecamping.com/

Schronisko turystyczne Kura i Kurran, Norjevägen 18 w niewielkim budynku, który kiedyś pełnił rolę aresztu sądowego. Przed wejściem betonowy parking. Sale zbiorowe na parterze i pokoje prywatne na poddaszu. Wspólna kuchnia, łazienki i WC. Informacja i rezerwacja pod nr telefonu: 073 335 78 22, poczta mailowa: bokning@kuraikurran.se

Dawna karczma w Norje

[160 km] Örnavik. Parking przydrożny z WC i tablicami informacyjnymi. Widok na płytkie wody zatoki Hanöbukten zwanej w tej części Pukavikbukten. Po drugiej stronie akwenu kominy zakładów chemicznych w Mörrum.

[162 km] Przekraczamy most na potoku Östra Orlundsån (stary kamienny po lewej stronie). Pukavik. 

Aby dotrzeć do Pukavik starą drogą w głębi lądu należy z Snapphanegatan skręcić w lewo na wysokości stacji benzynowej INGO. Kontynuujemy jazdę północną obwodnicą Sölvesborga (Blekingevägen).

[150 km] Węzeł Sölvesborg Öst. Nie zjeżdżamy na autostradę tylko jedziemy dołem pod wiaduktem a następnie w lewo w kierunku Gammalstorp.  

Po prawej ręce mamy otwarty krajobraz podmokłych łąk. Po lewej zalesienia na zboczach Ryssberget. Wkrótce w Gummarp dobiega równoległa linia kolejowa za którą na stoku pagórka ceglany dom wiejski Hulta Gård. Podążamy teraz odcinkiem starego traktu Värendsvägen wiodącego z wybrzeża w kierunku länu Kronoberg.

[155 km] W prawo droga do Ysane (2 km). Prowadzi ona dawnym dnem jeziora i w połowie odległości przekracza mostem na palach kanał Vesan. Specyficzna konstrukcja sprawia, że w czasie przejazdu grunt wydaje się trząść i zapadać. Teren stanowi depresję sięgającą 1,3 m p.p.m. Akwen został zmeliorowany w latach 20-tych i 30-tych ubiegłego wieku i stanowi doskonały areał rolniczy. Na żyznych czarnych ziemiach uprawia się tu głównie ziemniaki i pszenicę durum. 

Vesan

[156 km] Gammalstorp. Wieś najbardziej znana jest z kościoła (4) położonego na dawnej wyspie jeziornej. Pierwszą świątynię wznieśli Wikingowie już w XII w. Obecny kościół kamienny zbudowano w latach 1790-1793. Klasycystyczny ołtarz z Okiem Opatrzności w zwieńczeniu przedstawia Ostatnią Wieczerzę (górna część kompozycji przedstawiająca zmartwychwstanie znajduje się w kościele w Ysane). Warto też spojrzeć na portret "wesołej wdowy" Katarzyny Elfdalii, która poślubiła kolejno trzech miejscowych pastorów. Przy linii kolejowej ruiny dawnej gorzelni.

[157 km] Hålabäck. W lewo odgałęzienie drogi do Kyllinge podnóżami Ryssberget. Ten tektoniczny zrąb oddzielający Blekinge od Skanii wznosi się na wysokość około 150 m nad poziom równiny. Wzgórza porasta największy kompleks lasu bukowego w Szwecji. 

Z Ebbalycke (2 km) można podejść na grzbiet nad znane wśród wędkarzy jezioro Grundsjön (5). 

1 km dalej odgałęzia się droga do Ryssberget Stugby (6) - położonego wysoko na stoku największego w Szwecji zorganizowanego osiedla wczasowego budowanego na przełomie lat 70-tych i 80-tych. Znakowany czerwono szlak spacerowy prowadzi dawnymi drogami leśnymi zaznajamiając z architekturą osiedla oraz pozostałościami dawnego użytkowania (ruiny domków, kamienne murki).

4 km Bjäraryd. Osobliwością miejscową jest dzwonek sygnałowy zawieszony pomiędzy pniami starego dębu. Na stoku wzgórz stara strzelnica.

[159 km] Przy skalnym ryglu przekraczamy linię kolejową. Zaraz za nią po prawej dawny majątek ziemski z czasów duńskich Ryedal Säteri (7). 

[161 km] Agerum. Most nad potokiem Västra Orlundsån, który wraz z kanałem Möllebjörke stanowił północne odwodnienie jeziora Vesan. Droga kluczy przekraczając w końcu szerokie łąki Vika obok osady z młynem. W tej okolicy zlokalizowano miejsce egzekucji okręgu Lister Härad. Ostatnia głośna rozprawa miała miejsce w 1854 roku kiedy to skazano na ścięcie i powieszenie trucicieli Håkana Bollmana i Bengtę Svensdotter. Na miejscu kaźni jest obecnie głaz pamiątkowy z wyrytym toporem katowskim.

[164 km] Pukavik. Trasa główna.

Listerlandet część północna

Północna część miniaturowego regionu na południu Blekinge. Najwyższe wzniesienie na tym terenie, kilka rybackich wiosek a w głębi lądu płaska rolnicza równina pełna wiatrowych farm. Pamiątki historyczne. Trasa biegnie drogami lokalnymi.

Z Nogersund wracamy drogą nr 123 w kierunku Hälleviku. Nie zjeżdżamy na wybrzeże do centrum miejscowości, tylko odbijamy w prawo za główną drogą. 

[18 km] Lassabo. W lewo biegnie dalej droga 123 którą można w najkrótszy sposób powrócić do Sölvesborga. Jedziemy dalej prosto w kierunku Hörvik. Trasa okrąża od zachodu lesisty masyw Listerhuvud (84 m n.p.m.). Bocznymi drogami w prawo można się wybrać na pieszą wędrówkę do rezerwatu przyrody.

[19 km] Przy drodze malutki pensjonat Lilla Gården w starym gospodarstwie z XIX w. Za nim droga do parkingu pod wzgórzem Getabjär (70 m n.p.m.). Szlaki piesze i rowerowe.

Dwa pokoje 4-osobowe z prywatną łazienką, WC, tarasem i odbiornikiem TV. Internet bezprzewodowy. 395 SVK od osoby. Kontakt telefoniczny: 045 61 33 11, e-mail: lillagarden@live.se

Przystań żeglarska w Hörviku

[21 km] 1 km w prawo Hörvik. Wieś rybacka nad brzegiem Bałtyku - kąpielisko z malowniczą plażą po północnej stronie wzgórza Listershuvud (1). Port z dużym betonowym falochronem. Wędzarnia ryb. Na południe od wsi piętrzą się morenowe klify na których geolodzy dopatrzyli się na różnych poziomach kilkunastu dawnych wałów brzegowych usypanych z kamieni i znaczących kolejne etapy powstawania Bałtyku. Ciekawostką wzgórza Listershuvud jest także jaskinia Hallahåle, najdłuższa w Blekinge (ok 200 m korytarzy). Dla przeciętnego turysty jest ona niestety niedostępna, gdyż wejście do niej znajduje się we wnętrzu prywatnej studni. W pobliżu brzegu źródło słodkiej wody zwane Engelska Källan z którego z pewnością korzystali angielscy marynarze w czasie wojen napoleońskich. Kilka ślepych wąwozów rozcina wschodnie zbocze. Wzgórze porasta las grabowy - jeden z największych w Szwecji. Z nagiego wierzchołka rozpościera się widok na morze oraz znajdującą się w oddali wyspę Hanö. Z Hörvik droga na południe do Krokås.

Kamieniołom Spraglehall

[22 km] 1 km w prawo Krokås. Dawna wieś rybacka. Kilka starych domków stoi przy malowniczej przystani. Zabudowa letniskowa ciągnie się wzdłuż drogi do Hörvik. Na północ od wsi na cyplu rezerwat przyrody Spraglehall (2). Polodowcowe wzgórze z widokiem na Bałtyk. W latach 1910-1920 działały tutaj kamieniołomy granitu wysyłanego na eksport do Niemiec. Wiele z ulic Berlina czy Hamburga jest zbudowanych z surowca pozyskiwanego właśnie tu.

[24 km] Mjällby Ljunga. W prawo droga do wioski Tocken. Na cyplu Kållenabben podmokłe łąki z rzadkim gatunkiem lilii zwanej w Polsce szachownicą kostkowatą (Fritillaria meleagris). Duże fioletowe kwiaty w kształcie kielicha.

[26 km] Mjällby. Największa miejscowość w regionie. Zakłady przetwórstwa ziemniaków Lyckeby Starch AB oraz producent grzejników TitanX. Wokół osady liczne farmy wiatrowe. Po północnej stronie zabudowy widoczny z daleka kościół parafialny (3) z wysoką wieżą w stylu gustawiańskim. Wzniesiony został w latach 1788-1791 z inicjatywy posła Knuta Perssona zwanego "królem Mjällby" na miejscu starej romańskiej świątyni. Wielki krucyfiks triumfalny z tego kościoła trafił do muzeum länu Blekinge w Karlskronie. Wewnątrz pozostał natomiast ufundowany przez Tage Totta, pana na zamku w Sölvesborgu, XVII-wieczny trzypiętrowy ołtarz. Obecnie umieszczony jest w iluzjonistycznej ramie wykonanej metodą grisaille. Główny obraz przedstawia ustanowienie Eucharystii natomiast w predelli obejrzeć można 4 portrety ojców kościoła (św. Ambroży, św. Augustyn, św. Hieronim i św. Grzegorz). Z późnego renesansu pochodzą także ambona oraz chrzcielnica. Kościół otoczony jest cmentarzem, w sąsiedztwie są też budynki parafialne oraz stara szkoła.

STACJA BENZYNOWA: Preem, Listervägen 2. Duży kompleks z warsztatem, myjnią i sklepem. W pobliżu supermarket Extra. 

Z Mjällby drogą 123 można wrócić do Sölvesborga (8 km). Można także udać się jeszcze drogą na północ w kierunku Norje.

Kurhan Skebbas Rör

[29 km] Rozciągnięta wzdłuż drogi wieś Lörby. Na zachodzie w zagajniku wśród łąk ukryty jest stary cmentarz Klockskog Kyrkogård (4). W czasach prehistorycznych było tu pogańskie miejsce kultowe, potem wybudowano drewniany kościół. Cmentarz pozostał daleko od osad ludzkich, ale jeszcze w XIX wieku pochowano tutaj kilka ofiar epidemii cholery. 

1 km w prawo Djupekås. Wioska rybacka nad brzegiem morza. W płytkiej zatoce łowisko ryb słodkowodnych takich jak pstrąg, sieja czy szczupak. W lipcu i sierpniu w miejscowych wodach kwitnie na czerwono przetacznik zwany Dikesveronika (Veronica catenata).

[30 km] Lörbyskog. Duża przemysłowa stacja Statoil. W lasach na północnym wschodzie cmentarzysko z epoki żelaza Skebbas Rör (5). Kamienne kurhany. W pobliżu pozostałości prehistorycznej osady rolniczej.

Droga zakręca ku zachodowi zgodnie z linią wybrzeża. 

[32 km] Furumon. Po zachodniej stronie drogi duże bagno Ysane Mosse.

[34 km] Rondo w Norje na trasie głównej.               

Hanö

O wyspie śpiewała w latach 70-tych grupa Family Four w swoim eurowizyjnym wakacyjnym przeboju "Härliga Sommardag". Hanö to największa wyspa w tej części Blekinge. Granitowa skała otulona materiałem morenowym wystaje z wód Bałtyku na wysokość około 60 m. Od średniowiecza stanowiła ważny punkt orientacyjny w tej części wybrzeża. Ludzie bali się jednak tutaj osiedlać na stałe. Istniały przesądy, że jesienią i zimą na tym skrawku lądu stacjonują rozmaite złe duchy i upiory. Od XVIII wieku wyspa została posiadłością prywatną należącą do kupieckiej rodziny Schultów z Sölvesborga. Dopiero niedawno większość gruntów wykupiło państwo organizując rezerwat przyrodniczy. Hanö nazywana perłą wybrzeża Blekinge stanowi z pewnością oazę spokoju. Nie ma tu w ogóle samochodów, bo wszędzie jest blisko. Dlatego zapewne nie ma też tłumów, chociaż 30000 wczasowiczów latem to spora wartość jak na kilkudziesięcioosobową populację stałych mieszkańców. Nie wiem czy duchy pozostały na wyspie, być może odpędziło je światło latarni morskiej albo masowa turystyka. Zachęcający plażowiczów do przybycia zaręczają w każdym razie, że na wyspie nie znajdziemy  żadnych komarów. Hanö leży 6 km od stałego lądu. Dopłyniemy tam statkiem białej floty z Nogersund.

Codziennie na wyspę z portu w Nogersund kursuje statek m/s Vitaskär. W dni powszednie jest 9 rejsów powrotnych (najwcześniejszy o 8.45, najpóźniejszy powrót o 20.25), w soboty i niedziele nieco mniej (najwcześniejszy rejs o 10.00). Jednorazowo na łodzi zmieści się 118 pasażerów. Kontakt telefoniczny 041 41 49 58. Szczegółowy rozkład na stronie Blekingetrafiken (linia nr 940).

Po zachodniej stronie wyspy jest niewielka przystań rybacka i marina, którą traktować można jako punkt wypadowy do spacerów w dalsze okolice. W niewielkich budkach przy falochronie mamy całe zaplecze usługowe wyspy: rozmaite sklepy i bary. W jednym z takich baraków służącym dawniej jako warsztat naprawczy mieści się kameralne muzeum wyspy Hanö (1) przedstawiające jej przyrodę, historię i kulturę. Bödeboden to rodzaj centrum kulturalnego. Jest tu pomieszczenie z wystawami artystycznymi oraz świetlica z telewizorem, w której często przesiadują miejscowi żeglarze. Obok znajduje się też biblioteka i księgarnia, w której oprócz zwykłego zakupu można też dokonać zamiany książek.

Muzeum otwarte w sezonie letnim - od końca maja do sierpnia zwiedzać można je cały dzień między 9 a 19 po wcześniejszym zgłoszeniu. Kontakt  telefoniczny 073 346 84 74 lub mailowy: clarberg.hjordis@outlook.com  Wstęp do placówki bezpłatny, choć wolne datki są oczywiście mile oczekiwane. 

Z przystani wybiegają 3 drogi: dwie prowadzą wzdłuż zachodnich brzegów na północ i południe, trzecia natomiast biegnie w górę w kierunku wnętrza wyspy. Turyści wybierają głównie ten ostatni szlak. Nieco powyżej portu w dawnej szkole mieści się schronisko młodzieżowe STF. 

Otwarte cały rok. Noclegi w pokojach 2,4 i 6-osobowych.  Wspólna kuchnia. Kontakt pod telefonem: 073 925 53 37, e-mail: hanovandrarhem@telia.com

Stara widokówka z Hanö (tradera.com). Latarnia morska, armaty sygnalizacyjne w pobliżu cmentarza i cypel Bönsacken

Środek wyspy porasta skąpy las liściasty przechodzący w części północnej w kolczaste zarośla i ubogie łąki. Gdzieniegdzie z gruntu wystają nagie skały. W 1956 roku na Hanö sprowadzono populację azjatyckich danieli (Dama dama). Rozmnożyły się one i bardzo często można je dzisiaj zobaczyć wędrując ścieżkami. W zimie są dokarmiane, w lecie pomagają utrzymać stan szaty roślinnej na wyspie. W najwyższym punkcie Hanö zbudowano już w 1869 roku pierwszą latarnię morską (2). Dzisiejsza stacja sygnałowa powstała w 1906 roku. Obecnie jest sterowana samoczynnie a na kopule działa także automatyczna stacja meteorologiczna. Na białej wieży o wysokości ponad 10 m znajduje się jedno z najjaśniejszych źródeł światła na całym Bałtyku widziane z odległości 40 km. Z latarnią wiąże się legenda o smoku. Pilnował on wielkich skarbów znajdujących się w podziemnej komnacie. Co noc przelatywał on 2 mile z wyspy Tarnö na Hanö, ale gdy po raz pierwszy rozpalono światła nad wybrzeżem został skutecznie oślepiony i rozbił się o skały poniżej latarni. Do dzisiaj w tym miejscu pozostał ślad - wklęsła rysa jakby odbicie smoczego cielska. W pobliżu jest także niewielka grota tradycyjnie wiązana z kryjówką piratów. Od latarni można zejść stromą ścieżką w kierunku wschodniego wybrzeża albo kontynuować wędrówkę na północny cypel. Przez las zwany Vindhalla dotrzemy do dwóch niewielkich kotlin zwanych Gamla i Nya Kar. Wyobraźnia ludowa kazała widzieć w tym miejscu odciski nóg olbrzyma. Najprawdopodobniej są to formy powstałe w wyniku osiadania gruntu (podobne znajdziemy na zboczach wzgórza Listerhuvud). W dawnych czasach były to doskonałe schronienia dla duńskich partyzantów (snapphane). Na południowym zboczu poniżej wspomnianych depresji zaznacza się wyraźna platforma brzegowa dawnego morza litorynowego. W zabagnieniach rosną tu płaty situ rozpierzchłego (Juncus effusus). Ścieżka sprowadza na oryginalną plażę Vinnhalla (3) zlokalizowaną na dużej 100-metrowej nagiej płycie skalnej. 

Plaża Vinnhalla na wschodnim wybrzeżu

W zagłębieniu niewielki stawek. Malownicze miejsce z którego można podziwiać wschody słońca. Wzdłuż tego odcinka wybrzeża rozrzucone są głazy rozmaitej wielkości i kształtów. Oprócz granitowych otoczaków znajdziemy tutaj także fragment czarnego diabazu charakterystycznego dla północnej Skanii i Blekinge.  
W kierunku północnym od latarni morskiej inna ścieżka doprowadzi na cmentarz angielski (4). W okresie napoleońskiej blokady statki angielskie wpłynęły na Bałtyk i mimo formalnego zakazu stacjonowały na Hanö umożliwiając szmugiel towarów z portu w Karlshamn. Warunki pobytu marynarzy były bardzo trudne i kilkunastu z nich przypłaciło służbę życiem. Większość grobów jest anonimowa, tylko dwa zachowały nazwiska: William Miller i Clifford Williams. W 1973 roku na miejscu ustawiono drewniany krzyż zbudowany z resztek masztu HMS Plymouth. Poniżej cmentarza na zboczu znajdują się 2 małe armatki sygnałowe. Na samym północnym koniuszku wyspy znajduje się kilkudziesięciometrowa naturalna grobla zbudowana z gładko otoczonych kamieni zwana Bönsacken (5). Na jej temat krąży kilka legend mówiących np. o olbrzymach próbujących przedostać się na stały ląd albo o zatopionym ładunku gigantycznej fasoli.                

 

Listerlandet część południowa

Droga nr 123 biegnąca z Sölvesborga do Nogersund - przystani promów na wyspę Hanö przecina region Listerlandet mniej więcej na pół. Ten rolniczy półwysep w przeszłości stanowiący najdalszy zakątek duńskiej Skanii do dziś zachował pewną odrębność wyrażającą się w miejscowym dialekcie z gardłowym "r" i kilkoma nietypowymi dyftongami. W południowej części obszaru występują niewysokie ostańcowe wzgórza Mörby Backe czy Stiby Backe zasypane w epoce lodowcowej fragmentami moreny. Urozmaicony charakter mają też brzegi Bałtyku. W morze wrzyna się kilka niewielkich półwyspów przedzielonych płytkimi zatoczkami oferującymi wspaniałe piaszczyste plaże. Trasa biegnie bocznymi drogami w południowej części półwyspu.  

Wyjazd z Sölvesborga wzdłuż Snapphanegatan. Przy wyjeździe z miasta warto zwrócić uwagę na stojący przy drodze suchy pień dębu zwanego Snapphaneeken na którym wieszano duńskich buntowników. Po przekroczeniu linii kolejowej (zapory) przejeżdżamy przez Sölve - najdalej na wschód wysunięte willowe przedmieście z kilkoma hurtowniami i magazynami. Nie docieramy do drogi 123 tylko na pierwszym rondzie skręcamy w prawo (pierwszym zjazdem). Główna droga biegnie dalej łukiem przez Ljungaviken - nowe osiedle po drugiej stronie mostu nad zatoką Sölvesborgsviken. Dalej w tym kierunku pola golfowe.

[5 km] Siretorp u podnóża wzgórza Mörby Backe (59 m n.p.m.). Na szczycie wzniesienia znajduje się kopiec kamienny Höga Rör (1) z epoki brązu. Według jednej z legend zakopano tu skarby, których strzeże groźny smok. Według innej stos kamieni zgromadziła olbrzymka aby zbombardować kościół w Åhus. Ze wzniesienia widok na równinę Listerlandet zamkniętą lesistym wałem Ryssberget. 

W prawo droga do Sandviken i Västra Näs. Kąpielisko z długą piaszczystą plażą oraz przystań u ujścia zatoki Sölvesborgviken. Na cyplu Näsnabben stanowiska wędkarskie. Najczęściej łowi się tutaj belony.

[7 km] Dalsza droga prowadzi wschodnią krawędzią wzgórza przez wieś Mörby. Za miejscowością po lewej kulminacja wzniesienia zwana Hjärthalla (60 m n.p.m., 2). Rezerwat przyrodniczy z bogatym w gatunki lasem bukowym. W części szczytowej na polanie resztki osady z epoki brązu. Poniżej podmokłe łąki.

[8 km] Wieś Istaby położona na nieco niższym grzbiecie. Najbardziej znana jest z wczesnonordyckiego kamienia runicznego prezentowanego obecnie w narodowym muzeum historycznym w Sztokholmie. Według legendy pod kamieniem miała być pochowana królowa nieba - bogini Ishtar znana z babilońskiej mitologii. 
3 km na południe Torsö. Dwie niewielkie osady nad brzegiem morza. Przystanie rybackie oraz spokojne kąpieliska z niewielkimi plażami. Na zalesionym cyplu Sillnäs Udde (3) rezerwat przyrodniczy. Ostoja ptaków. Oprócz popularnych dzikich kaczek i gęsi można tutaj zaobserwować rozmaite gatunki siewkowców i wróblowatych. Charakterystyczna leśna ścieżka otoczona kamiennym murkiem (fägata) służąca do przepędu bydła na pastwisko. Z Östra Torsö widok na dwa wielkie maszty radiowe na cyplu Björkenabben.

Stacja radiowa na cyplu Björkenabben

[10 km] Stiby. Skręcamy w prawo a następnie w lewo w kierunku Hällevik. Na wyraźnym progu przed wjazdem do wsi znajduje się kamienne cmentarzysko prehistoryczne. Wyróżnia je dwumetrowy postawiony na sztorc kamień zwany Stiby Sissa (4). Lokalna legenda mówi, że menhir obraca się, gdy "poczuje" zapach świeżo upieczonego chleba. Na wschód od miejscowości rozciąga się rozległe płaskowzgórze Stiby Backe (70 m n.p.m., 5). Geologicznie jest to polodowcowy drumlin z występującymi w podłożu jasnymi granitami zwanymi karlshamnskimi. Lasy grabowe, dębowe i zarastające łąki. Na wiosnę zakwitają liczne zawilce, sasanki, piżmaczki czy fiołki. Rośnie tutaj też fioletowy storczyk męski (Orchis mascula). Rezerwat przyrodniczy w sieci Natura 2000. W południowej części znajduje się cmentarz choleryczny z 1853 roku. 
Prosto droga na cypel Björkenabben (3 km). Od 1985 roku funkcjonowała tam radiostacja szwedzkiego radia (8) emitująca sygnał na teren Europy. Zlokalizowana została nad brzegiem morza oprócz dobrego uziemienia zyskiwała też wzmocnienie dzięki przewodności wody. Rolę anten pełniły dwie 135-metrowe stalowe wieże. Stacja nadawała na falach średnich na częstotliwości 1179 kHz i była często na polskim terytorium zagłuszana przez korzystający z podobnego pasma nadajnik znajdujący się w Rumunii. Od 2010 roku obiekt jest wyłączony z eksploatacji a jego dalsza przyszłość niewiadoma.

Stiby

[12 km] Hällevik. Największe letnisko na półwyspie. Corocznie w sierpniu odbywa się tutaj festiwal jazzowy. Przy nabrzeżu znajdują się tradycyjne wędzarnie ryb. Hennings Rökeri połączona jest z tradycyjną tawerną Dagmars Hamnkrog jedną z aren koncertowych TradJazz Festival. W czerwonym domku w południowej części przystani mieści się założone w 1976 roku muzeum rybołówstwa (Hällevik Fiskemuseum, 6). Obejrzeć tu można stare łodzie rybackie, osprzęt, sieci, przyrządy nawigacyjne oraz rozmaite modele, fotografie i pamiątki po nie tak odległych znowu czasach, gdy miejscowość była ruchliwym portem.
Zwiedzanie możliwe po uprzedniej rezerwacji. Telefon kontaktowy: 0737 49 04 06. Możliwa też rejestracja przez stronę internetową: http://hallevik.se/fiskemuseum/. Cena wstępu 40 SVK

Stary dom w Hällevik

Z przystani w kierunku piaszczystej plaży biegnie promenada wzdłuż brzegu zatoki. Przy jej końcu znajdują się dwa wysokiej klasy hotele: Hanöhus ze szklanym lobby oraz historyczny otwarty w 1916 roku Hällevik Havsbadhotell. Na zapleczu tego drugiego znajduje się basen z podgrzewaną wodą. 
Turystom o mniej zasobnym portfelu oprócz kwater prywatnych polecić należy Hällevik Camping położony we wschodniej części osady tuż obok plaży. Ponad 300 miejsc biwakowych oraz domki kempingowe do wynajęcia. Sklepik na recepcji. Tor minigolfa, plac zabaw, miejsca do grilla. Otwarte od kwietnia do listopada (poza tym okresem możliwy nocleg po wcześniejszej 7-dniowej rezerwacji). Ceny w zależności od sezonu i standardu noclegu (190-255 SVK za miejsce biwakowe, 500 SVK za domek dwuosobowy). Zniżki 70% dla piechurów, rowerzystów i motocyklistów. Kontakt telefoniczny: 045 65 27 14, poczta mailowa: info@hallevikscamping.se, strona web: http://www.hallevikscamping.se  

W sąsiedztwie kempingu jest stadion Strandvallen należący do klubu piłkarskiego Mjällby AIF. Obecnie drużyna z małej osady gra w niższych ligach, ale kilkukrotnie występowała w Allsvenskan, czyli najwyższej klasie rozgrywkowej (pierwszy raz w 1979 roku), przypomina więc trochę polski team z Niecieczy. Przy wjeżdzie na parking stadionowy informuje o tym stosowny billboard.
Droga wznosi się od przystani i łukiem omija wschodnią część kurortu. Z tyłu pozostaje Stiby Backe, na horyzoncie po lewej pojawia się wzgórze Listerhuvud. 
[15 km] Nogersund przy końcu drogi 123. Port rybacki z promem na wyspę Hanö. Kilka starych chat w tym muzealny budynek Jullas Hus ukazujący jak rodzina rybaka żyła przed 100 laty. Zachowały się wąskie długie ogródki na zapleczu gospodarstw (tzw. garnhagar) służące do suszenia sieci rybackich. W porcie stylowa tawerna. Na południe od osady aż do cypla ciągną się rozległe łąki Kråkenabben (7) z kamiennymi murkami grodzącymi dawne działki. Pola głazów. Widoki na Bałtyk. Ważny matecznik ptaków brodzących.

Sölvesborg część 4

SÖLVESBORG [148 km] / 8,4 tys. mieszkańców

Södergatan to najważniejsza handlowa ulica miasta łącząca rynek (Stortorget) z innym ważnym miejskim placem Hästtorget. Po lewej stronie ciągnie się linia XIX-wiecznych zabudowań, po prawej ręce mamy długi nowy pawilon handlowy z lat 70-tych. Hästtorget (1) ma kształt trójkąta i położony jest na skraju dzielnicy staromiejskiej. Dawniej znajdował się tutaj targ na którym handlowano nie tylko końmi, ale też i innymi zwierzętami hodowlanymi. Pozostałością po tamtych czasach jest misa fontanny w której kiedyś pojono zwierzęta. W środku znajduje się zadrzewiony skwer przecięty kilkoma uliczkami. Wokół ulic rośnie szpaler ozdobnie przyciętych lip (Tilia vulgaris) a wewnątrz obwodu posadzono ozdobne robinie. Wśród różanych klombów znajdziemy też rzeźbę Ariel autorstwa Alice Nordin. Z kolei na rogu Hästtorgsgatan ustawiono w 2004 roku stelę upamiętniającą rysownika z Valjeviken "brata" Borre Carlssona. Plac otaczają budynki o dość zróżnicowanych fasadach pochodzące w większości z przełomu XIX i XX wieku. Najbardziej monumentalny charakter ma ceglany gmach banku oszczędnościowego (obecnie Sölvesborg-Mjällby Sparbank) w stylu holenderskiego renesansu zbudowany w 1889 roku przez architekta Alfreda Hellerströma z Helsingborga. Na jego fasadzie obejrzeć można medalion z miejskim herbem a wysoko pod gzymsem wizerunek Hermesa - boga handlowców (ale również i złodziei!). Na rogu Repslagaregatan i Järnvägsgatan stoi neogotycki budynek dawnej łaźni miejskiej włączony obecnie do kompleksu zabudowań magistratu. W parku na zapleczu urzędu gminy ustawiono kilka rzeźb a wewnątrz zwraca uwagę stołówka zaprojektowana w przyjemnych pastelowych kolorach. 

Dawny przytułek czyli Fattighus

Wędrując dalej wzdłuż Repslagaregatan dotrzemy do położonego pod numerem 33 przy wierzchołku wzniesienia dawnego przytułku (fattighuset, 2). Król Karol XIV Jan po wizycie w miasteczku dźwigającym się z wielkiego pożaru wyłożył kwotę 1000 koron z przeznaczeniem na budowę schroniska dla bezdomnych. Zamieszkiwało tutaj około 30 osób: ocalałe z pożogi sieroty oraz wdowy lub wdowcy z dziećmi. Zachował się oryginalny wystrój wnętrz w tym piece kaflowe oraz stolarka ścienna. Wędrujemy przez teren Nowego Miasta, który został zasiedlany sukcesywnie od początku XIX wieku. Najbardziej reprezentatywnym miejscem dla zabudowy z tego okresu jest Norregatan (4) położona na północ od kościoła św. Mikołaja. Niskie parterowe domki otaczają wybrukowaną "kocimi łbami" wąską klimatyczną uliczkę. Po zachodniej stronie tego rewiru działki są większe, zabudowania nowsze a obszar ma charakter bardziej uporządkowanej podmiejskiej dzielnicy willowej. Przy końcu Ungergatan znajduje się budynek sądu Listerlandu (3) z 1921 roku - ciekawy przykład architektury neoklasycznej wzniesiony przez Erika Gunnara Asplunda - architekta znanego najbardziej z projektu Cmentarza Leśnego (Skogkyrkogård) w Sztokholmie. Szeroka trójkątna fasada na osi drogi zwieńczona jest dużym zegarem, wyróżnia się też wielkim łukiem bramy, pomysłem po raz pierwszy wykorzystanym w projekcie gmachu Botanicum w Uppsali. 

Lister Härad Tingshus

Wewnątrz mieści się wielka cylindryczna sala rozpraw z ustawionym na podwyższeniu stołem sędziowskim. Liczne detale ozdobne dopełniają wizerunku tej w sumie dość oszczędnej w formie budowli. Przy Balkenhausensgatan w dawnej świątyni Bethel znajduje się siedziba lokalnej orkiestry Musicum. Ungergatan prowadzi w kierunku położonego prawie nad samą zatoką dworca kolejowego.

Ruiny średniowiecznej wieży zamku Sölvesborg

Najstarszy zabytek Sölvesborga to ruiny duńskiej twierdzy (5) położone po wschodniej stronie miasta w parku nad samą zatoką. W średniowieczu była to największa warownia we wschodniej części państwa. Toteż gościła często królów w tym Małgorzatę Duńską i Eryka Pomorskiego - władców Skandynawii z okresu unii kalmarskiej. Później stała się natomiast kością niezgody między Duńczykami a Szwedami i kilkukrotnie przechodziła z rąk do rąk. W czasie wojny siedmioletniej w 1564 roku spłonęła i stopniowo zaczęła popadać w ruinę.  Z dawnej budowli zachowały się tylko zrujnowane przyziemia wieży z początku XIV w zbudowanej z inicjatywy króla duńskiego Eryka Menveda. Wzniesiona została ona w technice zwanej skalmur. Trzon składający się z kamieni połączonych zaprawą murarską został obudowany wątkiem ceglanym. W czasach swojej świetności baszta mierzyła 30 metrów. Lochy pod nią kryją podobno skarb wojenny zakopany tutaj przez admirała Sörena Norby (zwanego "przyjacielem Boga i wrogiem całej reszty świata") w XVI wieku. Po zabudowaniach wewnętrznych zaginął wszelki ślad. Najprawdopodobniej były to domy z pruskiego muru otaczające wewnętrzny dziedziniec. Teren otoczony był szeroką na 15 m fosą wypełnioną wodą z zatoki. Poza jej obrębem znajdowały się kamienne stajnie, które zachowały się do dzisiaj, aczkolwiek po dramatycznym pożarze wywołanym uderzeniem pioruna otrzymały całkiem nowy dach. Odbywają się tu rozmaite jarmarki, "średniowieczne" turnieje a w baraku mieści się galeria wyrobów szklanych. Poza okręgiem fosy stoi też dwupiętrowy dwór (corpus de logi) z początków XIX wieku zbudowany przez Carla Gustawa Fryderyka Schulta zbudowany częściowo z kamieni odzyskanych z rozbiórki średniowiecznego zamku. Stanowił on centrum dużego gospodarstwa rolnego rozparcelowanego w 1915 roku. Obecnie hotel i restauracja. Kompleks otacza park oraz renesansowy ogród ziołowy. Ustawiono tu kilka nowoczesnych rzeźb. W pobliżu zamku po obu stronach Munkvägen znajdują się miejskie cmentarze. Wśród starych dębów warto odwiedzić tutejszą kaplicę przypominającą synagogę w stylu mauretańskim a zaprojektowaną przez Helgo Zettervalla.              

             

Sölvesborg część 3

SÖLVESBORG [148 km] / 8,4 tys. mieszkańców

Wbrew pozorom starówka Sölvesborga nie jest wcale aż taka stara. W 1801 roku olbrzymi pożar zniszczył doszczętnie większą część drewnianej zabudowy i miasto praktycznie od podstaw musiało zostać odbudowywane. Domy, które dziś możemy oglądać powstały w dwóch etapach: w latach 1810-1830 na fali prosperity związanej z rozwojem przemysłu spirytusowego oraz na przełomie XIX i XX wieku w dobie modernizacji całego regionu. Najstarszą budowlą Starego Miasta jest położony w jego górnej części gotycki kościół św. Mikołaja (1). Ceglana świątynia była wznoszona etapami: wpierw jeszcze w XIII wieku jako skromna kaplica do której w początkach kolejnego stulecia dobudowano nawę. Po 1360 roku zbudowano kaplicę po południowej stronie. W końcu XIV wieku powstała masywna wysoka wieża, wreszcie w 1649 roku dobudowano już w stylu renesansowym przedsionek po południowej stronie. Po północnej stronie stoi XIX-wieczny budynek plebanii. W tej części kompleksu istniał też dawniej klasztor karmelitów, którego reliktów doszukać się można w ogrodzie. Wokół kościoła znajdziemy kilka starych nagrobków, rzeźbę Owe Pellsjö przedstawiającą biblijną Ewę, miniaturowy model świątyni wreszcie jeden z miejscowych kamieni runicznych. Drugi odkopany w przysiółku Stentoften ukrywa się w przedsionku nawy. Charakteryzuje go długa i dość tajemnicza inskrypcja opisująca miejscowego wodza Hathuwolfa. Magiczna formuła pod groźbą śmierci zakazuje niszczenia tego napisu. 

Wnętrze kościoła św. Mikołaja w Sölvesborgu

Wewnątrz nawy na sklepieniu krzyżowym zachowały się malowidła ścienne z początku XV wieku. Przedstawiają one sceny z życia Maryi Panny. Z tego samego okresu pochodzi też zawieszony tutaj krucyfiks triumfalny. Po południowej stronie mamy natomiast wizerunek św. Doroty patronki kupców, po stronie północnej ze ściany spogląda inna anonimowa święta. Pamiętać należy, że w Sölvesborgu dość żywy był w średniowieczu kult św. Ennewolda, pielgrzyma, który za cudownym zrządzeniem losu przedostał się w trakcie snu z Jerozolimy z powrotem do rodzinnego miasta. Jego święte źródło znajduje się na południe od centrum na terenie portu. Można je odnaleźć, ale niepozorna studzienka nie stanowi dziś raczej specjalnej atrakcji turystycznej. Wysoki kilkupiętrowy ołtarz ma formę renesansową i podobnie jak ambona powstał w czasie panowania Chrystiana IV. Główny obraz ołtarzowy przedstawia komunię wiernych a towarzyszy mu sentencja Durandusa de Sancto mówiąca o tym jak słowo Boże i emocje przenikają się tworząc wiarę. Na pulpicie kazalnicy znajduje się natomiast królewska dewiza "Pietas regna firmat" (Pobożność wzmacnia królestwo).

Otwarte codziennie pomiędzy 8 a 15. Wstęp wolny. 

Poniżej kościoła stoi elegancka dwukondygnacyjna kamieniczka zwana Nicolaigården (2). Pierwotnie była to stacja strażacka. Rząd garażów stojący dalej służył jako magazyn. Do domu dobudowano piętro i w latach 1857-1908 mieściła się tutaj pierwsza w mieście stacja telegraficzna. 

Östra Storgatan prowadzi do głównego miejskiego placu Stortorget. Ten prawie regularny kwadrat z którego boku wychodzą po dwie ulice przecinające się pod kątem prostym stanowi handlowe i turystyczne centrum miasta. Najbardziej ożywa w czasie letniego festiwalu Killebom, kiedy to zlokalizowana jest tutaj scena koncertowa oraz średniowieczny jarmark. Na środku płyty znajduje się fontanna z rzeźbą przedstawiającą Aska i Emblę - postacie pierwszych rodziców w mitologii skandynawskiej. Z boku misy wyryte są obrazy przedstawiające wydarzenia z dziejów miasta. Autorem projektu był Stig Blomberg. Rynek otaczają niewysokie budynki z typowymi dla architektury duńskiej łamanymi dachami.  Pomalowane są na charakterystyczne dla miasta kolory: ciemnożółty, pomarańczowy, bladoróżowy... Ten ostatni odcień zyskał nawet swoją nazwę lageråsa pochodzącą od nazwiska miejskiego architekta Jana Lageråsa - autora kilku projektów w tym gmachu obecnych władz miejskich przy Repslaregatan 1. Na Stortorget znajduje się natomiast dwupiętrowy budynek starego ratusza (3) zrekonstruowany przez Fredrika Bloma zaraz po kataklizmie z 1801 roku. Ponad bramą wejściową widnieje monogram miejski z czterema literami S wpisanymi w krzyż. Na wieżyczce dodanej w 1913 roku zamontowano carillon wygrywający 5 razy dziennie miejską melodię. 

Stary ratusz

Tuż przy ratuszu u wylotu handlowej ulicy Södergatan znajduje się pamiątkowy obelisk poświęcony Krzysztofowi Bawarskiemu z dynastii Wittelsbachów królowi Danii, Szwecji i Norwegii, założycielowi miasta. Kwartał pomiędzy rynkiem a Lilla Skolgatan zajmuje dawna rezydencja kupiecka Köpmannagården z urokliwym podwórzem. Ku południowi z rynku wychodzi zaciszna dzisiaj uliczka Skeppsbrogatan w przeszłości stanowiąca główną oś gospodarczą osady prowadzącą do położonej w dole przystani handlowej. Mniej więcej w połowie przecina ja linia kolejowa do Karlshamn nad którą prowadzi uniesiony wysoko mostek. W dolnej części znajdują się niewielkie rybackie domki. W czasie alkoholowej prosperity lokowano tutaj również magazyny ziarna oraz produkowanego akwawitu. W jednym z takich obiektów zwanym Balkahuset pod numerem 3 znajduje się obecnie miejscowe muzeum (4). W podziemiach znajduje się ekspozycja archeologiczna w tym znaleziska z okolic zamku oraz klasztoru karmelitów (lapidarium rzeźby). Wyższą kondygnację zajmuje natomiast wystawa ukazująca przyrodę i kulturę regionu Listerlandet. Po przeciwległej stronie ulicy w kamiennym spichrzu zbożowym (Stenlångan) pod numerem 6 mieści się galeria sztuki. Przy wejściu warto zwrócić na stalowe obręcze służące dawniej do umocowywania zwierząt jucznych.

Muzeum otwarte jest od 14 czerwca do 14 sierpnia. Wt-Pt 10-18, So-Nd 11-16. Wstęp wolny aczkolwiek można zainwestować 20 SVK w przewodnik po wystawie. Poza tym okresem odwiedziny można zarezerwować indywidualnie pod numerem telefonu: 045 68 16 181. W sezonie letnim galeria jest czynna w podobnych godzinach, z tym że jest także regularnie udostępniona do zwiedzania w innych porach roku - w środy od 16-18, w weekendy od 12 do 15.

Ostatni dom przy Skeppsbrogatan to zabytkowe gospodarstwo rybackie z 1821 roku. Nad brzegiem zatoki dotrzemy do promenady prowadzącej przez założony w 2009 roku przez Pieta Oudolfa holenderski ogród kwiatowy (Fyra Årstiders Park, 5)  z około setką rozmaitych gatunków bylin i traw o zwracającym uwagę kształcie. Z tego względu niektóre klomby są całkiem ciekawe również w czasie zimy, choć oczywiście najlepszym okresem do zwiedzania będzie koniec lata. Park sąsiaduje z przystanią jachtową. Warto spojrzeć na poszczególne pirsy, ponieważ na kamiennych głazach odczytać można nazwy rozmaitych zespołów hardrockowych i heavy-metalowych nawiązujące do corocznego festiwalu rockowego w Norje.

Nowy most nad Sölvesborgsviken

W kierunku południowym z promenady widać dzisiejsze nabrzeża portowe. Dominantą panoramy są wysokie silosy przy nabrzeżu oraz stojący nieco dalej żuraw zwany "złodziejem chleba", ponieważ kiedy został wybudowany wielu pracowników stoczni straciło pracę. W kierunku północnym obok zakątka zakochanych trasa przechadzek prowadzi na piękny most (6) ponad zatoką Sölvesborgsviken. Ta zbudowana w 2012 roku najdłuższa w Europie kładka dla pieszych i rowerzystów (760 m) jest efektowna zwłaszcza po zmroku, kiedy oświetla ją niskoenergetyczne ledowe światło. Widoki na miasto. Pierwszy odcinek tworzą 3 betonowe łuki, kolejny opiera się tylko na zatopionych w wodzie dźwigarach. Przejście pozwala dotrzeć na niewielką wcześniej niedostępną wysepkę Kaninholmen z okazami starych drzew i dalej na półwysep Listerlandet. Część brzegów Sölvesborgsviken podlega ochronie rezerwatowej jako ostoja ptactwa wodnego. Na południowym brzegu w Ljungaviken znajduje się nowe ekologiczne osiedle oraz pola golfowe.