Z Kristianstadu do Bromölla

Na wschód prowincji Skania wzdłuż drogi głównej E22 odwiedzając przy okazji kilka atrakcji w jej bliskim sąsiedztwie.

Wyjazd z Kristianstadu aleją Södra Boulevarden na wschód do pierwszego ronda. Tutaj można skręcić od razu w prawo na obwodnicę (drogowskazy na Åhus) albo kontynuować jazdę prosto starą drogą (Blekingevägen) mijając kompleks centralnego szpitala miejskiego. Zabudowania Hammar oddzielone są od Kristianstadu wąskim 500-metrowym pasem łąk. Przed wjazdem do osady w prawo droga do Hammarslund i Ekenabben. Potem w prawo do węzła autostradowego. 

[121 km] Węzeł drogowy Hammar. Wjazd na autostradę w lewo dość słabo oznakowany. Nie przegapić! Zaraz za wiaduktem.

[124 km] Węzeł drogowy Fjälkinge. Miejscowość po północnej stronie drogi. Z lewej dojazd z Viby trasą z Åhus. 

W południowej części wsi piękny kościół romański (1). Najstarsza w kompleksie jest prostokątna wieża z oknami w postaci biforiów. Pochodzi z 1140 roku i towarzyszyła jeszcze świątyni drewnianej. Zawieszono na niej dwa dzwony a większy z nich pochodzi z Rosji i stanowi łup wojenny. Korpus nawowy wzniesiono około 1190 roku a już w okresie gotyckim dobudowano przedsionek czyli tzw. vappenhus. Z tyłu nawy charakterystyczna romańska arkada. Sklepienia zostały ozdobione malunkami przypisywanymi bądź mistrzowi z Vittskövle, bądź Nilsowi Håkanssonowi. Przy wejściu stara chrzcielnica kamienna z okresu powstawania świątyni z wizerunkami skrzydlatego konia i lwa. Archaiczna jest także ambona z prostokątnym baldachimem i ozdobami w postaci symboli ewangelistów. W zwieńczeniu barokowego ołtarza możemy zobaczyć monogram Karola XI z okresu swedyfikacji prowincji. Poniżej na retabulum fragmenty Pisma Świętego w języku duńskim opowiadające o Wieczerzy Pańskiej. Obok kościoła dawny budynek bramny z czterospadowym dachem obecnie wolnostojący, kiedyś obudowany murem. Dawniej na jego strychu magazynowano zboże pochodzące z dziesięciny na rzecz Kościoła.

Wzgórze ostańcowe Fjälkinge Backe

Na północ od miejscowości samotne ostańcowe wzgórze zbudowane z gnejsów. Fjälkinge Backe (2) wznosi się około 70 m ponad okoliczne równiny i osiąga wysokość 99 m n.p.m. Na szczycie wzniesienia w sosnowym lesie stoi stara drewniana wieża widokowa, którą planuje się ponownie udostępnić turystom. Rezerwat przyrody. Dojazd drogą na Österslöv (3 km od węzła drogowego). 

[128 km] Bäckaskog. W lewo szlak wokół jeziora Ivosjön (Humleslingan). Na prawo droga w kierunku wybrzeża. 3 km Nymö. Przy bocznej drodze ukrywa się XIII-wieczny kościół wiejski z kamienną wieżą bieloną wapnem. W kameralnym zadziwiająco niskim wnętrzu freski na sklepieniach oraz wczesnobarokowy ołtarz z obrazem Ostatniej Wieczerzy autorstwa Pera Hindriksena. W centrum osady stara gorzelnia. Dalej na południu Vanneberga (5 km), gdzie skrzyżowanie dróg. W kierunku Landön należy skręcić w lewo a następnie w prawo. 10 km marina jachtowa z widokiem na archipelag niskich szkierów, najdalej na południe wysuniętych na szwedzkim wybrzeżu. Na wysuniętej w morze Lägerholmen automatyczna latarnia morska i kolonia kormoranów.

Bałtyk w okolicach Landön

Przed wjazdem na przystań ekologiczny Landöns Camping z widokiem na wyspy archipelagu. Pobór energii przy udziale baterii słonecznych. Filtr słonej wody. Segregacja śmieci. Na kamieniach przy plaży pojawiają się czasem foki. Kąpielisko, plaża i przystań. Estrada taneczna. Wypożyczalnia rowerów. Obiekty sportowe (boisko, tor minigolfa, kort tenisowy, pole do gry w boule). Możliwość wypożyczenia kampera dla 4 osób (500 SVK). Ceny za przyczepę lub kamper: 270 SVK, namiot: 220-250 SVK. Kontakt telefoniczny: 044 570 76 lub 0046 705 600 870, e-mail: info@landonscamping.se. Brak możliwości dojazdu komunikacją publiczną.
[129 km] Po lewej przy gospodarstwie rolnym wielki głaz narzutowy zwany Maglestenen lub Trollestenen (3) z którym wiąże się wiele miejscowych legend.

Głaz Maglestenen

[130 km] Västra Ljungby. W lasach po północnej stronie drogi prehistoryczne groby kamienne. 2 km w prawo Trolle Ljungby. W centrum miejscowości otoczony fosą wspaniały renesansowy zamek (4) w obecnym kształcie wzniesiony w XVII w. przez Knuda Gyllenstiernę na miejscu starej spalonej rezydencji rodu Ulfstandów. Trzy zbudowane z cegły i kamienia skrzydła otaczają prostokątny dziedziniec. Do środka prowadzi kamienny most. Obecnie jest własnością prywatną rodziny Trolle-Wachtmeister. Dostęp ograniczony, ale warto obejrzeć prezentowane w oknie dwa artefakty: róg i kościaną rurkę (w każdą środę i sobotę w sezonie letnim). Według legendy przedmioty te zostały skradzione trollom, gdy świętowały wigilię przy kamieniu Maglestenen. Za karę rzuciły one klątwę na majątek. Zamek trzykrotnie płonął nim ród Ulfstandów wymarł. Opowieść ta została spopularyzowana w Szwecji dzięki balladzie Lorenzo Hammarskjölda Róg z Ljungby oraz operetce Leonarda Silverstorpsa z muzyką Pettera Conrada Bomana. Na południe od zamku znajduje się kaplica pałacowa o dość nietypowym układzie wnętrza będącym wynikiem kilku nie zawsze przemyślanych przebudówek. Barokowy ołtarz przedstawia ustanowienie Eucharystii. W sąsiedztwie ambona z rzeźbami ewangelistów oraz krucyfiks przerobiony z wersji triumfalnej z koroną na tradycyjną gotycką wersję pasyjną.Warto też zwrócić uwagę na wiszące na ścianach epitafia i kartusze herbowe dawnych właścicieli zamku oraz bogato zdobione dwuczęściowe galerie organowe. Posiadłość otacza park angielski zwiedzany i opisany przez Karola Linneusza w 1749 roku. 
Przy zamku odbija w lewo droga do Tostebergi (7 km). Na południe od wsi na cyplu przystań z widokiem na szkiery. Pole biwakowe. Łąki nadbrzeżne (5) usiane polami głazów narzutowych. Kolczaste zarośla głogu i tarniny. Roślinność słonolubna. W okresie zimowym bardzo często dostrzec można w tym miejscu orły bieliki. 
[132 km] Na lewo Gualöv. Niepozorny kościół średniowieczny pod wezwaniem św. Wawrzyńca (jeden z niewielu w Skanii bez wieży, 6) ukrywa liczne malowidła ścienne pochodzące z XII i XV wieku. W łuku triumfalnym postacie donatorów. Według sentencji szlachcic Ugitus ufundował ten kościół na pamiątkę swojej małżonki Hjalmsvith. W skarbcu są też wizerunki trzech świętych królów skandynawskich: Olafa z Norwegii, Knuta z Danii i Eryka ze Szwecji - reminiscencja z czasów Unii Kalmarskiej.

Postać Hjalmsvith z kościoła w Gualöv

 
[133 km] Pas boru sosnowego porasta wydmę Pestbacken. Kilkaset lat temu był to obszar lotnych piasków. Rezerwat przyrody. Po lewej stronie drogi dawny cmentarz choleryczny. 
[134 km] Węzeł drogowy Gualöv. Zjazd na lewo i łukiem w kierunku Bromölla. W prawo droga do Nymölla (2 km). Nad rzeką Skräbeån zakłady papiernicze Stora Enso. W ich cieniu dawny młyn wodny (7) po raz pierwszy wspomniany w dokumentach w 1624 roku. Odrestaurowany po pożarze mieści ekspozycję muzealną. Organizowane są tu pokazy działania koła wodnego a przy tej okazji można też zakupić ekologiczną mąkę. Wzdłuż rzeki do Bromölla prowadzi szlak Lilla Kungsleden mijający dwór w Årup oraz zagrodę z reniferami. Skräbeån to krótki ciek łączący jezioro Ivosjön z Bałtykiem a przy tym największe w południowej Szwecji tarlisko siei. Można tu także łowić łososia i pstrąga. 
Możliwy nocleg na kwaterze przy Tostebergavägen 22. Pokoje dwuosobowe w różnych kolorach. Cena 500 SVK, pobyt jednej osoby 300 SVK. Kontakt telefoniczny: 070 768 40 94, e-mail: boka@nymollabob.se
Wjazd do Bromölla wzdłuż Kristianstadsvägen równolegle do linii kolejowej. Do centrum miasta należy skręcić w lewo w ulicę Storgatan.

  

Dwie drogi z Åhus do Kristianstadu

 

Z Åhus do Kristianstadu można dojechać na dwa sposoby okrążając z jednej lub drugiej strony płytkie położone w kryptodepresji jezioro Hammarsjön. Trasa zostanie opisana jako pętla o łącznej długości 32 km. Wspomniany przybrzeżny akwen stanowi centrum szwedzkich "żuław", czyli regionu zwanego Kristianstad Vattenriket. Liczne ptasie kolonie. Kilka wież obserwacyjnych. Blisko drogi leży najniższy punkt lądowy w kraju powstały po osuszeniu dawnego dna jeziora. 

[0 km] Od ronda Norra Rondellen w Åhus jedziemy na północ wzdłuż Kristianstadsvägen drogą nr 118.

[6 km] Rinkaby. Kościółek wiejski o romańskim rodowodzie. Na sklepieniu nawy i prezbiterium malowidła autorstwa mistrza z Vittskövle przedstawiające m.in. historię wygnania pierwszych rodziców z raju. Świadectwem szwedyfikacji obszaru po pokoju w Roskilde (1658) jest monogram króla Karola XI umieszczony na szczycie ołtarza. Na południowej ścianie wisi osobliwy zegar astronomiczny stworzony według średniowiecznego przekonania o Ziemi jako centrum wszechświata. Na wschód od Rinkaby rozciąga się dawny poligon wojskowy i lotnisko (1). Odbywały się tutaj wielkie festiwale harcerskie, m.in. 22 Światowe Skautowe Jamboree w 2011 roku z udziałem grupy rockowej The Europe oraz piosenkarki Kate Ryan.

Z wiaduktu kolejowego tuż za wsią widok na rozlewiska jeziora Hammarsjön oraz wieżę kościoła Gustawa Adolfa. Przy warsztatach mechanicznych Herkules można skręcić w lewo na starą drogę prowadzącą do Viby skrajem podmokłych łąk z rezerwatem przyrody. 

Vibyholm

[10 km] Vibyholm. Wioska bociania z kilkunastoma gniazdami. W centrum kościół (2) z wysoką kamienną wieżą. W 1778 roku z inicjatywy miejscowych rojalistów został nazwany imieniem nowo narodzonego następcy tronu Gustawa Adolfa IV. Do średniowiecznego korpusu dobudowano w 1822 roku boczną nawę w której znajduje się drugi chór organowy. W prezbiterium ołtarz z obrazem przedstawiającym Chrystusa stojącego przed Piłatem. Na szczycie monogram króla Karola XI. Na sklepieniu stare malowidła ścienne wykazujące podobieństwo stylowe do tych z kościoła w Everlöv pod Lundem.

[11 km] Po prawej Håslöv druga część wsi Viby. Za torami kolejowymi na południe dotrzeć można do dwóch rezerwatów przyrody położonych nad jeziorem Hammarsjön. Oprócz pospolitych bocianów obejrzeć tu można czajki a także rozmaite gatunki bekasowatych z emblematycznym rycykiem na czele. W lewo (parking) Herkules (3) z dawną wyspą Rinkaby Holme wśród bagnistych rozlewisk. Wieża widokowa z wystawą poświęconą przyrodzie i gospodarce rolnej na tym obszarze. Zmiany linii brzegowej były konsekwencją utworzenia się nowego ujścia rzeki Helgeån pod Yngsjö. W prawo droga gruntowa do Håslövs Ängar (4) na półwyspie. Platforma widokowa z podjazdem dla osób niepełnosprawnych. 

[13 km] Węzeł drogowy Hammar. Kontynuujemy trasę drogą E22 w kierunku Kristianstadu.

[14 km] Po prawej przed wiaduktem sztuczne wzgórze Velams Hög (5) - najprawdopodobniej średniowieczny kurhan z charakterystycznym ustawionym na sztorc kamieniem. Pod nami droga do Hammarslund. 

Dojazd możliwy tylko przez  węzeł drogowy Hammar wzdłuż Nosabyvägen, Blekingevägen i Otto Lindenows Väg. Kursuje tam także miejski autobus nr 1 z Kristianstadu (najbliższy przystanek Hammarspynt). 

W pobliżu jeziora plenerowa wystawa ukazująca tzw. śrubę Archimedesa (6), czyli urządzenie służące do odpompowywania wody z polderu Österäng. Prace melioracyjne na tym obszarze prowadziła angielski inżynier John Milner w 1860 roku. W otoczeniu stara dąbrowa zwana Ekenabben, przed II wojną światową miejsce rekreacyjne z pawilonem tanecznym. Dalej na południe bagienny ols przez który prowadzą drewniane pomosty. Na końcu tego szlaku platforma widokowa. 

Śruba Archimedesa w lesie Ekenabben

[15 km] Przejeżdżamy depresyjny obszar dawnej zatoki Nosaby. Po prawej w lasku najniższy punkt lądowy w Szwecji (7): 2,41 m poniżej poziomu morza. Dojście od Ringvägen.

[17 km] Po minięciu węzła drogowego ze zjazdem w kierunku Kristianstadu przejeżdżamy most nad rzeką Helgeån. Zaraz za nim wjazd na estakadę w kierunku Norra Åsum. Potem na lewo przez Hedentorp - przemysłowe przedmieście Kristianstadu.

[20 km] Norra Åsum. Szosa prowadzi skrajem terenu zabudowanego i rozległych łąk z widokiem na jezioro Hammarsjön. W lewo droga gruntowa do rezerwatu przyrody, platformy obserwacyjnej i plenerowej wystawy. Charakterystyczne są tutaj brzegi wolne od trzciny ze względu na to, że zbierana ona była często na paszę dla zwierząt gospodarskich. Przy wjeździe do centrum miejscowości stare gospodarstwo z pruskiego muru Svanevik. W sąsiedztwie stoi kościół z 1190 roku z wysoką wieżą. Zachowany kamień runiczny w kruchcie poświadcza, że inicjatorami budowy świątyni był biskup Absalon z Lundu oraz miejscowy szlachcic Esbjörn Mule. W kościele jest również figurka fundatora z modelem budowli. XVII-wieczny ołtarz posiada napisy łacińskie oraz w języku duńskim wraz z monogramem Christiana IV założyciela Kristianstadu. Na ścianie nawy wisi też epitafium ostatniej duńskiej żony pastora. Do głównej nawy przylegają od północy dwie boczne kaplice kiedyś pełniące funkcje funeralne, obecnie jest to zakrystia i pomieszczenie chrzcielne. Przypuszcza się, że gdzieś w okolicy pochowani zostali wikingowie, którzy polegli w krwawej bitwie na rzece Helgeån w 1025 lub 1026 roku. Starły się tutaj flota duńska króla Kanuta Wielkiego z Norwegami Olafa Świetego i sprzymierzonymi z nimi Szwedami Anunda Jakuba. Statki Duńczyków zostały zepchnięte w wyniku fali powstałej po przerwaniu przez przeciwników naprędce zbudowanej tamy. Ostateczny wynik potyczki był jednak nierozstrzygnięty i koalicja szwedzko-norweska wycofała się ku wschodowi. Na południe od miejscowości w lesie sosnowym Åsums Fure znajdują się dawne koszary pułku Wenedów. Obecnie w kompleksie mieszczą się m.in. szkoła średnia oraz firmy przemysłowe. Część zabudowań została zaaranżowana jako Szwedzkie Muzeum Artylerii (8) ukazujące rozwój tej dziedziny wojskowości od okresu wojny trzydziestoletniej. W poszczególnych budynkach zgromadzono eksponaty związane z poszczególnymi regimentami wchodzącymi w skład szwedzkiej armii a także łupy bitewne np. z okresu wojen napoleońskich. 

Adres: Köpingevägen 86/30. Od głównej drogi dojazd Köpingevägen i Lillecronas Väg. Można też dojechać do parkingu przy Artillerivägen i przejść kawałek na piechotę. Z centrum Kristianstad kursuje w to miejsce autobus nr 4. Muzeum jest otwarte w sezonie letnim: od końca czerwca do połowy sierpnia (wtorek-niedziela między 12 a 16), w maju i czerwcu w tych samych godzinach tylko we wtorki i niedziele, w końcu sierpnia i wrześniu tylko we wtorki. Cena wstępu 50 SVK dla osoby dorosłej. Dzieci poniżej 15 roku życia bezpłatnie. Tel w sprawie rezerwacji: 044 12 73 27, e-mail: info@artillerimuseet.se. Strona web:   http://www.artillerimuseet.se  

Trasa prowadzi dalej fragmentem lasu a następnie terenem otwartym z dalekimi panoramami na wschód i północny wschód z majaczącym na horyzoncie samotnym wzgórzem Fjälkinge Backe.

Panorama z okolic Hovby na północny-wschód

[24 km] Dojeżdżamy do Hovby. Po prawej stronie drogi tuż przed skrzyżowaniem stara kuźnia zbudowana około 1900 roku. 3 km na południowy zachód leży długa osada Gärds Köpinge kiedyś znana z gorzelnictwa. Najstarsza część wsi to tzw. Husmansträdet, gdzie zachowało się wiele starych długich domów z kamienną podmurówką. Jest też willa w stylu szwajcarskim. W południowej części za rzeką Vramsån znajduje się natomiast kościół parafialny (9) zbudowany na tym miejscu już w XII w. W czasie jednego z remontów odkryto skrzynkę z relikwiami św. Urszuli z Kolonii, która została zamurowana w ścianie prezbiterium. Starym artefaktem jest także rzeźba Maryi z Jezusem pochodząca z XV w. Przy kościele stoi kilka budynków gospodarczych w tym stara plebania z początków XIX stulecia. Do kościoła prowadzi kamienny 5-przęsłowy most z 1883 roku. W jego sąsiedztwie są dawne stajnie dragonów zbudowane w 1753 roku, w których obecnie mieści się prywatna galeria sztuki.
[27 km] Kävbro. Przekraczamy mosty nad głównym i starym korytem rzeki Helgeån. Do 1921 roku w tym miejscu znajdowała się tylko przeprawa promowa.
[31 km] Po prawej za pasmem sosnowego lasu pole golfowe. Wjazd do niego wzdłuż Kävrövägen na prawo. Wjeżdżamy do Åhus.
[32 km] Norra Rondellen. Koniec pętli.