Wybrzeże Österlen część 1

Do Simrishamn dotrzeć można z Ystadu na kilka sposobów: bezpośrednio trasą nr 9 lub nieco dłuższą drogą wzdłuż wybrzeża. Nie posiadający własnego środka transportu wykorzystać mogą oprócz tego komunikację publiczną. Na trasie przez Tomelilla kursują pociągi. Bezpośrednie połączenie autobusowe zapewnia linia 570 jadąca m.in. przez Glemmingebro, Vallebergę, Löderup i Borrby. Południową trasą kursują linie 322 i 392 zapewniające najlepszy dojazd z Ystadu do Kåsebergi, Backåkra i Skillinge.  

Wyjazd z Ystadu na wschód drogą główną nr 9, czyli Österleden. Prowadzi ona przez środek nizinnej krainy w kierunku portu Simrishamn, który jest nieformalną stolicą regionu. Do Simrishamn dojedziemy jednak bocznymi drogami wiodącymi wzdłuż wybrzeża Bałtyku. Trasa mija duży kompleks leśny Sandskogen na przedmieściach Ystadu wraz z kempingiem (patrz). Rezerwat przyrody obejmujący stary las sosnowy nasadzony w XIX w. na obszarze ruchomych wydm. Szlak konny oraz ścieżki do joggingu.

[7 km] Przecinamy most nad rzeczką Nybroån i wjeżdżamy do Nybrostrand reklamowanego jako słoneczna brama Österlen. Kąpielisko z piaszczystą plażą. Pole golfowe. 

Po lewej na łące otwartej ku morzu niezbyt duże, ale popularne pole biwakowe odwiedzane zwłaszcza przez właścicieli przyczep kempingowych. Cena noclegu z przyczepą i dostępem do prądu 290 SVK. Namiot 160 SVK, Namiot i samochód 220 SVK.

[10 km] Skrzyżowanie dróg w pobliżu miejscowości Kabusa. Skręcamy w prawo na drogę biegnącą w kierunku wybrzeża.  

Po prawej stronie rozpoczyna się ciąg łagodnych porośniętych zieloną trawą pagórków zwanych Hammars Backar (1). Jest to fragment wału moreny stadialnej lodowca. Opada on dość stromymi stokami wprost do morza. W lecie na grzbiecie często można ujrzeć pasące się owce. Ta część wybrzeża przypomina raczej krajobrazy południowej Anglii niż Skandynawię. Kręcono tu kilka scen z filmu Wallander, m.in. piknik w odcinku pod tytułem Innan Frostan. Szczególnie pięknie jest w tym miejscu wiosną, kiedy zaczynają kwitnąć ziołorośla. Szlaki piesze prowadzą wzdłuż pasma.  Jest to również raj dla paralotniarzy.

[18 km] W prawo wjazd do rybackiej wsi Kåseberga. Poniżej urwiska niewielka przystań a w jej obrębie w podłużnym drewnianym magazynie muzeum ratownictwa morskiego (4). W 1940 roku założono tutaj pierwszy w Szwecji ośrodek służący pomocy na morzu. Płytkie, ale zdradliwe wody w okolicach przystani są cmentarzyskiem kilkuset statków. Ze względu na konfigurację terenu sztormy osiągają tu niespotykaną siłę. Na wystawie oprócz sprzętu ratowniczego jest kolekcja znaków sygnałowych oraz obrazy o tematyce marynistycznej. 

Placówka otwarta tylko latem od 6 czerwca do końca sierpnia. Od wtorku do soboty między 11 a 16 a w lipcu również w poniedziałki między 11 a 17. Wstęp wolny. Kontakt pod telefonem 041 152 70 09, strona web: http://sjoraddningsmuseet.se

Z portu drewniane schody wiodą na wierzchowinę na której znajduje się najciekawszy obiekt turystyczny w tej części wybrzeża - grupa 59 megalitycznych głazów zwanych Ales Stenar (2). Do końca nie wiadomo jakie było zastosowanie tego obiektu. Sugerowano, że to starożytny kurhan w kształcie statku (pierwotnie spekulowano nawet, iż jest to miejsce wiecznego spoczynku króla Norwegii Olafa Trygvassona, który zginął w dość tajemniczych okolicznościach w morskiej bitwie z Duńczykami), jednak wewnątrz kamiennego owalu nie znaleziono żadnych szczątków ludzkich. Najpewniej obiekt służył jako miejsce kultu oraz obserwatorium astronomiczne podobnie jak angielskie Stonehenge. Ustawienie dwóch największych głazów na przeciwległych krańcach odpowiada mniej więcej miejscom zachodu słońca w dniu przesilenia letniego i zimowego. Badania echosondą dowiodły ponadto, że w obrębie kręgu są dodatkowe struktury kamienne dziś niewidoczne, znajdujące się pod ziemią. Dodatkowo warto nadmienić, że fragmenty skał użyte do budowy kromlechu zostały przeniesione z różnych miejsc w Skanii podobnie jak to miało miejsce w przypadku wspomnianego Stonehenge. Jakakolwiek byłaby przyczyna tego transportu miejsce jest niesamowicie fotogeniczne i pozwala podziwiać rozległe widoki na Bałtyk. 

Ales Stenar z widokiem na Bałtyk

W okolicach Kåsebergi jest kilka starych kościołów. Najbliższy i najciekawszy z nich znajduje się 5 km na północ w Valleberga. Jest to kompleks sakralny (3) w skład którego wchodzi jedyna zachowana średniowieczna rotunda w Skanii datowana na XII wiek. Obecnie wyróżnia się ona wyraźnie od zewnętrznej strony, choć w środku nie zachowano jej kolistego kształtu. Do starej świątyni dobudowano od zachodu na przełomie XIX i XX w. korpus nawowy z wieżą. Dodatkowym elementem jest wolno stojąca gotycka wieża obronna zwana kastalen towarzysząca tylko niektórym kościołom w Skandynawii a pełniąca dzisiaj rolę dzwonnicy. Wewnątrz tej baszty obejrzymy kilka rzeźbionych paneli. W przyziemiu znajduje się nagrobek mistrza Trydde, który stworzył kamienną chrzcielnicę ze sceną figuralną z legendy św. Piotra i Pawła. Szafa ołtarzowa w prezbiterium przedstawia właśnie te dwie postacie otoczone przez mniejsze figury 12 apostołów (św. Piotr i Paweł występują tu więc dwukrotnie). Bogato zdobiona ambona z 1619 roku zaopatrzona jest w monogram króla Chrystiana IV.

Kościół w Valleberga

[21 km] Droga biegnie nadal wśród malowniczego pagórkowatego krajobrazu. Przy skrzyżowaniu stacja benzynowa Din-X. W prawo Löderups Strandbad. Kąpielisko z piaszczystą plażą. Pole minigolfa. Hotel i apartamenty. Restauracja i kemping. 

Na miejscu domki w cenie 500 SVK, samochód z przyczepą bądź namiotem 200 SVK, sam namiot 110 SVK. Dopłata 40 SVK za energię elektryczną. Strona web: http://www.loderupsstrandbadscamping.se.

[23 km] Backåkra. 

W parterowym murowanym domu po lewej stronie drogi (dawna szkoła) działa schronisko turystyczne STF. Dysponuje kilkoma pokojami różnej wielkości z dostępem do kuchni. Nocleg w jedynce 400 SVK, dwójce 300 SVK, w pokoju zbiorowym 260 SVK. Śniadanie 80 SVK. Kontakt telefoniczny pod numerem: 041 152 60 80, e-mail: backackra@telia.com, strona Web: http://backakra.se

W prawo droga do dawnej posiadłości Daga Hammarskjölda (5) pierwszego sekretarza Organizacji Narodów Zjednoczonych w latach 1953-61. Mąż stanu zakupił tą farmę w 1957 roku a po jego tragicznej śmierci zgodnie z testamentem została przekazana Szwedzkiemu Towarzystwu Turystycznemu jako miejsce krzewienia pokoju i spotkań wielu kultur. Urządzono tutaj niewielkie muzeum biograficzne w którym obejrzeć można nowojorski gabinet polityka oraz pamiątki z jego licznych podróży. Niestety obiekt jest aktualnie remontowany a jego otwarcie zaplanowano dopiero na wiosnę 2017 roku. W sąsiedztwie na wrzosowisku jest kamienny krąg z pamiątkowym głazem. Miejsce kontemplacji z widokiem na brzeg morza. CDN  

Backåkra - miejsce medytacji przy farmie Daga Hammarskjölda

 

Gränna część 2

GRÄNNA [39 km] / 2,6 tys. mieszkańców 

Miasteczko założył w 1652 roku hrabia Per Brahe młodszy. I jest to jedyne takie prywatne przedsięwzięcie na całym terytorium dzisiejszej Szwecji. Ten wpływowy mąż stanu, który negocjował między innymi warunki niekorzystnego dla Polski rozejmu w Sztumskiej Wsi wsławił się natomiast  także fundacją przynajmniej kilku nowych miejscowości w Finlandii (np. Hämeenlinna, Savonlinna, Kristiinakaupunki, Lappeenranta, Ristiina). W 300 lat później na szczycie Grännaberget umiejscowiono pamiątkowy głaz wspominający fundatora. Oprócz tego w rynku ustawiono popiersie założyciela a jego nazwisko nosi także główna ulica miasta. Gränna ma ciekawy układ urbanistyczny, ponieważ tworzy wydłużoną "ulicówkę", której osią jest wspomniana Brahegatan w środkowym odcinku brukowana "kocimi łbami". W przeszłości była to główna szosa państwowa zwana Riksettan 1 łącząca Sztokholm z południem kraju, obecnie tranzyt przeniesiono na autostradę omijającą ośrodek od wschodniej strony. W najstarszej części miasteczka stoją głównie drewniane budynki ze stylowymi elementami małej architektury. Centrum stanowi Torget - pochyły plac otwarty amfiteatralnie w kierunku wysokiej skalnej skarpy. Nie ma tutaj ratusza, w górnej pierzei  i przy Berggatan znajdują się budynki tradycyjnej szkoły z internatem. Miejskie kamieniczki zajmują natomiast stok opadający łagodnie w kierunku jeziora Wetter. Najlepszą porą do odwiedzin miejscowości jest wiosna, ponieważ kwitnące wtedy grusze w tutejszych sadach nadają krajobrazowi sielski charakter. Najlepiej można to sprawdzić podziwiając widok z zalesionej góry Grännaberget panującej nad południowo-wschodnim fragmentem miejscowości. 

Widok na Grännę od północy

Warto udać się w to miejsce późnym popołudniem aby podziwiać zachód słońca ponad jeziorem. Na wzgórze prowadzą drewniane schody mające podobno 243 stopnie. Na wierzchołku znajduje się letnia kawiarnia oraz niewielki skansen (1) w którym obejrzeć możemy papiernię przeniesioną ze wsi Röttleby, spiżarnię, dzwonnicę, dom żołnierza, stare stragany handlowe oraz rezydencję szypra. Wnętrza domów są dostępne w godzinach otwarcia kawiarni (10-21). Często odbywają się tutaj imprezy plenerowe np. popularna w Szwecji Noc Świętojańska (Midsommar). Szlak turystyczny prowadzi dalej na wschód do Tegnértornet (6) - widokowej wieży nazwanej na cześć dziennikarza sportowego Torstena Tegnéra z którego inicjatywy budowla powstała. W pogodny dzień z platformy widokowej znajdującej się 262 m powyżej lustra wody Wetteru obejrzymy panoramę czterech nadbrzeżnych prowincji (länów): Småland, Västergotland, Östergotland i Närke. Ze wzgórza schodzimy przez Södra Parken do miasta. Na skraju parku dostrzeżemy niewielki pomnik tutejszej sprzedawczyni cukierków Amalii Eriksson. W połowie XIX wieku rozpoczęła ona produkcję znanych do dzisiaj polkagrisów o charakterystycznym biało-czerwonym kolorze. Nazwa i barwy łakoci kojarzą się z Polską, ale raczej mają niewiele wspólnego z naszym krajem. Receptura jest prosta: skarmelizowany cukier, woda, ocet i olej miętowy - sztuka polega na odpowiednim zestawieniu proporcji oraz obróbce termicznej. Choć pojawiły się podobne cukierki w barwach szwedzkiej flagi to jednak oryginalne kolory są najbardziej poszukiwane. 

Wnętrze sklepu z cukierkami polkagris

W mieście i okolicach jest kilka zakładów produkujących sławne słodycze - ten najważniejszy Grenna Polkagriskokeri znajduje się przy głównej ulicy vis-a-vis muzeum (2). Placówka muzealna w Gränna poświęcona jest dwóm tematom: lokalnej historii oraz polarnictwu. W części historycznej zwraca uwagę makieta zamku Visingsborg, XV-wieczny miecz wyłowiony z jeziora Wetter oraz kolekcja starych fotografii portretowych. Wystawy poświęcone są historii założenia miasta i okresowi panowania potężnego rodu Brahe a także rozwojowi osady w XIX i XX wieku z uwzględnieniem rzemiosła, przemysłu i turystyki. Centrum Polarne związane jest z postacią urodzonego w Gränna (tablica pamiątkowa znajduje się na domu przy Brahegatan 37) badaczowi Arktyki Augustowi Salomonowi Andrée. Wraz z dwoma śmiałkami Nilsem Strindbergiem i Knutem Fränkelem udał się balonem Örnen w kierunku bieguna północnego. Aeronauci zmuszeni do przedwczesnego lądowania i pieszego powrotu na południe zginęli w obozowisku na Wyspie Białej z wycieńczenia i najprawdopodobniej zatrucia wątrobą niedźwiedzia polarnego. Ich ciała odkrył dopiero norweski lodołamacz kilkadziesiąt lat później. W muzeum przedstawione zostały losy wyprawy oraz informacje na temat przyrody i klimatu obszaru podbiegunowego. Miejsce jest interesujące także dla dzieci. W nawiązaniu do słynnego syna tej ziemi organizuje się w Gränna coroczne zawody balonowe.

Główna wystawa muzealna mieści się w budynku Grenna Kulturgård, Brahegatan 38-40, kontakt telefoniczny: 036 10 38 90, e-mail: andree@grennamuseum.se, strona web: http://www.grennamuseum.se Muzeum jest otwarte w sezonie letnim codziennie od 10-18. W tym czasie wyjątkowo 12 VI (Vätternrundan) do 24.00. Od września do maja godziny otwarcia krótsze od 10 do 16. Wstęp 50 SVK. Zniżki dla młodzieży, dzieci i emerytów. Bilety grupowe i rodzinne. 

Kolejnem interesującym punktem wycieczki po miasteczku jest kościół parafialny (3) przy Kyrkogränd. Jego fundamenty są średniowieczne a w jednym z okien bocznej kaplicy św. Marii Panny zachowała się XII-wieczna ozdobna kamienna rama. Dzisiejsza świątynia została jednak praktycznie wzniesiona od nowa po wielkim pożarze w 1899 roku i otrzymała neobarokową formę. W świeżo odnowionym wnętrzu znalazły się stara XIII-wieczna chrzcielnica z piaskowca, nieco późniejsze tabernakulum i barokowe drewniane figury ołtarzowe, wreszcie nowoczesny krucyfiks triumfalny autorstwa Evy Spångberg. 

Niedaleko kościoła jest stary budynek szkolny mieszczący niewielkie muzeum drukarstwa (tryckerimuseum, 5) ze starymi maszynami offsetowymi i typografią. Bliżej rynku trafimy do urokliwego Braheparken (a jakże!) z kilkoma egzotycznymi okazami drzew, m.in. miłorzębem i tulipanowcem. W bocznym zaułku Hahngränd odchodzącym od Brahegatan znajduje się XIX-wieczna miejska posiadłość Hallska Gården (4) w stylu empire. Kilkakrotnie gościł tutaj król szwedzki i norweski Karol Johan XIV z dynastii Bernadotte. Obecnie w podwórku znajdują się tradycyjne warsztaty handlowe i kramy kupieckie. W okolicach Gränna w łagodnym nadjeziornym klimacie dojrzewają owoce: jabłka, gruszki, śliwki, brzoskwinie, wiśnie i czereśnie. Hoduje się tutaj kilkadziesiąt odmian a niektóre zostały stworzone na miejscu. Popularnym napojem serwowanym w letnich kawiarniach jest sok gruszkowy przyrządzany bądź ze słodkiej czerwonej odmiany Gränna, bądź z popularnych w Szwecji owoców zwanych Carola.