Z Söderköpingu do Norsholm

Przez krajobraz łagodnych wzgórz wschodniej Östergotlandii. Odcinek Kanału Gotajskiego o długości ponad 20 km prowadzi z Söderköpingu aż do połączenia z jeziorem Roxen. W większości jest to sztuczna droga wodna (12 stopni wodnych), tylko w połowie długości szlak przecina naturalne jezioro Asplången. Równolegle do drogi wodnej biegnie ścieżka rowerowa a w pewnym oddaleniu po południowej stronie droga nr 210 łącząca Söderköping z Linköpingiem.

Śluzy

Nedre Duvkullen - 2,3 m wysokości, zbudowana w 1832 roku nosiła pierwotnie nazwisko Gustawa Lagerheima jednego z inżynierów zarządzających kanałem. Obecny kamienny dom strażnika pochodzi z 1899 roku, starszy został przeniesiony na Magasingatan w Söderköpingu. 

Övre Duvkullen - 2,4 m wysokości, 1832 rok, z drewnianymi wrotami osadzonymi na stalowej ramie. Pierwsza nazwa Erik Hagström - od inżyniera, jednego z dyrektorów kanału. Przy śluzie straż pełniła prawie przez 100 lat trzypokoleniowa rodzina Stenmanów

Nedre Mariehov - 2,1 m piętrzenia, z 1832 roku, pierwotna nazwa Mariestad. Ze względu na parametry konstrukcji statki w śluzie zachowują się dość niestabilnie.

Övre Mariehov - druga w kaskadzie (pomiędzy nimi pomost z możliwością postoju) wysokość 2,6 m, pochodzi z 1831 roku, nazywana nieformalnie Örebro. W basenie śluzy znaleziono w 1937 roku dość niespotykanego gościa - pochodzącego z Chin kraba wełnistoszczypcego. Ten ekspansywny gatunek został zawleczony na Morze Północne i Bałtyk przez statki niemieckie. Znalezisko jednak zaginęło w drodze do Sztokholmu. 

Przy śluzie Carlsborg Övre

Nedre Carlsborg - 5,1 m wysokości. Kaskada dwóch śluz budowana w latach 1829-1831, zwana też Skandynawią. Przy nich wartę pełniły 3 pokolenia rodziny Ringströmów (od 1881 do 1979 roku)

Övre Carlsborg - 4,7 m wysokości, również podwójny stopień wodny, budowany w latach 1829-1830, nazwa obiegowa Norrköping

Klämman - zbudowana w 1826 roku pod nieformalną nazwą Linköping. Leży w pobliżu Västra Husby przy końcu doliny rzeczki Lillån. W tym miejscu dawna ścieżka holownicza przechodziła na północny brzeg kanału, dlatego chodnik ponad bramą został dodatkowo wzmocniony i rozszerzony. Śluza ma charakter wyrównawczy związany ze stanem wody w jeziorze Asplången. Wymaga ostrożności w czasie żeglugi w kierunku wschodnim.

Hulta - przy zachodnim krańcu jeziora Asplången, wysokość piętrzenia 3,2 m, zbudowana w 1827 roku, nazwa potoczna Göteborg

Brådtom - o wysokości 2,3 m, powstała w 1826 roku i ma też nazwę oficjalną Stockholm. Ta obiegowa pochodzi od szwedzkiego słowa "spieszyć się" i bez wątpienia nawiązuje do wypadku jaki miał tu miejsce w 1904 roku. Parowiec "Mars" staranował wtedy dolne wrota odszczelniając śluzę. Naprawa trwała cały sezon.

Most Björnavad

Norsholm - zbudowana w 1826 roku nosi imię Hansa Braska - biskupa, który jako pierwszy rzucił pomysł stworzenia kanału przecinającego w poprzek Szwecję. Wysokość piętrzenia 0,8 m. W komorze są haki cumownicze, tak więc można pozostać na pokładzie statku w trakcie pokonywania śluzy.  Obok stopnia wodnego most zwodzony. Godziny jego otwarcia umieszczone są na cyfrowej tablicy.

Ważniejsze mosty
Söderköping E22 - most zwodzony obsługiwany automatycznie z posterunku przy śluzie. W sezonie otwierany co pół godziny między 9 a 20.
Venneberga - na ostrym zakręcie kanału, zbudowany w 1958 roku, otwieranie jest zdalne sterowane spod mostu w Snövelstorp. Na północnym brzegu Vänneberga Gård - pensjonat, restauracja i sklep z artykułami gospodarczymi.
Loddby - zbudowany w 1972 roku na miejscu starszego, otwierany zdalnie ze stanowiska w Snövelstorp.
Snövelstorp - most obrotowy zbudowany w 1941 roku na miejscu starszego. Obok posterunek strażnika umożliwiający sterowanie mechanizmem 3 przepraw. Na południowym brzegu duży parking i restauracja przy polach golfowych.
Björnavads - zbudowany w 1954 roku, obok dawny posterunek mostowy - obecnie sterowany automatycznie ze śluzy w Norsholm.
Norsholm E4 - wysoki na 22 m most na 4 podwójnych pylonach.
Norsholm droga 215 - most zwodzony obsługiwany automatycznie z posterunku przy śluzie.
Norsholm kolejowy - na bardzo ruchliwej linii ze Sztokholmu na południe kraju. Najłatwiej minąć go w godzinach rannych, po 15 praktycznie cały czas zamknięty.

Plebania Drothem
Leży przy Linköpingsvägen na zachód od Söderköpingu. W XIII wieku mieściło się tutaj leprozorium prowadzone przez zakon Joannitów oraz kaplica pod wezwaniem św. Görana. Po obiektach niestety nie ma już żadnego śladu. Pozostała tylko nazwa i stara historia.

Dwór w Mariehov (1)
Na pagórku po północnej stronie kanału. Dwupiętrowy kamienny pałacyk z 1836 roku ze ścianami w kolorze kości słoniowej.

Kościół w Västra Husby (2)
Leży na północ od dzisiejszej zabudowy w niewielkiej osadzie wśród łąk. Zbudowany w latach 1816-1817 według projektu zmarłego już architekta Olofa Tempelmana. Klasycystyczne wnętrze uległo pożarowi w 1977 roku i zostało odnowione w nowoczesnym stylu. Zwracają uwagę mozaiki Bengta Olofa Kälde (ołtarz, ambona, drzwi do zakrystii) stworzone z egzotycznych kawałków szkła oraz kamieni ozdobnych. Warto też obejrzeć kilka zabytkowych epitafiów, m.in: średniowieczne kamienne Månsa Padersona z Gäverstad i nowsze barokowe Haralda Strömfelta pochodzące z kościoła we Vrigstad.

Göta Virke (3)
Średniowieczny mur 3,5 km długości ciągnący się od jeziora Asplången w kierunku Hyllinge. Najwyraźniejsze jego pozostałości odnajdziemy przy farmie Hageby Gård na południe od Västra Husby. Obwarowania służyły najprawdopodobniej do obrony przed najeźdźcami z drugiej strony Bałtyku.  

Minsjö Säteri (4)

Dwór zbudowany przez szlachtę z pomorskiego rodu von Kantzow. Gospodarstwo prowadzi sklep z ekologicznymi artykułami spożywczymi. W sąsiedztwie park ze starodrzewem oraz blokami kamiennymi pochodzącymi ze starożytnego muru Göta Virke. W kierunku jeziora Asplången ciągną się łąki i pastwiska z bogatą roślinnością zielną.

Kamień runiczny z Karlslund

Skärkind - kościoły i kamienie runiczne

W Skärkind na południe od drogi 210 są dwa kościoły. Pierwszy to w zasadzie kaplica cmentarna (5) zbudowana na resztkach średniowiecznej świątyni (fragment muru prezbiterium, resztki romańskich rzeźb). Znajduje się tutaj średniowieczna chrzcielnica, stara szafka liturgiczna i tron, który według tradycji należał do biskupa Hansa Braska. Warto także zwrócić uwagę na osobliwość jaką jest żebro wieloryba dawniej uważane powszechnie za kość olbrzymki o imieniu panna Skära. Na kości wyryty jest napis runiczny. Dwa inne napisy znajdują się na kamieniach stojących w obrębie cmentarza. Starszy pochodzi z V wieku i jest przykładem wczesnej prymitywnej inskrypcji pisanej 24-znakowym futharkiem. W pobliskim domu parafialnym znajdują się fragmenty 3 kamieni runicznych a inny 2-metrowy głaz z napisem poświęconym zmarłemu przodkowi stoi na skraju farmy w pobliskim Karlslund (ok. 4 km na północny-wschód, blisko drogi 210, 7)

Dzisiejszy kościół (6) stoi kilkaset metrów dalej na południe. Świątynia reprezentująca jugendstil i ma widoczną z daleka wysoką wieżę ze szpiczastym hełmem. Wzniesiono ją w 1906 roku po tym jak piorun zniszczył poprzednią. Prosta nawa z wielkimi łukowato zakończonymi oknami. Sklepienie kolebkowe. Głównym obiektem zwracającym uwagę we wnętrzu jest stojący w prezbiterium piękny ołtarz - dzieło mistrzów z Antwerpii powstałe około 1500 roku. W centrum znajdują się rzeźbione w drewnie dębowym sceny rodzajowe związane z życiem Chrystusa. Boczne skrzydła oraz predella są natomiast malowane. Tłem poliptyku jest secesyjna dekoracja ornamentowa z malowanych róż. W kościele znajduje się też kilka innych obrazów, m.in. przedstawienie Chrystusa Pera Hörberga oraz portret pastora Andersa Jacoba Bromana wraz z małżonką. Chrzcielnica pochodzi z 1679 roku i była ufundowana przez Joachima Hanssona Siversa holenderskiego kupca prowadzącego sklep tytoniowy w Norrköpingu. Wysoko na bocznym balkonie ustawiony jest krucyfiks triumfalny - tam też mieści się jeden z dwóch prospektów organowych.

Norsholm

Duża osada w ważnym węźle hydrograficznym u wschodniego krańca jeziora Roxen. Stacja kolejowa i przystań nad Kanałem Gotajskim. Przy przystani schronisko młodzieżowe STF.

Hostel zwany Kapten Billes znajduje się w starym magazynie z 1890 roku. Z okien widok na Kanał Gotajski. Wystawa zdjęć ukazujących morskie wyprawy Josefa i Anniki. Kuchnia i świetlica. Kawiarnia. Sanitariaty na korytarzu. Pokoje 2-4 osobowe z TV. 470-560 SVK za noc. 

Na północ od miejscowości nad rzeką Motala stoi murowany dwór i gospodarstwo rolne Norsholm Herrgård (8) znajdujące się w rękach prywatnych rodziny Löfgreen. Po drugiej stronie rzeki znajduje się kompleks średniowiecznych twierdz z rożnych epok. Najstarsze są ziemne okopy z epoki żelaza zwane Tångestad na zalesionym wzgórzu. W późnym średniowieczu miejsce w zakolu rzeki zwano Munkeboda (9), co sugeruje, że istniał tu jakiś klasztor. Ceglane ruiny twierdzy na klifie nad jeziorem Roxen powiązane są z biskupem Henrykiem Tidemanem. Zamek powstał najwcześniej w XIII wieku ponieważ dopiero w tym czasie rozprzestrzeniła się ta technika budowy na obszarze państwa Gotów. Na łące nadrzecznej będącej kiedyś wyspą mamy natomiast resztki siedziby rodowej biskupa Hansa Braska. On pierwszy rzucił pomysł przekopania kanału od rzeki Motala w kierunku Söderköpingu. Domniemanym śladem dawnych robót jest znajdująca się nieopodal niewielka depresja terenu zwana potocznie "grobem Braska" - faktycznie kopalne starorzecze. Na nadrzecznych łąkach znajduje się skupisko starych dębów.

Pałac Löfstad od strony parku

Pałac Löfstad (10)

Budowniczym pałacu był Axel Lillie - generał w służbie Gustawa II Adolfa i Karola X Gustawa. Prace trwały od roku 1637 do 1660. Obecny wygląd jest wynikiem odbudowy po pożarze w 1750 roku. W 1940 roku po śmierci ostatnich prawowitych spadkobierców rezydencja przeszła na własność państwa, które urządziło tutaj ekspozycję muzealną. Oprócz zwykłego zwiedzania wnętrz, które pozostały nietknięte od czasów kiedy mieszkała tu ostatnia właścicielka Emilia Piper (zmarła w 1926 roku) proponuje się kilka wycieczek tematycznych, np. aktorska - imitująca czasy Marii Antoniny, quizowa - z pytaniami dotyczącymi rozmaitych dawnych przedmiotów. W otoczeniu pałacu rozległy park angielski z widokami na jezioro i licznymi obiektami kulturowymi (altany, groby zwierzęce, resztki starożytnej twierdzy - fornborgu). Coroczne wystawy czasowe. Restauracja i kawiarnia. Artykuły z własnej pasieki. Sklep z pamiątkami. W zimie kuligi.

Otwarte od kwietnia do września. Zwiedzanie o pełnych godzinach w zależności od sezonu. Zawsze o 14. W lipcu cztery wejścia: 12, 13, 14, 15. Wstęp kosztuje 90 SVK. Osoby do 18 roku życia bezpłatnie.                    
 

Söderköping część 5

SÖDERKÖPING [] / 7,0 tys. mieszkańców

ATRAKCJE POZA CENTRUM 

Söderköping Brunn

Skönbergagatan 35. Jedno z najstarszych szwedzkich uzdrowisk, które powstało  wokół sławnego już w średniowieczu z uzdrowień źródła mineralnego nazwanego imieniem św. Ragnhildy. W początkach XVIII w. lekarz z Norrköpingu Magnus Gabriel von Block stwierdził naukowo, że woda ze źródła ma właściwości lecznicze. W 1774 roku formalnie powołano do życia towarzystwo uzdrowiskowe pod patronatem króla Gustawa III (funkcjonowało ono do 1960 roku). Rozkwit spa wiązał się jednak z osobą miejskiego lekarza Johana Olofa Lagberga, który opracował program hydroterapii zawierający zarówno kąpiele jak i kurację pitną. Szpital uzdrowiskowy ostatecznie zamknięto w 1979 roku, ale hotel nadal funkcjonuje jako luksusowe spa. Kompleks uzdrowiskowy obejmuje główny budynek z wysoką wieżą oraz krużgankami otwartymi w kierunku parku. Ten duży gmach zwany popularnie "zamkiem" (slottet) zbudowany został w XVIII wieku, aczkolwiek obecny wygląd uzyskał po gruntownej przebudowie w 1851 roku. Źródło św. Ragnhildy znajduje się w południowo-wschodnim narożniku. Naprzeciwko hotelu jest długi aneks stojący na miejscu dawnej siedziby doktora Lagberga. Kilka innych budynków uzdrowiskowych zachowało się w sporym parku przylegającym do hotelu. Przez jego środek płynie Storån. Po drugiej stronie rzeki stoi drewniana kaplica uzdrowiskowa z 1898 roku w stylu romantycznym z charakterystycznymi zdobieniami przypominającymi norweskie kościoły wiejskie. Geometryczne witraże wykonał Torsten Hjelm. Dziś miejsce to jest popularne wśród nowożeńców. 

Źródło św. Ragnhildy

Centrum Rękodzieła (Kopparslagaregården)

Skönbergagatan 24, kompleks starych zabudowań z zakładem ceramicznym, małym browarem, drewutnią, stajnią, domkiem czeladnika i warsztatem metaloplastyki.

Korskullen

Wzgórze krzyży leży we wschodniej części miasta pomiędzy Skönbergagatan a trasą E22. Od lat 20-tych należy do Gildii św. Ragnhildy, która zlokalizowała tutaj niewielki skansen. Obejrzeć tu można m.in. dawną altanę doktora Lagberga w której w latach 20-tych mieściły się zbiory regionalne, chaty rybackie z Hyllinge i Uggelö oraz wiatrak z Haggerö. Najstarsze obiekty pochodzą jeszcze z XVIII wieku. Wstęp wolny. Kawiarenka. Patrz także noclegi (camping i schronisko turystyczne).

Ramunderberget

Podłużne wzgórze położone na północ od Söderköpingu po drugiej stronie Kanału Gotajskiego. Wznosi się około 70 m ponad równinę na której leży miasto i charakteryzuje skalistymi, urwistymi stokami na których wyznaczono wiele dróg wspinaczkowych. Podejście od strony przystani umożliwia 248 stopni. Na szczycie znajduje się altanka i platforma widokowa. Panorama miasta oraz obszarów położonych na południe od Söderköpingu z wysoczyzną pojezierza Sommenbygden na horyzoncie. Kilka tras turystyczno-rekreacyjnych o różnym stopniu długości. Dojazd możliwy od północy do osady Pettersburg. Z Ramunderberget wiąże się legenda o olbrzymie, który porwał zakonnicę Ragnhildę, tej jednak udało się uciec z jego kryjówki po 10 dniach. Niestety nikt w mieście nie dał wiary, że powrót Ragnhildy nie został okupiony utratą dziewictwa. Tym samym została ona skazana na potępienie. Podobno kiedy urządzono auto-da-fe sam Ramunder zszedł z góry i zabrał ją do siebie a w miejscu stosu wytrysnęło źródło.

Ramundeberget

Söderköping część 4

SÖDERKÖPING [] / 7,0 tys. mieszkańców

Po przekroczeniu Storån znajdziemy się w dawnej dzielnicy Drothem. Równolegle do rzeki przebiegają dwie brukowane ulice wychodzące z placu Rådhustorget: Munkbrogatan i Hospitalsgatan. Otoczone są klimatyczną starą zabudową, którą ukazano w scenach filmu Madicken (1979) wg powieści Astrid Lindgren. Na rogu Munkbrogatan i Kyrkogränd znajduje się zielona willa z datą 1792 na fasadzie. Nieco bliżej rynku pod numerem 6A stoi drewniany dom na wysokiej podmurówce zwany Braskhuset (1). Przypuszcza się, że w tym miejscu funkcjonowała jedna z pierwszych drukarni w Szwecji założona przez biskupa Hansa Braska w 1523 roku.

Wydano tam m.in. Żywot św. Mikołaja oraz mszał Manuale Lincopense zachowany tylko w jednym egzemplarzu. Drukarnię zamknął w 1526 roku król Gustaw Waza obawiając się, że przekształci się w tubę kontrreformacji. Dodajmy, że niepomyślne decyzje królewskie doprowadziły do konfliktu biskupa Linköpingu, który ostatnie lata swego życia spędził na wygnaniu w klasztorze cystersów w wielkopolskim Lądzie. Być może jednym z wątków tego zatargu było zburzenie kościoła klasztornego, który do 1520 roku stał w okolicy dzisiejszego placyku Skvallertorget. Odzyskany budulec wykorzystano następnie do umocnienia twierdzy w Stegeborgu. Od 1235 roku funkcjonował w Söderköpingu drugi w Szwecji (po Visby) klasztor franciszkanów zwanych w Szwecji szarymi braćmi (stąd Gråbrödraklostret). Założony on został już 12 lat po zatwierdzeniu reguły św. Franciszka przez papieża Honoriusza III. W nie istniejącym już dziś ceglanym kościele klasztornym "przy ołtarzu św. Franciszka" pochowana była Magdalena, córka króla Karola Knutssona Bonde, która zmarła w pobliskim Bosgård. Oprócz  świątyni w kompleksie znajdowało się wiele niskich zabudowań mieszkalnych a także pierwsza w mieście sala szpitalna. Praktycznie nic z tego się nie zachowało a jedyną pamiątką po tamtych czasach jest położony po drugiej stronie rzeki budynek młyna Kloster Kvarn. Przy brzegu rzeki rozciąga się teraz niewielki park zwany Klostergården z ozdobnymi krzewami i drewnianym pomostem. Trzy ludzkie głowy to niepokojąca rzeźba Mikaela Lundberga Skvala, sorl och larma ustawiona w 2013 roku. Na dawnym cmentarzu klasztornym ciągnącym się ku zachodowi pozostało kilkanaście grobów w tym archaiczne mogiły typu Eskilstuna, pochodzące jeszcze sprzed okresu powstania konwentu. 

Scena z ołtarza w Drothems Kyrka

Wokół Skvallertorget stoi teraz kilka drewnianych domków nazywanych szpitalnymi chatami powstałych w XVII-XVIII w. dla uboższych mieszkańców miejscowości. Przy końcu miejskiej zabudowy na skraju dawnego cmentarza powstał na przełomie XIII i XIV wieku kościół parafialny dla gminy wiejskiej zwany Drothems Kyrka (2). Ta trójnawowa gotycka świątynia halowa w odróżnieniu od kościoła franciszkańskiego zachowała się do tej pory. Tylko portal zachodni ma charakter autentyczny, wschodnie wejście zostało dodane po przebudowie w czasach nowożytnych. Kościół zlokalizowano w miejscu dość szczególnym. Po pierwsze w owym czasie był to fragment cmentarza klasztornego i pod fundamentami odkryto starsze pochówki, po drugie był to szczyt niewielkiego wzniesienia. Fakty te spowodowały, że budowla od początku nie była zbyt stabilna, więc aby zapobiec katastrofie należało ją wzmocnić poprzez budowę zewnętrznych przypór oraz stworzenie dość unikalnej wewnętrznej ściany szczytowej ułożonej skośnie w stosunku do osi nawy. W środku zresztą obejrzeć można również nieco asymetryczne, jakby "ręcznie" wykonane łuki sklepień znajdujące się pomiędzy poszczególnymi częściami kościoła. W średniowieczu z miejscem tym powiązano wezwanie świętej Trójcy. Taki jest zresztą poniekąd główny motyw ołtarza - XV-wiecznego tryptyku pochodzącego z okolic Lubeki, wykonanego jednak ze specyficznym folklorystycznym zacięciem. Warto przyjrzeć się na nim rozmaitym detalom, np: aniołom muzykującym na gitarach, atrybutom i częściom garderoby w długiej galerii świętych. W prawej nawie wisi niewielki obraz ołtarzowy z nieistniejącej kaplicy szpitala dla trędowatych St Örjan (St Göran) przedstawiający Chrystusa ukrzyżowanego oraz Ostatnią Wieczerzę. Podejrzewa się, że pierwotnie był to obraz o charakterze epitafijnym. W kościele znajdziemy też misę chrzcielną z XIII w. oraz kilka drewnianych rzeźb świętych (np. Matka Boska i św. Jan Ewangelista). Po południowo-zachodniej stronie budowli stoi pomalowana na biało drewniana dzwonnica z XVIII wieku. W pobliżu kościoła przy Drothemsgatan znajdziemy kilka interesujących fotogenicznych drewnianych domków. "Kalle mä pipas stuga" (3) może spokojnie kandydować do miana najmniejszej chaty nie tylko w mieście, ale pewnie i w całej Östergotlandii. W początkach XX wieku było to mieszkanie dzwonnika. Niewiele większe są zabudowania Lottagården. Niegdyś mieszkające tutaj kobiety trudniły się wyrobem cukierków. W kierunku Ågatan ciągnęła się średniowieczna dzielnica Gillet pełna warsztatów kuźniczych i rymarskich. U zbiegu Hospitalgatan i Vintervadsgatan znajduje się altana z wystawą poświęconą wykopaliskom archeologicznym w tym rejonie. Niekwestionowanym centrum tej części miasta był plac zwany dzisiaj Rådhustorget pełniący w dawnych czasach rolę nabrzeża handlowego nad zatoką powstałą przy połączeniu rzek Storån i Lillån. Po XVI w. w związku z procesem izostatycznego podnoszenia się lądu woda się wycofała i przystań straciła swoje znaczenie. Dziś jest to niewielki skwer otwarty ku rzece z kilkoma kolorowymi klombami i staroświecką budką telefoniczną. 

Rådhustorget

Dominantą dzisiejszego placu jest pomalowany na żółto ratusz (4). Obecna budowla wzniesiona została w 1777 roku na miejscu renesansowej siedziby miejskich władz, która z upływem czasu groziła już zawaleniem. Zachował się przywilej kupiecki z 1235 roku wydany przez Svantepolka Knutssona na którym znajduje się pieczęć z miejskim herbem. Od XIII do XV wieku w Söderköpingu odbyło się wiele wydarzeń o znaczeniu politycznym. Tutaj obradowały stany generalne w czasie elekcji króla Magnusa Erikssona, tutaj uznano duńską królową Małgorzatę za regentkę. W 1441 roku walny synod biskupi zadecydował o powstaniu uniwersytetu w Uppsali. Drewniana wieża zegarowa z ośmiokątnym tarasem widokowym nie jest dostępna dla publiczności. Jeszcze w końcu XIX wieku stacjonowała tutaj warta strzegąca miasto przed pożarem. Na piętrze znajduje się dawna sala obrad pełniąca dziś role reprezentacyjne. Zachowały się też zabytkowe piwnice w których składowano beczki z piwem i winem. Po prawej stronie ratusza stoi dwupiętrowa kamienica z interesującymi płaskorzeźbami w niszach. Należała kiedyś do bogatego kupca C. A. Blomqvista i stąd nazywana jest Blomqvistska Huset (5). Warto też zwrócić uwagę na położony we wschodniej części placu przy Ågatan 25a dawny gmach hotelu miejskiego (6) zbudowany w 1911 roku a także sąsiedni budynek Van Hornska Huset (dawny zajazd Fenix). 

Fyrtörnet

W kierunku wschodnim wybiega z placu nadrzeczny bulwar wysadzany szpalerem krótko przystrzyganych lip. Otacza go stylowa drewniana zabudowa przedmiejska na przemian z nowszymi i bardziej monumentalnymi budynkami takimi jak kamienica Kastenhof pod numerem 43, bądź Arbetarföreningenhus (nr 53), gdzie mieściło się pierwsze miejskie kino, teatr oraz biblioteka ludowa. W obecnej restauracji pod tym adresem warto obejrzeć malowidła sufitowe. W domu pod numerem 27 (dziś restauracja Å Caféet) urodził się Bengt Engelbrekt Nyström poeta religijny i autor kilku śpiewanych do dziś powszechnie w Szwecji psalmów. Na końcu bulwaru znajduje się zbudowany w 1902 pałacyk sądu (Tingshus) mieszczący obecnie budynki szkolne. Po północnej stronie Ågatan biegnącej nad przykrytym dziś korytem Lillån znajdowała się kiedyś trzecia dzielnica miasta skupiona wokół nieistniejącego już dziś kościoła St Ilian. Budowla ta została rozebrana około 1528 roku a lokalną wspólnotę parafialną połączono ze zgromadzeniem przy kościele św. Wawrzyńca. Resztki fundamentów świątyni zniszczono ostatecznie w czasie kopania Kanału Gotajskiego. W trakcie badań archeologicznych w okolicach Repslagaregränd odkryto rozwidlenie średniowiecznego wodociągu. Część wody doprowadzana była ze źródeł na wzgórzu Ramunderberget, część czerpana natomiast bezpośrednio z rzeki. 
Wizytówką tej dzielnicy miasta jest ruchliwe nabrzeże przy Kanale Gotajskim. W pobliżu mieściła się pierwsza stacja kolejowa w Söderköpingu zlikwidowana w końcu XIX wieku. Dziś miasto w ogóle nie ma połączenia tym środkiem transportu, ale nowsza magistrala okrążała centrum od południa. Znajdujące się przy przystani drewniane magazyny z 1898 roku kiedyś służące do przechowywania frachtu zajęte są obecnie przez rozmaite lokale gastronomiczne. Miłośnicy lodów powinni wstąpić do Göta Glass lub Smultronstället i oprócz ich smaku rozkoszować się widokami skalistych stoków Ramunderberget po przeciwnej stronie kanału. We wschodniej części nabrzeża stoi Fyrtörnet (7): wysoki 8-piętrowy wieżowiec mieszkalny zbudowany w 2004 roku na bazie dawnego silosa zbożowego. Z kolei spacer do zachodniego krańca promenady pozwoli z bliska obejrzeć dość pocieszną rzeźbę przedstawiającą dzielne króliki próbujące przedostać się na drugą stronę akwenu (Rabbit crossing, Eva Fornåå, 2005).                               

Söderköping część 3

SÖDERKÖPING [] / 7,0 tys. mieszkańców

Pomimo niewielkich rozmiarów jest w Söderköpingu całkiem sporo ciekawych miejsc do oglądnięcia a kilkugodzinny spacer nie będzie wcale monotonny, bo na trasie znajdą się pamiątki historyczne, muzea, XIX-wieczne budowle uzdrowiskowe a na obrzeżach miasta atrakcje przyrodnicze. Dziś ważnym punktem turystycznym jest przystań na brzegu Kanału Gotajskiego, natomiast dawniej to naturalna sieć rzeczna decydowała o lokalizacji głównych ośrodków osadniczych. Miasto do dzisiaj można podzielić na 3 główne części ograniczone rzekami. Na północ od Storån mieścił się kwartał "podgórski": Bergkvarteren od Ramunderberget oddzielony dziś korytem Kanału Gotajskiego. Pomiędzy Lillån a Storån leży dzielnica Drothem zwana też Vintervadskvarteren, wreszcie na wschód od Storån znajduje się Hagakvarteren. Centralną osią miasteczka jest nieco zakrzywiona i łącząca dwa brzegi rzeki ulica Storgatan. 

Storgatan

Dziś stanowi pieszą promenadę, ale jeszcze 50 lat temu, gdy nie było obwodnicy tędy biegł cały ruch na ważnej trasie ze Sztokholmu na południe. Trudno sobie wyobrazić zwykłą mijankę, kiedy szerokość drogi pomiędzy domami wynosiła niecałe 6 m. Brukowaną kostką ulicę otaczają jednopiętrowe lub parterowe domy o starym rodowodzie. Na elewacjach pojawiają się tradycyjne staroświeckie szyldy sklepowe. Przy ulicy znajdziemy księgarnię o 200-letniej historii a także tradycyjną winiarnię, garbarnię czy dawną kupiecką gildię. Pod numerem 1 tuż przy kamiennym moście nad Storån stoi najstarszy dom w całym mieście zwany na cześć XVI-wiecznego króla szwedzkiego Johan III Hus (piwnica jest jeszcze XV-wieczna, a wyższe kondygnacje powstały po wielkim pożarze miasta w 1567 roku, 1). Synem Jana III był "nasz" Zygmunt III Waza. W 1595 roku w Söderköpingu odbył się sejm, który uchwalił wprowadzenie na tron szwedzki Karola IX Sudermańskiego. Za taką kandydaturą opowiedziała się protestancka większość a stało się to kosztem Zygmunta, prawowitego dziedzica w linii męskiej. Wcześniej Zygmunt III Waza jako gorliwy papista naruszył ugodę zawartą na synodzie w Uppsali nakazującą tolerancję dla praktyk innowierczych. Efektem sporu dynastycznego były kilkudziesięcioletnie wojny Polski ze Szwecją zakończone słynnym "Potopem". Storgatan łączy dwa główne place miasta Rådhustorget oraz Hagatorget. 

Rozpoczynając zwiedzanie od dworca autobusowego w pierwszej kolejności trafimy na drugi z wymienionych placów, startując natomiast z przystani bliżej mamy do ratusza. W środku prostokątnego Hagatorget (2) stoi niedawno zainstalowana podświetlona fontanna z rzeźbą ukazującą karuzelę dłuta Gunnela Frieberga. W pobliżu jest też inna niewielka figura przedstawiająca XIII-wieczną królową Katarzynę Sunesdotter, która zapisała Söderköping swojej siostrze Benedykcie, wspominanej zresztą w staroskandynawskiej ludowej pieśni Junker Lars klosterrov. Plac jest otwarty w kierunku rzeki (północno-wschodnia pierzeja) - na tarasach rozciąga się tam ogród różany, a powyżej widać altanę pod szczytem Ramunderberget. Po prawej ręce mamy natomiast kwartał Bryggaren, gdzie dawniej mieścił się tutejszy browar. W trakcie prac archeologicznych znaleziono tutaj dobrze zachowaną średniowieczną tunikę w kolorze czerwono-niebieskim. To i inne znaleziska archeologiczne obejrzeć można na wystawie w pobliskim muzeum miejskim (3). Prowadzone jest ono przez stowarzyszenie zwane Gildią św. Ragnhildy powstałe w 1918 roku. Ta szwedzka średniowieczna święta o dość nieustalonej tożsamości jest patronką zarówno Söderköpingu jak i Södertälje. Muzeum mieści się w dawnym budynku szkolnym. Ustalono, że szkoła kościelna o charakterze trivium (w której uczono 3 podstawowych umiejętności: gramatyki, retoryki i logiki) funkcjonowała tutaj już w XIII wieku. W XVI w. istniał już natomiast obecny budynek w którym wykładano podstawy teologii, filozofię, historię, retorykę oraz uczono klasycznych języków: greki i łaciny. W 1791 roku nadbudowano piętro, aby przystosować miejsce do nowych sposobów kształcenia. Gimnazjum przeniesiono później w inne miejsce, jakiś czas w budynkach mieścił się przytułek, potem biblioteka a od 1978 zorganizowano ekspozycję historyczną. Warto spojrzeć na nowo zaprojektowany model miasta przedstawiający zabudowę z lat 60-tych XX wieku. Jest też wiele starych czarno-białych zdjęć zgromadzonych w przestrzeni stylizowanej na dawne fotograficzne atelier oraz powracająca okresowo wystawa "Młodzi z lat 50-tych" pełniąca też funkcję kawiarenki w stylu retro. 

Muzeum mieści się na Gamla Skolgatan 10. Otwarte jest codziennie od 1 czerwca do 31 sierpnia. Wizyty w innych terminach należy rezerwować telefonicznie pod numerem: 012 12 14 84. Strona web: http://www.stragnhildsgille.se, E-mail: info@stragnhildsgille.se. Wstęp wolny, choć wolne datki mile widziane. Gildia zarządza też skansenem we wschodniej części miasta.

W otoczeniu dawnej szkoły stoją stare drewniane domy, pełniące kiedyś funkcję szpitala. Najbardziej malowniczy z nich to Mulachska Huset na przełomie XVIII i XIX wieku siedziba lekarza a obecnie galeria sztuki z widoczną w tle drewnianą dzwonnicą kościoła św. Wawrzyńca (Laurentiusa, 4). 

Kościół Sankt Laurentii

Stojąca nad brzegiem rzeki Storån ceglana świątynia pochodzi z XII stulecia, aczkolwiek po pożarze z 1494 roku została znacznie przebudowana i przekształcona w kościół halowy. Szerokie ząbkowane szczyty ozdobione są pomalowanymi na biało różnokształtnymi blendami. Jest to charakterystyczna cecha bałtyckiego gotyku, podobne kościoły oglądać można i u nas na Pomorzu, np. w Stargardzie. W ślepej rozecie znajduje się wizerunek patrona św. Wawrzyńca - rzymskiego męczennika spalonego na ruszcie. Zwraca też uwagę dach kryty gontem ze strzelistą wieżyczką na kalenicy. We wnętrzu odbyły się dwie królewskie koronacje: w 1281 roku Magnusa Ladulåsa i Jadwigi Holsztyńskiej, w 1302 - Birgera Magnussona i Marty Duńskiej (Eriksdotter). Wewnątrz zachowało się dużo średniowiecznych rzeźb. Główny ołtarz w kształcie szafy ukazuje Chrystusa zdjętego z Krzyża. Powstał najprawdopodobniej we Francji albo zachodnich Niemczech około 1400 roku. W bocznej ścianie prezbiterium kryje się nowszy obraz ołtarzowy Pera Hörberga ukazujący ten sam motyw, ale z punktu widzenia wczesnoromantycznego chiaroscuro. Niestety jest słabo wyeksponowany a dodatkowo wystawiony na refleksy światła z okien. Warto podejść do drzwi od zakrystii aby obejrzeć średniowieczne okucia miedziane. Oprócz tego w nawie znajdują się liczne drewniane figury świętych a po bokach renesansowe epitafia należące do rycerskiej rodziny Gyllenstiernów. Wolno stojąca drewniana dzwonnica została zbudowana w 1583 roku przez mistrza Andersa. Dźwiga ponad 4-tonowe dzwony. U jej podnóża znajduje się kamień runiczny odkryty w sąsiedztwie kościoła. Biała kładka prowadzi stąd na drugą stronę rzeki. Aby jednak nasz ogląd tej części miasta był pełny warto jeszcze podejść na Prästgatan, aby obejrzeć budynek starej XVIII-wiecznej plebanii (obecnie cukiernia i kawiarnia) oraz dawne gospodarstwo królewskie Bosgård zarządzane m.in. przez Gustawa Wazę i Stena Sture. CDN      

  .        

Söderköping część 2

SÖDERKÖPING [] / 7,0 tys. mieszkańców

Mangelgården to jedno ze starszych a przy tym jedno z ładniejszych schronisk turystycznych w Szwecji. Mieści się w obrębie niewielkiego miejskiego skansenu w starym domu mieszczańskim z końca XVIII w. Do miasta jest stąd krótki spacerek wzdłuż Skönbergagatan. W dwupiętrowym budynku można wynająć pokoje 2-6 osobowe. Dostęp do kuchni, pralni i suszarni. W lecie możliwość zamówienia śniadania. Łazienki na korytarzu. Dwójka w cenie 600 SVK. Dodatkowa opłata za sprzątanie 200 SVK. Po drugiej stronie wzgórza z drewnianym wiatrakiem jest kemping Korskullen, gdzie znajdziemy recepcję schroniskową. Można tu wynająć także drewniany domek wakacyjny. Najtańszy dwuosobowy w cenie 500-540 SVK (w zależności od sezonu). Są też domki rodzinne - trzyosobowe z węzłem sanitarnym (750-850 SVK) oraz znacznie większy dwupokojowy z 8 miejscami noclegowymi (1050-1400 SVK). Kilkadziesiąt miejsc biwakowych z dostępem do energii elektrycznej. Darmowe prysznice, toalety i pralnia. Na miejscu kawiarnia i stołówka. Telefon w sprawie rezerwacji: 012 12 16 21, e-mail: korskullen@soderkopingscamping.se. Atutem tej lokalizacji jest z pewnością bliskość miasta, natomiast pewną niedogodnością hałas dobiegający od głównej ulicy, która znajduje się na zapleczu. 

Schronisko Mangelgården

Inny kompleks noclegowy Skeppsdockan znajduje się na północnych peryferiach miasteczka u podnóży Ramunderberget. Jest tutaj zdecydowanie ciszej, ale wycieczka do miasta trwa trochę dłużej i wymaga przekroczenia mostu na ruchliwej trasie. Jadąc od strony miasta należy na węźle Klevbrinken zjechać w prawo a następnie udać się w lewo pod wiaduktem zgodnie z drogowskazami. Obiekt leży bezpośrednio nad Kanałem Gotajskim. Zgodnie z nazwą budynki pełniły kiedyś rolę stoczni śródlądowej. W schronisku jest 7 pokoi (dwu-, trzy- i czteroosobowe) ze wspólną kuchnią oraz łazienką i toaletą osobną na każdym piętrze. Na miejscu wypożyczalnia kajaków i rowerów. Cena za dwójkę 600-640 SVK w zależności od sezonu. Nocleg dla jednej osoby w takim pokoju kosztuje 500 SVK. Istnieje możliwość zamówienia rannego posiłku, ale w stołówce Korskullen po drugiej stronie miasta. Obok schroniska jest też niewielkie pole biwakowe z dostępem do kuchni, toalety i pryszniców oraz stanowiskami z energią elektryczną. Nocleg kosztuje tutaj 260-290 SVK w zależności od sezonu. Kontakt pod telefonem: 012 12 16 30 lub mailowo: skeppsdocksn@soderkopingscamping.se. Miejsca w obu ośrodkach zarezerwować można również za pośrednictwem strony internetowej: http://www.soderkopingscamping.se  

INFORMACJA TURYSTYCZNA: Stinsen, Margaretegatan 19, 61480 Söderköping. Telefon: 012 11 81 60, e-mail: turistbyran@soderkoping.se, strona www: http://www.visitostergotland.se/soderkoping    

Söderköping część 1

SÖDERKÖPING [] / 7,0 tys. mieszkańców

Obecnie jest to dość senne miasteczko niepozbawione jednak turystycznych atrakcji. W późnym średniowieczu był to jeden z najważniejszych grodów Szwecji, tak że odbyło się tutaj nawet kilka królewskich koronacji. Zamulenie portu spowodowało jednak upadek miejscowości, której znaczenia nie przywrócił nawet przekopany Kanał Gotajski. Biegnie on po północnej stronie osady pod wysokim skalistym wzgórzem Ramunderberget. Przelotowa trasa E22 okrąża z kolei starówkę od południa. Należy z niej skręcić w prawo w Nybrogatan lub Prästgatan.

Miejscowy DWORZEC AUTOBUSOWY znajduje się po południowej stronie trasy E22 w budynku zwanym Stinsen (Margaretegatan 19), dzieląc siedzibę z kawiarnią, punktem informacji turystycznej oraz lokalną biblioteką. Można więc przy okazji zjeść lunch a także skorzystać z Internetu. Przy budynku ustawiona została w 2009 roku nowoczesna czerwona rzeźba W cieniu chmury służąca także jako latarnia oraz miejsce spotkań. Linie numer 45 i 450 obsługują trasy do Norrköpingu (kurs średnio co godzinę). Są także autobusy w kierunku Valdemarsviku oraz kursy w obrębie gminy na przystań w Tyrislöt (Sankt-Anna) i do Östra Ryd. Na dworcu zatrzymują się przelotowe autokary Swebus w kierunku Kalmaru, Sztokholmu i Uppsali a także linia Svenska Buss łącząca Sztokholm z terminalem Flansbjär na przedmieściach Malmö. Do centrum przejść można pieszym ciągiem wzdłuż Karl Knutssons Gatan.

PRZYSTAŃ PASAŻERSKA zlokalizowana jest nad Kanałem Gotajskim przy promenadzie (Bergsvägen). W sezonie letnim stylowy parowiec M/F Lindön kursuje w kierunku Mem (rejs trwa 3 i pół godziny i jest połączony z lunchem). W wybrane dni odbywa się też dłuższa całodniowa wycieczka na wyspę Harstena w archipelagu Gryt a także wieczorny rejs "krewetkowy" pod zamek Stegeborg. Rezerwacja pod telefonem 012 11 09 00 lub przez e-mail: info@sbrunn.se. Dwudniowy rejs do Motali obsługuje parowiec M/S Wilhelm Tham. Szczegółowe informacje i rezerwacje pod telefonem: 031 80 63 15, e-mail: bookings@gotacanal.se. Strona web: http://www.gotacanal.se  

Dogodnym miejscem do pozostawienia samochodu będzie parking przy Margaretegatan przy dworcu autobusowym. Na starówkę jest stąd 10 min marszu spacerem. Bliżej przystani jest niewielki często zajęty parking przy Ågatan. Można również skorzystać z parkingu przy remizie strażackiej. Kilka dwugodzinnych miejsc postojowych jest także przy ratuszu oraz w odchodzących od placu ratuszowego bocznych uliczkach. Należy pamiętać, że wiele dróg w centrum Söderköpingu ma ograniczony ruch jednokierunkowy, co raczej nie sprzyja poszukiwaniu miejsca parkingowego w tym obszarze.

STACJE BENZYNOWE: znajdują się blisko drogi E22. Najbliżej centrum przy Ågatan jest położony Statoil wraz z myjnią. Po drugiej stronie drogi duże centrum handlowe Hemköp. Przy południowo-wschodniej rogatce mamy z kolei stacje 7Eleven i OKQ8.     

Z Mem do Söderköping

Krótki kilkukilometrowy odcinek od śluzy w Mem do turystycznego nabrzeża w Söderköping. Kanał Gotajski biegnie równolegle do niewielkiej rzeki Storån. Od południa zabagniona dolina, od północy miniemy strome wzgórza Beateborg i Ramunderberget (patrz Söderköping). Po wypłynięciu z basenu w Mem zobaczymy po prawej niewielką posiadłość Kanalvillan zbudowaną dla miejscowego inżyniera. Tor wodny w kilku miejscach znacznie rozszerza się. W korycie wbity został czerwony słup sygnalizacyjny. Południowym brzegiem kanału biegnie droga gruntowa, którą można się udać na przechadzkę lub rowerową przejażdżkę z Söderköpingu (powrót tą samą drogą).    

Śluza Tegelbruket

Na wschód od miasteczka. Zbudowana w 1832 roku. Wysokość 2,3 m. Zwodzona kładka. Po północnej stronie posterunek wartowniczy.  Na południowym brzegu malownicza willa Lido. 500 m przed wejściem do śluzy po prawej stronie stał do 1945 roku budynek dawnych koszar dla jeńców rosyjskich budujących kanał. Potem służył jako dom spokojnej starości. 

Znak przed śluzą