Zamek w Uppsali

UPPSALA [11 km] / 149,2 tys. mieszkańców

Kasåsen to jedno z kilku wzgórz w zachodniej części miasta stanowiących część łańcucha tzw. ozu upplandzkiego. Nazwa wzniesienia pochodzi od stojącego tu kiedyś stosu sygnalizacyjnego zwanego w Szwecji vårdkase. Tego typu ognie zapalano na szczytach wzniesień przekazując rozmaite informacje na dużą odległość. Ostatni raz system ten miał zastosowanie w czasie wojny krymskiej. Wtedy jednak na uppsalskim wzgórzu już dawno nie było takiego punktu sygnalizacyjnego, bowiem w 1549 roku Gustaw I Waza wzniósł tutaj kamienny zamek. Znany on jest przynajmniej z kilku ważnych wydarzeń w historii Szwecji. W maju 1572 roku w znajdujących się tu lochach zamordowano sześciu dostojników z kręgu rodziny Sture. Zabójstwa dokonano na zlecenie szalonego króla Eryka XIV, który cierpiał na manię prześladowczą i obawiał się z ich strony zamachu na własne życie. Sprawę zatuszowano kierując winę na sekretarza królewskiego Görana Perssona. Koniec tego dygnitarza też był smutny - zmarł po torturach. W 1629 roku w murach rezydencji Gustaw II Adolf podjął decyzję o przystąpieniu Szwecji do wojny trzydziestoletniej, co miało duże konsekwencje dla losów państwa w epoce wojen i podbojów. 

Zamek w Uppsali od północnego-wschodu.

Z kolei 6 czerwca 1654 roku w głównej sali zamkowej zwanej królewską niejaki Schering Rosenhane ogłosił abdykację królowej Krystyny. W Rikssalen zbierali się kiedyś szwedzcy gubernatorzy a nawet odbywały się uroczystości koronacyjne (ostatnia to intronizacja królowej Ulryki Eleonory w 1719 roku). Dzisiaj po renowacji przeprowadzonej w 1932 roku organizowane są tu rozmaite bale i konferencje. Możliwości wykorzystania sali na 550 osób reguluje specjalna ustawa (mniejsza Sala Wazów może przyjąć 145 osób). Jak przystało na średniowieczne zamczysko zamek w Uppsali ma także swojego ducha. Jest nim "biała dama", czyli księżniczka Cecylia Waza, jedna z córek Gustawa, która prowadziła ponoć występne i rozpustne życie, więc po śmierci pokutuje w swoim dawnym mieszkaniu.
Zamek w Uppsali przynajmniej dwukrotnie padał ofiarą pożaru: w 1572 oraz w 1702 roku. Chociaż w tym drugim epizodzie uszkodzenia były umiarkowane, to jednak zrujnowany budynek posłużył  dodatkowo jako rezerwuar budulca dla innych domów w odnawiającym się mieście. Twierdzę odbudowano dopiero w połowie XVIII wieku według planów Carla Hårlemana, ale skromne fundusze nie pozwoliły dokończyć całkowicie tego projektu. Ostało się więc wschodnie skrzydło flankowane dwoma podobnymi wieżami po stronie północnej i południowej. Södra Tornet to do dzisiaj najwyżej wzniesiona budowla w Uppsali. Ma 11 kondygnacji wraz z piwnicami i strychem. W przeszłości pełniła funkcję więzienia, potem funkcjonowała jako wieża ciśnień dla uniwersyteckiego szpitala, obecnie mieszczą się tutaj natomiast rozmaite biura i wejście do Rikssalen i Vasasalen. W wieży północnej znajdują się natomiast ekspozycje muzealne. Na bastionie po przeciwległej stronie wzgórza znajduje się wolno stojąca dzwonnica z zawieszonym dzwonem Gunillaklockan. Odlany w 1588 roku pochodzi z dawnej kaplicy zamkowej. To ważny element miejscowej tradycji - dzwon który od wieków wyznaczał rytm życia miasta i do dziś jest używany w trakcie rozmaitych ceremonii podczas świąt kościelnych czy uniwersyteckich. Z bastionu widok na wieże katedry. W południowo-zachodnim rogu dziedzińca zamkowego ustawione jest obecnie popiersie Gustawa I Wazy wykonane według projektu Bengta Vogelberga. Cokół podpierają cztery niewielkie armaty. Nieco poniżej zamku w parku na stokach znajdziemy też ustawiony w 2005 roku pomnik innego sławnego Szweda związanego z tym miejscem, polityka, dyplomaty i działacza ONZ Daga Hammarskjölda.

Rikssalen

W pomieszczeniach zamku znajdują się trzy placówki muzealne. Vasaborgen ukazuje resztki starego zamku królewskiego sprzed pożaru w 1702 zachowane w południowo-zachodniej części wzgórza Kasåsen. Kiedyś stanowiły one centrum założenia na planie krzyża. Można tutaj obejrzeć fragment starej ściany z gotyckimi rzeźbieniami. Prócz tego znajdziemy modele budowli z różnych wieków oraz portrety znanych władców mieszkających na zamku. Na szczycie bastionu murawa.
Otwarte w sezonie letnim codziennie od 10 do 18. Wstęp 120 SVK, dzieci płacą połowę tej ceny. Wycieczki z przewodnikiem w języku szwedzkim, dostępne streszczenie po angielsku. Kontakt  przez pocztę mailową: info@vasaborgen.se lub telefonicznie pod numerem 0703 90 79 89. Kasa w bramie od strony Kung Jans väg. 
Muzeum Sztuki (Uppsala Konstmuseum) zajmuje południowe skrzydło zamku (wejście oznaczone literą E). Trzy piętra wypełniają stare obrazy z pracowni artystycznych miejscowego uniwersytetu oraz ceramika z Ekeby. Placówka prezentuje też liczne wystawy czasowe najczęściej poświęcone sztuce współczesnej. W zbiorach dominują obrazy artystów lokalnych oraz związanych z Uppsalą. Sklepik z pamiątkami i bufet otwierany jest pół godziny przed ekspozycją.
Wstęp wolny. Otwarte w letnim sezonie codziennie od 12 do 16, w innych porach roku od wtorku do niedzieli, w czwartek godziny otwarcia przedłużone od 12 do 20. Program wystaw na stronie web: http://uppsalakonstmuseum.se. Kontakt telefoniczny z recepcją: 018 727 24 82

Fragment dziedzińca zamkowego z popiersiem Gustawa I Wazy

We wschodnim skrzydle (wejście A2) zlokalizowany jest Fredenshus. Celem organizacji pod tą nazwą jest krzewienie idei pokoju, tolerancji i równości oraz zwalczanie rasizmu, uprzedzeń, przemocy i dyskryminacji. Wystawy stałe poświęcone są m.in. szwedzkim działaczom pokojowym Folke Bernadotte, Raulowi Wallenbergowi czy Dagowi Hammarskjöldowi, który przez kilka lat mieszkał na zamku, w czasach gdy jego ojciec Hjalmar pełnił funkcję gubernatora prowincji Uppsala. W mieście nad rzeką Fyris późniejszy laureat pokojowej Nagrody Nobla zdobywał swoje wykształcenie, zrazu w szkole Hildura Axelssona w Villa Tomtebo, potem w szkole katedralnej wreszcie na uniwersytecie, który ukończył w 1925 roku zdając egzaminy z literatury, językoznawstwa i historii. Poświęcił mu też kilka tekstów o charakterze społecznym, politycznym i krajoznawczym. Dag Hammarskjöld jest pochowany na starym cmentarzu w Uppsali. Na wystawie możemy obejrzeć m.in. jego krótkie wiersze ilustrowane przez Nilsa Gunnara Zandera oraz film opowiadający o życiu w Uppsali. Trochę czasu warto również poświęcić ekspozycji ukazującej rolę kobiet w społeczeństwie i ich wysiłki na rzecz pokoju i równouprawnienia. Oprócz tych stałych wystaw muzeum organizuje rozmaite ekspozycje czasowe ukazujące często problemy bytowe w dalekich egzotycznych częściach naszego globu. 
Kontakt telefoniczny: 018 50 00 08, e-mail: info@fredenshus.se, strona web: http://www.fredenshus.se
Wstęp wolny. Godziny otwarcia wystaw: od wtorku do piątku 15-18, w weekendy 12-16, w poniedziałki nieczynne.
Z prawobrzeżnej części miasta na wzgórze zamkowe prowadzi kilka dróg. Główny wjazd od strony katedry i budynku biblioteki Carolina Rediviva prowadzi od północy obramowaną ozdobnym kamieńcem aleją Drottning Christina väg. Od południa przez park do starej bramy przy bastionie wiedzie wysadzana kostką brukową Kung Jans väg. Od zachodu wspiąć się tu można kaskadą schodów z ogrodu Linneanum i Dag Hammarskjöld väg. Z tej strony dziedzińca mamy piękny widok na położone niżej ogrody w dzielnicy uniwersyteckiej. Najbardziej niedostępne są zbocza Kasåsen od strony wschodniej. Z alejki poniżej zamku otwierają się fragmentaryczne widoki na lewobrzeżną Uppsalę.
                      

Muzeum w Lesjöfors

Szwedzi już w XVIII wieku zaczęli się interesować swoim dziedzictwem kulturowym. Z początku tego typu zainteresowanie ograniczało się do folkloru wiejskiego. Artur Hazelius założył w 1891 roku pierwszy na świecie skansen usytuowany na wyspie Djurgården w centrum Sztokholmu. W 1908 roku Gustaw Ankarcrona malarz rodem z Jönköpingu zafascynowany wiejskimi tradycjami Dalarny zakupił gospodarstwo Holen w Tällbergu i założył tam pierwszy hembygdsgård czyli coś pośredniego między lokalnym domem kultury a muzeum etnograficznym. Dziś tego typu placówek jest w Szwecji około 1400. Oprócz gromadzenia starych przedmiotów użytkowych, ozdób i rozmaitych świadectw minionych czasów organizują ludowe festyny i w sposób czynny włączają się w kształtowanie lokalnych społeczności, ochronę środowiska oraz planowanie przestrzenne na niskim szczeblu. Dziedzictwo ziemi rodzinnej pełni ważną role w wychowaniu młodego pokolenia, daje bezpieczeństwo i korzenie, poczucie przynależności do wspólnoty i wyzwala patriotyzm. Nie bez powodu rozwój tego typu towarzystw nastąpił po rozpadzie unii z Norwegią w 1905 roku, kiedy Szwecja chyba ostatecznie zrezygnowała z aspiracji imperialnych skupiając się na rozwoju własnego podwórka. Opisane muzeum nie jest klasycznym hembygdsgårdem, wiejskim domem z dołączonymi do niego ewentualnie kilkoma innymi zabudowaniami o charakterze gospodarczym. Ale tematyka wystawy jak najbardziej odpowiada tej idei. Zorganizowane zostało w latach 1990-1992 w starych budynkach fabrycznych odzwierciedlających przemysłowe dziedzictwo miejsca. Pomysłodawcą i założycielem ekspozycji jest artysta fotografik Lars Eric Vänerlöf, który w ten sposób zrealizował jedna ze swoich pasji życiowych. Przewodzi on też stowarzyszeniu Rikoschetten posiadającym formalną władzę nad placówką.      
Lesjöfors to niewielka przemysłowa osada w gminie Filipstad zagubiona w lasach prowincji Värmland. Jej historia jest generalnie podobna do większości tego typu miejscowości na obszarze Bergslagenu. Górnictwo i hutnictwo stało się głównym, choć nie jedynym zajęciem miejscowej ludności. Zakład przemysłowy powstał już w XVII wieku. Najpierw był to opalany węglem drzewnym wielki piec do wytopu żelaza, nieco później powstała też mechaniczna kuźnia. W 1813 roku zakłady zostały zakupione przez przemysłową familię Gustawa Ekmana. Potrafił on utrzymać rentowność przedsięwzięcia wdrażając do działania technologie umożliwiające produkcję stalową przy użyciu węgla drzewnego, którego w Szwecji było pod dostatkiem w odróżnieniu od węgla kamiennego, który stosowany był w tym czasie w hutach brytyjskich. W 1867 roku powstała spółka akcyjna Lesjöfors AB - początek koncernu, posiadającego dzisiaj zakłady i przedstawicielstwa w kilkudziesięciu krajach świata, m.in. USA, Niemczech, Kanadzie i Chinach. W Polsce też istnieje jego agenda znajdująca się w Świdnicy na Dolnym Śląsku. Co prawda miejscowa fabryka miała bardzo szeroki asortyment około 800 rozmaitych wyrobów, to jednak koncern jest dzisiaj znany głównie jako dostawca sprężyn przemysłowych. Część ekspozycji muzeum w Lesjöfors związana jest oczywiście z fabryką i jej wyrobami, przeważająca większość dotyczy jednak życia mieszkańców i historii samej miejscowości. Wystawa podzielona jest na kilka działów w których królują rozmaite eksponaty a całości wrażenia dopełnia oprawa multimedialna w postaci filmu dokumentalnego, autentycznych nagrań lub klipu muzycznego. Dla przykładu fragment poświęcony leśnictwu ilustrowany jest czarno-białym filmem Skogen - sveriges gröna tröja z 1951 roku a zbiór eksponatów ukazujący dawną miejscowość uzupełniają autentyczne nagrania ulicznych rozmów. Fragmenty ekspozycji poświęcono też szkolnictwu, życiu religijnemu czy sportowi. Lesjöfors znany był ze swojej drużyny bandy (gra podobna nieco do hokeja na lodzie) zwanej "Baronami z Värmlandu", która w latach 60-tych i 70-tych świeciła sukcesy w ligowej rywalizacji. Odtworzono dawną szkolną klasę, mieszkanie robotnika fabryki a nawet symboliczny plac targowy w centrum osady z nieodłączną pompą strażacką oraz benzynowym dystrybutorem. Ciekawym fragmentem muzeum jest miejsce zwane "kącikiem Hylanda" (Hylands Hörna). Nawiązuje ono nazwą i tematyką do popularnego w latach 60-tych, 70-tych i 80-tych ubiegłego wieku programu telewizyjnego w którym występowały rozmaite znane postacie w nietypowych dla siebie rolach. Premier Tage Erlander w jednym z odcinków opowiadał o prowincji Värmland z której się wywodził (urodził się w Ransäter oddalonym o jakieś kilkadziesiąt kilometrów na zachód od Lesjöfors). Gitarzysta Gunde Johansson śpiewa i opowiada zabawne historyjki, pojawia się też Selma Lagerlöf i jej przyjaciółka Thyra Freding. Sławne postacie ukazano przez pryzmat plotki i anegdoty. Muzeum zlokalizowane jest w dawnych budynkach fabrycznych. Sala konferencyjna mieści się np. w starym magazynie węglowym zwanym po szwedzku kolhus. Już sama budowla jest dość sporym ewenementem. Niewiele tego typu składów zachowało się w pełnym stanie do dzisiejszych czasów w całej Szwecji. Może najbardziej znanym jest obecny budynek teatru w Hällefors. Część ekspozycji znajduje się na zewnątrz budynku na dawnej rampie kolejowej. Są to zazwyczaj fragmenty przemysłowej maszynerii oraz rozmaite oryginalne i dość horrendalne wyroby miejscowej stalowni. Muzeum w Lesjöfors oferuje klimatyczną wycieczkę w przeszłość. Historia nie jest tutaj ukazywana przez pryzmat przełomowych wydarzeń, ale przez wizerunek codzienności. To chyba sprawia, że jest tak popularne wśród zwiedzających.

Adres muzeum: Kanalvägen 1, 68096 Lesjöfors. Telefon kontaktowy: 059 03 11 22, e-mail: info@lesjoforsmuseum.se, strona web: http://www.lesjoforsmuseum.com   
Bilety wstępu 50 SVK, otwarte w sezonie letnim od poniedziałku do piątku od 10.00 do 16.00, poza sezonem we wtorki, czwartki i soboty od 12.00 do 17.00 

Budynki muzealne

Archiwalne zdjęcie z lat 60-tych

 

Wnętrze muzeum

                 

Vadstena część 4

VADSTENA [97 km] / 5,6 tys. mieszkańców

Najważniejszym obiektem sakralnym Vadsteny jest dawny klasztor Brygidek  ufundowany w 1346 roku przez królewską parę: Eryka Pomorskiego i Blankę z Namur. Właściwy rozwój wspólnoty zakonnej nastąpił nieco później i wiązał się z wdrożeniem w życie reguły podanej przez Brygidę Szwedzką, jedyną świętą katolicką pochodzącą z tego kraju. Pierwszą przeoryszą została zresztą jej córka Katarzyna Ulfsdotter. Patronka klasztoru urodziła się w 1303 roku w miejscowości Finsta w Upplandii w rodzinie skoligaconej z królewską dynastią Folkungów. Po wczesnym zamążpójściu została damą na monarszym dworze a w ciągu swojego życia kilkukrotnie podróżowała m.in. do grobu św. Jakuba w Composteli, do Rzymu a nawet do Ziemi Świętej. Miała objawienia mistyczne w których przekazywała istotne pouczenia możnym tego świata. Przepowiedziała śmierć papieżowi Urbanowi V, gdy nie posłuchał jej rad i przeniósł się z Rzymu do Awinionu. Dla Polaków istotne było jej proroctwo mówiące o upadku Zakonu Krzyżackiego. Także i kwestia zgromadzenia monastycznego była efektem takiej ekstatycznej wizji. 

Brygidki to zakon kontemplacyjny koncentrujący się w swoich modlitwach i rozważaniach na śmierci Chrystusa. Przypomina o tym element ich stroju tzw, korona radości (glädje krona), czyli nakrycie głowy z charakterystycznym białym krzyżem i pięcioma czerwonymi kropkami imitującymi rany Zbawiciela. Do obsługi klasztoru oprócz kilkudziesięciu służebniczek i ksieni potrzebowano także kilku kapłanów i mnichów. Nie w każdym klasztorze zachowywano ściśle tą regułę, zależało to bowiem od lokalnych zwyczajów i możliwości, a trzeba przyznać, że wiązało się także z naturalnym ryzykiem przekroczenia zobowiązań celibatu. Zgromadzenie szybko rozrosło się tworząc domy filialne zarówno w Szwecji jak i w krajach ościennych. W Polsce śladem jest gdańska świątynia pod wezwaniem św. Brygidy.

Centralnym obiektem kompleksu klasztornego w Vadstenie jest kościół (8) od koloru fasady wzniesionej z lokalnego wapienia nazywany niebieskim. Otwarty w 1430 roku został wzniesiony według wytycznych samej Brygidy. Halowy z wąskim prezbiterium umieszczonym w części zachodniej (orientowanym w kierunku brzegu jeziora). Po tej stronie znajdują się dziś fundamenty nieistniejących już budynków klasztornych. Wejścia do świątyni znajdują się od strony wschodniej tylko w bocznych nawach, główna jest ślepa i zakończona chórem organowym. Kościół nie posiada wieży, a jedynie z dachu wystaje strzelista sygnaturka. W średniowieczu w świątyni znajdowało się podobno 60 ołtarzy, ale tylko niektóre z nich dotrwały do dzisiejszych czasów. W prezbiterium zwróci na pewno uwagę piękny drewniany poliptyk ukazujący sceny z życia Najświętszej Marii Panny. Powstał w Brukseli w XV w. i pierwotnie znajdował się w dawnym kościele parafialnym w Vadstena zwanym Rödkyrka. 

Prezbiterium w kościele klasztornym

XIV-wieczny ołtarz lubecki (Hans Hesse, Johannes Stenrat) z przedstawieniem św. Brygidy wśród świętych i wiernych znajduje się obecnie w bocznej kaplicy po lewej stronie prezbiterium. Był to najważniejszy przedmiot pielgrzymkowy posiadający ponoć magiczną moc uzdrawiającą. Co ciekawe mniszki musiały zapłacić dwukrotnie za wykonanie dzieła, ponieważ pierwszy z rzeźbiarzy dopuścił się oszustwa i uciekł z zaliczką. W tylnej części nawy zachowały się również dwa przedstawienia patronki: po prawej tzw. portret ekstatyczny, po lewej przedstawienie mniej ekspresyjne z księgą na kolanach. W kościele klasztornym odbyły się pochówki kilku postaci z rodziny królewskiej. Spoczywają tutaj m.in. książę Östergotlandii Magnus, królowa Filipa Lancaster, ostatnia żona Eryka Pomorskiego od której wywodzi się podobno zwyczaj zakładania białych sukien ślubnych oraz Katarzyna Gumsehuvud, żona regenta Karola Bonde. Relikwie św. Brygidy znajdują się w sarkofagu po prawej stronie prezbiterium. 10 czerwca 1989 roku odprawił tutaj mszę Ojciec Święty Jan Paweł II w czasie swojej pielgrzymki do krajów skandynawskich.  
Na północ od nawy kościelnej oddzielony trawiastym dziedzińcem znajduje się dawny letni pałac królewski dynastii Folkungów (9) wzniesiony w początkach XIII w. Surowa ceglana fasada kontrastuje z białym klasycystycznym portalem. Podarowany na potrzeby klasztoru po jego kasacji przekształcony został w szpital dla inwalidów wojennych. Obecnie w części pomieszczeń znajduje się restauracja oraz pokoje hotelowe, część została zaaranżowana na potrzeby muzeum klasztornego. Ukazuje ono nie tylko życie mnichów i mniszek, ale dzieje całego kompleksu klasztornego oraz historie z życia św. Brygidy. Można przeczytać wiele stworzonych przez nią sentencji dotyczących wiary i życia, a także obejrzeć interesujące filmy oraz kolekcję dawnych tkanin produkowanych przez mieszkanki monastyru. Atrakcją dla dzieci będzie możliwość przebrania się w stroje z epoki.

Muzeum czynne jest od maja do września. W pełnym sezonie (lipiec-sierpień) otwarte między 10 a 17.30, poza tymi miesiącami krócej od 12 do 16. Bilety wstępu 70 SVK. Objaśnienia są po szwedzku i angielsku, jest też możliwość wynajęcia przewodnika. Szczegóły na stronie http://klostermuseum.se. Kontakt pod tel: 014 31 00 31 lub mailowo: klostermuseet@telia.com

Klostergatan - wzdłuż klasztornego muru

Kompleks klasztorny ciągnie się ku południowi. Przy Murgatan oraz Klostergatan znajdują się fragmenty dawnego muru odgradzającego konwent od miasta. Niegdyś w jego obrębie znajdowało się kilka gospodarstw w tym konwent beginek. Obecnie dużą część obszaru zajmuje sad jabłkowy. W południowo-wschodnim narożniku znajduje się długi budynek Starego Teatru (Gamla Teatern, 10) działającego w tym miejscu od połowy XIX wieku. Obecnie po remoncie odbywają się tutaj niektóre spektakle operowe Akademii oraz przedstawienia okolicznościowe. Jesteśmy na placu Kyrktorget powstałym po zburzeniu w latach 1829-31 wielkiej gotyckiej nawy miejscowego kościoła parafialnego. Obecnie na jego miejscu wznosi się neogotycki gmach dawnej szkoły (obecnie siedziba Rady Miejskiej). Na zapleczu zachowała się wysoka gotycka wieża ceglana zwana Rödtornet (11). Po południowej stronie placu w głębi podwórka widać stary dom z białego wapienia powstały w końcu XV w. jako rezydencja kościelnych hierarchów (12). Ostatnim mieszkańcem posesji był biskup Hans Brask. Od tego czasu służy jako magazyn przy sąsiedniej plebanii. Wewnątrz zachował się wynaleziony przez Rzymian prymitywny sposób ogrzewania zwany hypokaustem. 
Dwie przecznice na południe przy zabudowanej tradycyjnymi drewnianymi domkami Skänningegatan trafimy do muzeum koronek połączonego z wystawą prac rzeźbiarza Gottfrida Larssona (13). Koronczarstwo było tradycyjnym rzemiosłem okolic Vadsteny już od XVII w., wystawa ukazuje z jednej strony historyczne korzenie rękodzieła, z drugiej jego nowoczesne oblicze. W głębi ogrodu znajduje się dawna chata miejskiego szewca.   
Muzeum przy Skänningegatan 9 otwierane jest tylko na życzenie. W tym celu należy się skontaktować bądź z biurem informacji turystycznej, bądź jedną z osób opiekujących się ekspozycją: Ewa Abered 014 33 00 25 lub Gudrun Gunnarsson 014 31 09 42. Można także złożyć zapytanie mailowo: vadstenaspetsmuseum@hotmail.com. Strona internetowa placówki pod adresem: http://www.spetsmuseet.se         

Latryna w Marten Skinnares Hus

Inną ciekawą ekspozycją muzealną jest ta związana z funkcjonującym w Vadstenie szpitalem psychiatrycznym (14). Zajmował on część budynków poklasztornych we wschodniej części miasta. Przy Lastköpinggatan tuż za murem opactwa znajduje się kilka starych domów otoczonych pięknym parkowym starodrzewem. Mårten Skinnares Hus to budynek ufundowany w 1519 roku przez bogatego kupca handlującego futrami, miedzią i skórami na potrzeby szpitalnictwa. Niewielki ceglany piętrowy budynek zaopatrzony jest w charakterystyczny wykusz, który pełnił w przeszłości funkcję latryny. Stojący obok Stora Dårhuset z 1757 roku to pierwszy w Szwecji pawilon przeznaczony specjalnie dla opieki nad chorymi psychicznie. Mieści się tutaj muzeum szpitalne ukazujące obłędne techniki "leczenia" obłędu w dawnych czasach. Wycieczka z przewodnikiem trwa nieco ponad godzinę. Rezerwacja tylko dla grup przez biuro informacji turystycznej. W sąsiedztwie można też wstąpić do dawnej kaplicy szpitalnej św Trójcy (15). Klasycystyczny obiekt otoczony z obu stron długimi skrzydłami dawnego lazaretu (dzisiaj pomieszczenia szkolne) posiada ambonę oryginalnie umiejscowioną ponad ołtarzem.            .