Translate

środa, 17 października 2018

Główną drogą do Karlskrony

Ekspresowa trasa E22 przecina naprzemiennie skaliste wzgórza i aluwialne obniżenia składające się na środkową część krainy przyrodniczej Blekinge. W sąsiedztwie nowej dwupasmówki znajdziemy relikty starej drogi królewskiej łączącej miasta i miejscowości regionu. Im bliżej Karlskrony tym więcej charakterystycznych dworów admiralskich fundowanych przez kolejnych zarządców królewskiej marynarki wojennej. 

Start na rondzie w Listerby. W lewo droga do Johannishus, w prawo na półwysep Gö. Na początku stara droga całkowicie pokrywa się z nową.
[228 km] Förkärla. Przy drodze parkingi z mapami informacyjnymi. Po prawej stronie kościół neoklasycystyczny zbudowany w latach 1863-1865. W jego południowym murze znajdują się relikty starszej średniowiecznej budowli. Wieża stoi na miejscu dawnego przedsionka (vapenhus). Wnętrze jest dość ascetyczne. Nad ołtarzem zawieszony jest XVIII-wieczny krucyfiks. Drewniany sufit pod chórem muzycznym kryje pozostałości średniowiecznych malowideł z postaciami aniołów.
[230 km] Rondo. Na prawo (pierwszym zjazdem) dotrzemy w kierunku wysp Almö i Hässlö. W bok od tej drogi jest także dojazd do Vambåsa (2 km). W XVI i XVII wieku była tu spora osada folwarczna związana z morską przystanią. Pozostałością tej królewszczyzny jest tradycyjna farma z wielką stodołą z 1929 roku. W otoczeniu rezerwat przyrodniczy złożony z 2 obszarów - na północy kolczaste zarośla głogu i dzikiej róży wraz z okazami starych dębów oraz fragment lasu bagiennego, na południu kompleks łąk i zagajników dębowych. Nad samym morzem na półwyspie Hjortahammar duże cmentarzysko obejmujące 120 grobów z epoki brązu i żelaza. Parking, wieża obserwacyjna, znakowana ścieżka ekologiczna.
[232 km] Skillinge. Żółty dom po prawej to dawna przydrożna karczma. W jej sąsiedztwie relikty starego królewskiego traktu (droga gruntowa). W prawo odbija asfaltowa jezdnia biegnąca do Nättraby przez Grönadal (2 km). W tamtą stronę dotrzeć można do przystani jachtowych na brzegach półwyspu Skillingenäs.
[233 km] Bjärby. W lewo Agdatorp - XVIII-wieczna posiadłość admiralska z ciekawym ogrodem z kilkoma egzotycznymi gatunkami roślin.
Możliwość noclegu w dawnym budynku mleczarni. Dwuosobowa kwatera w cenie 750 SVK za noc. Kontakt pod telefonem: 072 719 60 80. Arkusz rezerwacyjny na stronie web: http://www.agdatorp.se/ 
[234 km] Węzeł drogowy Nättraby. Prosto autostrada w kierunku Karlskrony. W lewo stara droga. W prawo do centrum miejscowości.
Przy rozjeździe stacja benzynowa OKQ8. Obok myjnia samochodowa i dobrze zaopatrzony supermarket COOP.
Kamienny most pod Nättraby na dawnej Via Regia
Okolice Nättraby są przykładem nagromadzenia się wielu szlaków transportowych z różnych okresów. Oprócz współczesnej autostrady E22 krzyżuje się tutaj droga wodna Nättrabyån, kilka starych tras handlowych, których odcinki są nadal widoczne w terenie (np. Via Regia, linia kolejowa Krosnabanan czy biegnąca ze Småland Värendvägen), a także magistrala kolejowa. Dwuprzęsłowy kamienny most w pobliżu rozjazdu został zbudowany w początkach XIX wieku a wyłączony z użytku po 1934 roku. Odnowiony w latach 70-tych XX wieku stanowi symbol istniejącego od niedawna muzeum rozproszonego obejmującego kilkanaście obiektów związanych z transportem w bliższej lub dalszej okolicy (szczegóły na tablicy informacyjnej). Przy moście zabudowania dawnej kuźni Ekbergów zaadaptowane na siedzibę lokalnego towarzystwa kulturowego. Po drugiej stronie węzła przy chodniku znajdziemy przeniesiony tu stary kamień milowy z 1671 roku. W jego sąsiedztwie stoi dawny posterunek pocztowy zwany Villa Fehr. Tu rozpoczyna się wysadzana drzewami aleja Idrottsvägen - fragment dawnej Via Regia. Reliktem nowszej drogi królewskiej Rikfyran jest z kolei fragment wybrukowany kamienną kostką.   
Villa Aurora w Nättraby
1 km w prawo znajduje się centrum Nättraby. Na lewym brzegu rzeki stoi tam niewielki kościół parafialny otoczony cmentarzem, którego początki sięgają czasów romańskich. Oryginalnymi częściami budowli jest długa nawa, prezbiterium oraz absyda. Ołtarz znajduje się w tej ostatniej oddzielonej od nawy podwójnym łukiem. Za nim zachowało się oryginalne wąskie okno - inne zostały natomiast znacznie poszerzone w późniejszych wiekach. Najbardziej zdobnym elementem wyposażenia jest ambona z drewna dębowego. Interesujący jest zwłaszcza dwuczęściowy baldachim przedstawiający tronującego Boga w postaci Trójcy Świętej oraz modlące się do niego postacie apostołów i Matki Boskiej. Na ścianie prezbiterium wisi XIV-wieczny krucyfiks - najstarszy obiekt we wnętrzu. Warto też przyjrzeć się malowanej ławce z wizerunkami Chrystusa, Marcina Lutra i jednego z księży sprawujących posługę w tej parafii. Na cmentarzu odnajdziemy grób Vitusa Anderssona - nieszczęsnego chłopa właściciela wyspy Trossö na której Karol XI postanowił zbudować Karlskronę. Na wzgórzu na wschód od kościoła znajduje się wysoka drewniana dzwonnica. Po przeciwległej stronie doliny na zboczu Benabacken wznosi się otoczona ogrodem willa Aurora z 1926 roku. Przy kościele znajduje się przystań statku M/S Axel pływającego na trasie Karlskrona-Nättraby.
Statek cumuje przy Fisktorget w Karlskronie. Bilet normalny w jedną stronę kosztuje 35 SVK. Przystanki po drodze m.in. na Dragsö, w Skärva i Sjuhälla.
Kilometr poniżej kościoła za starym parkiem nadrzecznym znajduje się basen portowy i marina powstałe po zamuleniu rzeki w 1923 roku.
2 km na południe od Nättraby jest położona nad samym brzegiem morza Sjuhalla z XIX-wiecznym gospodarstwem Vestorp założonym przez wiceadmirała Nordenskjölda. Kawiarnia i luksusowy pensjonat.
[235 km] Dalej wzdłuż Gamla Landsvägen. W lewo droga zwana dziś Bokskogvägen - fragment dawnego szlaku handlowego Värendvägen ze Smålandu. 1,5 km na północ farma Marielund. XVIII-wieczna posiadłość przekształcona przez gubernatora Adama Johana Raaba. Ogród angielski. Na południe od gospodarstwa na wzgórzu Ekebacken prehistoryczne cmentarzysko.
Skärva Herrgård
[237 km]  Skärfva By. Stara droga zakręca ku północy. Prosto możliwy zjazd na autostradę. Przy zjeździe odgałęzia się w prawo droga do majątku Skärva - jednej z ważniejszych rezydencji admiralskich w okolicach Karlskrony stworzonej przez architekta Karola Augusta Ehrensvärda dla armatora Fryderyka Henryka af Chapmana, budowniczego portu królewskiego w Karlskronie. Dom opisano jako skrzyżowanie greckiej świątyni, włoskiego kościoła z kopułą oraz chaty zrębowej z Blekinge. Ośmiokątna sala z kopułą za wzór ma rzymski Panteon. W południowym skrzydle mieści się gabinet chiński ze zbiorem akwareli z Dalekiego Wschodu. Na piętrze znajduje się prywatny gabinet armatora przypominający kajutę na statku z widokiem na zatokę Danmarksfjärden i centrum Karlskrony. Pałac stanowi część Światowego Dziedzictwa wraz z założeniem urbanistycznym Karlskrony. Otacza go park angielski oraz rozległy rezerwat przyrodniczy. W parku m.in. domek kąpielowy, świątynia Diany oraz symboliczny grobowiec af Chapmana (ostatecznie admirał został pochowany na cmentarzu w Augerum).
[238 km] 2 km w prawo 18-dołkowe pole golfowe w Nicklastorp
[239 km] Boråkra. W starej szkole ludowej pensjonat.
Pokoje gościnne z prywatną łazienką w cenie 900 SVK za jedynkę i 1010 SVK za dwójkę. Na piętrze wanna z hydromasażem. Kuchnia do dyspozycji. Ogród z miejscem do grillowania. Możliwy dostęp do sauny. Basen kąpielowy. Telefon: 76 323 07 45, e-mail: lotta@borakra.se
Na południe od drogi dawny majątek admiralski Västeråkra zwany też Väster Boråkra. Dwór był najpierw własnością generała Henryka af Trolle a następnie aptekarza admiralicji Mosesa Söderströma. Stanął w sąsiedztwie starego traktu królewskiego w kierunku Ronneby, którego fragmenty można obejrzeć i dzisiaj.
[240 km] Allatorp. Po prawej stronie drogi gospodarstwo Stora Boråkra sięgające swoją historią czasów duńskich. Drewniany dwór zbudowany w drugiej połowie XIX wieku. Jedna z nielicznych w Szwecji winnic założona w jednym z najcieplejszych miejsc w kraju.
Trasa biegnie teraz wąską, przełomową dolinką Silletorpsån o długości kilkuset metrów.
[241 km] Rondo na przedmieściach Karlskrony. Część węzła drogowego Karlskrona Väst. Na lewo (trzecim zjazdem) do dzielnicy Rosenholm. Dawne koszary wojskowe i siedziba 2 regimentu artylerii nadbrzeżnej. Kilka starych obiektów militarnych w tym długi drewniany magazyn Frivillighuset. Obecnie w dzielnicy mieści się hala widowiskowa Telenor oraz centrum rozrywkowe Boda Borg. Korty tenisowe, lodowisko oraz inne obiekty sportowe. Magazyn główny Muzeum Blekinge. 
Otwarte w czwartki miedzy 13 a 16. W innych terminach możliwość zwiedzania po wcześniejszej rezerwacji.
W kierunku miasta prosto (drugim zjazdem) i po przecięciu linii kolejowej w lewo Ronnebyvägen. Wjazd do centrum (wyspa Trossö) wzdłuż Sunnavägen i Osterleden.
[247 km] Karlskrona.     
  

środa, 10 października 2018

Wzdłuż ozu Johannishus

Trasa boczna prowadząca na północ do leśnych ostępów na granicy Blekinge i Småland. Biegnie wzdłuż malowniczego pasma wzgórz powstałych w wyniku akumulacji materiału skalnego przez rzekę płynącą pod powierzchnią lądolodu. Oz Johannishus pokrywają łąki i pastwiska z zagajnikami dębowymi a z łagodnego grzbietu rozpościerają się dalekie panoramy. To również największe w Blekinge nagromadzenie rozmaitych kurhanów, dolmenów, prehistorycznych cmentarzysk i innych znalezisk archeologicznych na czele ze słynnym złotosrebrnym skarbem z Västra Vång. Większość obszaru związana jest z wielka posiadłością ziemska hrabiów Wachtmeister zarządzaną przez Johannishus Gods Aktiebolaget. Drogi lokalne. Od Brådstorp droga główna 122.

[0 km] Skrzyżowanie dróg pod Listerby. Wyjazd na północ wzdłuż Tvingyägen. Droga biegnie lewym brzegiem Listerbyån.
Trasę można również rozpocząć w Ronneby podążając Karlskronavägen i Gärestadsvägen w kierunku Hjortsbergi lub dalej Edestadsvägen w kierunku Edestad. 
[3 km] Johannishus. Stara osada i dawna stacja kolejowa na linii Karlskrona- Kristianstad. W centrum wsi jedna z najstarszych szkół powszechnych w Szwecji ufundowana w 1833 roku przez hrabinę Wachmeister. Nieopodal przy Listerbyvägen 13 i 18 stoją dwa miniaturowe domki zwane Pelle Skräddares Hus - zamieszkiwali w nich chłopi służący na kościelnej plebanii. Po wschodniej stronie osady posiadłość Rydsgården - dzisiaj świetlica lokalnego towarzystwa kulturalnego. W sąsiedztwie wzdłuż drogi do Arvidstorp efektowna aleja starych dębów. Rezerwat przyrodniczy Grindstugan.
Właściwa trasa skręca w lewo koło supermarketu ICA i sklepu ogrodniczego omijając centrum miejscowości. Ostatnia willa po lewej przy granicy osady zwana jest Kråkslottet i pełniła kiedyś funkcję banku.
Krąg kamienny na cmentarzysku Hjortsberga








[4 km] Skrzyżowanie dróg. W otoczeniu rezerwat przyrodniczy Johannishus Åsen. Piękne krajobrazowo bory sosnowe i zbiorowiska o charakterze parkowym. Cmentarzysko z epoki żelaza (2): kurhany, kręgi kamienne, dolmeny, statki grzebalne. Jedno z pełniej udokumentowanych stanowisk archeologicznych z tamtego okresu.
Dalszy szlak biegnie w prawo na północ w kierunku Tving. W południową stronę można też powrócić do Ronneby (11 km) lub też dojechać do Edestad (4 km). W południowej części tej niewielkiej w sumie wioski stoi zabytkowy kościółek (1) z połowy XIII wieku. Budowla powstała obok dawnego świętego źródła, przy którym odbywały się pogańskie obrządki w dzień letniego przesilenia. Wodę ze źródła uważano za leczniczą, dlatego w średniowieczu podążały tutaj pielgrzymki. Ocembrowaną studzienkę obejrzeć możemy po północnej stronie w sąsiedztwie linii kolejowej. We wnętrzu świątyni warto zwrócić uwagę na drewniany krucyfiks triumfalny z subtelnym motywem ornamentalnym oraz XVIII-wieczną ambonę z baldachimem na którym przedstawiono Sąd Ostateczny. W ołtarzu obraz przedstawiający ukrzyżowanie Chrystusa. Na suficie ekspresyjne malowidło ukazujące Zmartwychwstanie. Ławki z oryginalnymi wizytówkami. Wiele rzeźb z tego kościoła możemy dziś podziwiać w muzeach, m. in. przedstawienie norweskiego św. Olafa w Karlskronie.
Po drugiej stronie drogi stoi piękna drewniana dzwonnica - najstarsza w Blekinge, pochodząca z XVI wieku. Znajdują się tutaj dwa dzwony: większy z 1688 roku i mniejszy z 1813 roku. Obok na stoku pagórka znajduje się murowany budynek dawnej szkoły ludowej. Obecnie mieści się tutaj prywatna galeria sztuki artystki Susanne Demåne.
[5 km] Na skraju prehistorycznego cmentarzyska wznosi się kościół św. Mikołaja w Hjortsberga uważany za jeden z najstarszych w Blekinge z reliktami romańskimi (fundamenty wieży). Wyposażenie wnętrza jest zdecydowanie młodsze i pochodzi w przeważającej części z XVII i XVIII wieku. Wymienić tutaj należy rzeźbiony ołtarz ludowego artysty Svena Segervalla oraz ambonę Åke Truedssona z wyobrażeniem czterech wydarzeń biblijnych: potopu, narodzenia, ukrzyżowania i zmartwychwstania. Na ścianie wisi obraz modlitewny przedstawiający pastora z żoną i uzupełniony pobożnymi sentencjami. Po przeciwległej stronie drogi na zboczu drewniana dzwonnica. W niewielkim budynku punkt informacyjny przedstawiający historię znaleziska w Västra Vång.
Droga przecina linie kolejową Karlskrona-Kristianstad.
[7 km] Aleja w lewo prowadzi do ukrytego w zieleni Johannishus Slott (3), niestety normalnie niedostępny dla zwiedzających. Od XVIII w. był siedzibą rodową hrabiów Wachtmeister, którzy nadali rezydencji obecny neoklasyczny wygląd (projekt architekta Karola Adelcrantza) i nazwę od kolebki rodu w Inflantach. Hans Wachtmeister to jeden z pomysłodawców portu królewskiego w Karlskronie. W czasie fińskiej wojny zimowej w 1939 roku zorganizowano tutaj kolonię dla dzieci z terenów dotkniętych walkami. W parku znajduje się ozdobna altana. Na okolicznych łąkach kolejne cmentarzyska prehistoryczne. 2 km na zachód rezerwat przyrodniczy Mölleryd. Fragment ozu porośniętego borem sosnowym. Przez piękne krajobrazowo miejsca prowadzi szlak pieszy Blekingeleden. Osobliwością jest XVII-wieczna farma w tzw. stylu południowogockim ze spichrzem zbożowym na wyższej kondygnacji.
Kasakulle
[9 km] Przecinamy niewysoki pagórek zwany Kasakulle (4). To jedno z większych cmentarzysk prehistorycznych z prawie setką odkrytych pochówków. Wyróżnia się duży krąg kamienny zwany Sądem Najwyższym (Högsta Domstolen) oraz siedem sterczących kamieni (Sju Konunga Stenar).
[10 km] Po lewej Västra Vång (5). Przy skrzyżowaniu parking i tablice informacyjne. W wiosce dokonano w 1865 roku odkrycia skarbu ponad 4000 srebrnych monet, płacideł oraz złotej biżuterii, w tym bransolet, krucyfiksów oraz charakterystycznych masek. Artefakty te zostały zakopane w ziemi około 1130 roku, nie wiemy jednak z jakich przyczyn. Nowsze badania archeologiczne dowiodły w każdym razie, że we wczesnym średniowieczu miejsce to stanowiło z pewnością ośrodek handlowy o znaczeniu ponadlokalnym. Dzisiaj skarb z Västra Vång znajduje się w Narodowym Muzeum Historycznym w Sztokholmie oraz w Królewskim Gabinecie Numizmatycznym a nowsze znaleziska w Muzeum länu Blekinge w Karlskronie.
Skarb z Vång
[12 km] Hillerslätt. Skraj rezerwatu przyrodniczego Johannishus Åsen. Droga zakręca łukiem w prawo. Wjeżdżamy do gminy Karlskrona.
[16 km] Bråstorp. Skręcamy w prawo na drogę 122 w kierunku Växjö.
[18 km] Tving. Duża wieś kościelna na wschodnim zboczu doliny Nättrabyån. Na wzgórzu po prawej stronie głównej drogi znajduje się duży neoklasycystyczny kościół parafialny (6) zbudowany w latach 1841-1843 na miejscu starszego średniowiecznego. Najcenniejszym obiektem wewnątrz jest XVI-wieczna szafa ołtarzowa z głównym motywem Trójcy Świętej. Ambona jest dziełem Petera Lindha z Karlskrony i posiada wiele symbolicznych znaków. W głównym ołtarzu obraz Nocnej Wieczerzy pędzla Salomona Anderssona - byłego oficera, który przebywając we francuskiej niewoli zainspirował się oglądanymi w Paryżu dziełami sztuki i został malarzem. Z cmentarza parafialnego roztacza się widok na dolinę rzeki oraz znajdujące się za nią wzgórza ozu Johannishus. W starej części cmentarza znajduje się głaz wspominający jarla Gunnara Gröpe - domniemanego zabójcę brytyjskiego misjonarza św. Zygfryda oraz jego trzech pomocników mnichów Unamana, Sunamana i Vinamana.
Na północ od miejscowości w lasach znajduje się malownicze jezioro Skärsjön z kąpieliskiem.
Niewielka stacja benzynowa Billisten przy północnym wyjeździe z Tving
[20 km] Måstad. W lewo prowadzi droga biegnąca w kierunku jezior Hörnen, Sännen i Listersjön. Popularne miejsca wypoczynku oddalone od cywilizacji. Wielkie kompleksy lasów bukowych. Nad brzegami jezior znaleźć można rzadkie pnącze Dichelyma capillaceum. Rezerwaty przyrody. Szlak pieszy Blekingeleden.
Guttamåla Oxar
[22 km] Alnaryd. Miejsce w którym dolina Nättrabyån znacznie się zwęża. Skalisty stok po zachodniej stronie chroniony jest w rezerwacie przyrody. Parking i miejsce do odpoczynku. Dalej ku północy prowadzi droga 122 w kierunku Eringsbody i Växjö. Jadąc 6 km na północ boczną drogą lokalną dotrzemy do Gnetteryd. W okolicy wsi podziwiać można wielkie głazy narzutowe zwane byczkami (Gnetteryd Stutar). Według legendy diabły miały zrzucać te pociski na kościół w Tving, ale chybiły celu. W pobliżu przy drodze do Guttamåla nad jeziorem Stensjön jest jeszcze jeden wielki blok kamienny pęknięty na pół zwany wołem (Guttamåla Oxar, 7).                           
               
               

czwartek, 23 sierpnia 2018

Uppsala część 7 Wzdłuż rzeki Fyris na południe

UPPSALA [11 km] / 149,2 tys. mieszkańców
Rzeka Fyris przepływa przez centrum miasta, bowiem to od niej jako ważnej drogi transportowej rozpoczęła się kariera ośrodka. Pierwszy odcinek prowadzi wśród zwartej zabudowy miejskiej, dalej na południe ciągną się rozległe tereny zielone: parki i widokowe wzgórza.

Najkrótsza droga z katedry na nadrzeczny Fyris Torg (1) biegnie schodami przez narożny budynek zwany Domtrapphuset. Plac pełnił w przeszłości funkcję targową. Handlowano tutaj drewnem. Obecnie środek płyty zajmuje parking. W dawnej toalecie publicznej (zachowane zostały dawne muszle klozetowe) mieści się obecnie galeria sztuki zwana London Gallery ze względu na upodobnienie do stacji metra w stolicy Anglii. Obok stara pompa wodna tuż nad obudowanym kamienną kostką korytem rzeki. Plac z lewobrzeżną częścią miasta łączą dwa mosty: Dombron po stronie północnej (obecnie zamknięty dla ruchu samochodowego) i Nybron po stronie południowej. W zachodniej pierzei znajdował się dawniej hotel Gillet modny w latach 60-tych ubiegłego wieku,  znany z ekskluzywnej restauracji oraz kasyna. To tutaj podobno po raz pierwszy spotkała się para komików Hasse i Tage. W sąsiednim budynku biuro informacji turystycznej. Róg Drottninggatan w przeszłości nazywany był politycznym zakątkiem, ponieważ wywieszano tutaj najnowszy numer gazety i zawsze gromadziła się grupka komentująca aktualne wydarzenia. Ku południowi wzdłuż rzeki prowadzi Västra Ågatan. Pod numerem 12 "Spegeln" - największe kino w centrum miasta z nowym oddziałem Filmstaden w budynku obok. Ten drugi to wzniesiona na palach w bagnistym gruncie siedziba Bractwa Norrlandzkiego (2) - piękny budynek w stylu holenderskiego renesansu z 1889 roku, którego fasadę zaprojektował sztokholmski architekt Isak Gustaf Clason. 
Fasada siedziby Bractwa Västgöta od strony rzeki
Pod numerem 18 jeden ze starszych budynków w mieście - siedziba Bractwa Västgöta (3). Na fasadzie od strony rzeki widnieje data 1666 - czas kiedy cały kompleks został rozbudowany, ale sam dom jest jeszcze starszy. Według źródeł pisanych powstał około 1604 roku a ślady podpiwniczenia wskazują na jeszcze wcześniejsze datowanie. Główna sala ozdobiona jest malowidłami przedstawiającymi zamki i kościoły Västergotlandii według szkiców Erika Dahlbergha ze zbioru Suecia Antiqua. Siedziba dała nazwę pobliskiej kładce nad Fyrisån łączącej Bredgränd i Slottsgränd. Siedziby bractw uniwersyteckich znajdują się też w okolicznych kwartałach. Willa przy Trädgårdgatan 9 służy nacji Gästrike-Helsinge, a pałacyk pod numerem 15 bractwu Östgöta (5). Ten drugi to neorenesansowy gmach otwarty w 1885 roku przez samego króla Oskara II. Posiada piękna salę bankietową na 300 osób. Funkcjonuje tu również bar mleczny serwujący świetne gofry. Na rogu wąskiej uliczki Slottgränd biegnącej w kierunku zamku znajduje się kościół rzymskokatolicki św. Wawrzyńca (St Lars). Stanowi on część kwartału Munken (4) w którym znajdowały się głównie kolegia medyczne i chemiczne uniwersytetu. Wewnątrz zachowały się jedne z najstarszych budynków akademickich w tym laboratorium chemiczne zbudowane w połowie XVIII wieku a funkcjonujące później jako uniwersytecka drukarnia. Pracowali tu znani naukowcy Carl Wilhelm Scheele i Torbern Bergman. Västra Ågatan kończy się przy moście Islandsbron. To dość ważny punkt w topografii miasta. Z mostu widoczna jest niewielki próg wodny. Poniżej niego znajduje się przystań żeglugowa.
Stylowy statek rzeczny M/S Enköping wypływa w sezonie letnim na rejs wzdłuż rzeki Fyrisån do Ekoln. Degustacja krewetek z szampanem. Inne rejsy odbywają się dalej na jezioro Melar i do zamku Skokloster.
Nad samą rzeką przy wejściu do parku stoi zabytkowy budynek stacji pomp z 1875 roku. Obecnie we wnętrzu mieści się wystawa poświęcona historii miejscowych wodociągów oraz technice uzdatniania wody.
Ekspozycja udostępniana jest w sezonie letnim we wtorki i czwartki między 11 a 15. Wstęp bezpłatny.
Perspektywę w kierunku wzgórza zamkowego wypełnia staw Svandammen (6). W XVI wieku stanowił on część parku zamkowego. Na wyspie znajdował się domek dla łabędzi od których wziął nazwę cały ten akwen. Niestety kilka lat temu zmarł ostatni tutejszy przedstawiciel tego gatunku - samiec Aleksander i póki co w stawie pływają jedynie kaczki. Na jego południowym brzegu mieści się natomiast elegancka restauracja Flustret. Pierwszy pawilon w stylu szwajcarskim powstał w tym miejscu w 1842 roku a potem był kilkukrotnie przebudowany. Nazwa nawiązuje do ula (po szwedzku fluster), ponieważ zawsze przewijała się tu duża klientela z pobliskich kampusów uczelnianych, stąd mówiono, że pełno tu ludzi jak pszczółek w ulu. Dzisiaj odbywają się tutaj rozmaite okolicznościowe bankiety, koncerty i świąteczne imprezy. Bliżej zamku z restauracją sąsiaduje dawna hala sportowa a obecnie koncertowa Svettis z widownią na 1500 miejsc. 
W miejskim parku
Dalej na południe ciągnie się miejski park (7). Oferuje on dość szeroki wachlarz możliwości rekreacyjnych zarówno o charakterze sportowym jak i wypoczynkowym. Na środku sadzawki znajduje się niewielka wysepka Lycksalingsheten Ö z pięknym klombem kwiatowym. W głębi parku w żółtym domku ogrodnika znajduje się letnia kawiarnia a dalej na południe amfiteatr zwany Parksnäckan. Dzieci mogą bawić się w ogródku jordanowskim, z pewnością spodoba się im także niewielki pomniczek Filonka Bezogonka ustawiony w pobliżu rzeki Fyris. W parku jest też wiele rozmaitych rzeźb, trasy rowerowe i ścieżki do joggingu a także długi drewniany pomost spacerowy tuż nad samą rzeką. Można stąd podziwiać liczne barki i łodzie zacumowane na przeciwległym brzegu. 
Nowa kładka Hamnspängen łączy park z dzielnicą Kungsäng po lewej stronie rzeki. Po południowej stronie parku znajduje się remontowany obecnie akademicki kompleks sportowy ze stadionem piłkarskim oraz boiskami do gry w bandy a także torem do biegów narciarskich. Od zachodu ze Stadsträdgården graniczy kompleks szpitala uniwersyteckiego z położonymi na skarpie starszymi i nowszymi budynkami poszczególnych klinik. Kontynuuje on kilkusetletnią tradycję szpitalną w stolicy Upplandii rozpoczętą działalnością księży z katedry w XIV wieku. Pierwsza w Szwecji klinika psychiatryczna powstała w Ulleråker w 1858 roku. Dziś w jednym z budynków tego dawnego szpitala mieści się Muzeum Historii Medycyny w którego zbiorach obejrzeć możemy XVII-wieczne narzędzia chirurgiczne, stare lampy rentgenowskie i rozruszniki serca. Osobną część wystawy poświęcono psychiatrii: życiu codziennemu izolowanych pacjentów i postrzeganiu choroby psychicznej w społeczeństwie. Ciekawym miejscem ekspozycji jest stylowa apteka wraz z wystawą poświęconą medycynie ludowej.
Placówka otwarta jest w niektóre weekendy oraz we wtorki i czwartki między 13 a 17. Wstęp wolny poza specjalnymi wykładami odbywającymi się w niedziele (bilet 40 SVK). Kontakt telefoniczny: 018 611 26 10, e-mail: info@mhm.uu.se. Strona web: http://www.medicinhistoriskamuseet.uu.se/. Dojazd z centrum autobusem nr 4 w kierunku Gottsunda (przystanek Kronparksgården)   
Logo festiwalu reggae
W kierunku południowym biegnie wzdłuż brzegu Fyris ścieżka rowerowa oraz promenada spacerowa. Na położonych nad rzeką łąkach znajduje się estrada i główna arena upsalskiego festiwalu reggae (URF) - najstarszego i największego spotkania fanów tej gorącej muzyki w Skandynawii. Droga ta kończy się przy zwodzonym moście Kungsängsbron. Zbaczając w prawo w okolicach toru minigolfa można dojść na Pollackbacken. Najciekawsza droga w tamtym kierunku biegnie znakowanym na żółto szlakiem pieszym przez porośnięte sosnowym lasem wzgórze Kronåsen. Na jego szczycie znajduje się monumentalny pomnik Carla Millesa Sven Sture (8) z bardzo wysokim kamiennym postumentem ustawiony na pamiątkę bitwy pod Brunkenbergiem. Niestety podziwianie posągu zakutego w zbroję rycerza utrudnia wysoki las - jest on jednak dostrzegalny z dalszej perspektywy, np. z autostrady A4 albo linii kolejowej na południe od Uppsali. Na temat lokalizacji tego projektowanego już w 1871 roku monumentu było wiele kontrowersji. Pewna grupa aktywistów ustawiła nawet tekturową replikę pomnika na koronie wzgórza zamkowego w osi Norbyvägen, aby w ten sposób unaocznić jego lepszą lokalizację. Skandynawskie deszcze nie pozwoliły jednak wytrwać zbyt długo tej makiecie. Pod pomnikiem znajdziemy stoły i ławy - miejsce piknikowe. Szlak żółty biegnie dalej w kierunku polany z uroczym Brunnspaviljongen (9). 
Koszary Pollackbacken
W okolicy znajduje się kilka źródeł mineralnych z których już od XVIII wieku korzystali kuracjusze z Uppsali. W tamtym czasie w pawilonie odbywały się rozmaite zabawy i pikniki - dzisiaj mieści się tutaj przedszkole. W pobliżu powstała też karczma Eklundshof przekształcona obecnie w centrum konferencyjne z kilkunastoma pięknie odrestaurowanymi drewnianymi budynkami w stylu szwedzkim. Teren na którym się znajdujemy to dawna dolina transfluencyjna zwana Geijersdalen jako że romantyczny poeta zwykł się przechadzać po tym ustroniu. Lodowiec przeciął tutaj łańcuch wzgórz ozu upsalskiego a dawną formę wykorzystał niewielki strumień wpadający do rzeki Fyris. Szlak prowadzi na Pollackbacken (10) dawne błonie, które służyło ćwiczeniom wojskowym. Jego "polska" nazwa ma związek z koronacją Zygmunta III Wazy w katedrze upsalskiej i stacjonującymi tu wtedy polskimi oddziałami. Obecnie teren ten stanowi kampus uniwersytecki a w budynkach koszarowych z początku XX wieku mieszczą się nowoczesne laboratoria fizyczne oraz centrum informatyczne. Duży głaz z autografem króla Karola Gustawa upamiętnia militarną przeszłość tego obszaru.                             

środa, 15 sierpnia 2018

Wiejska "katedra" nad Wetterem



Historia szwedzkiego malarstwa rozpoczyna się prawie tak jak wszędzie w Europie od sztuki dekorowania świątyń chrześcijańskich. Z drugiej połowy XIV i XV wieku znany jest artysta urodzony w Hesji, zwany Albertus Pictor, który ozdobił swoim specyficznym stylem kilkadziesiąt kościołów głównie w okolicach Sztokholmu i w Upplandii. Około sto lat starsze są freski w kościołach Skanii i Blekinge, które w owym czasie  znajdowały się jednak w kręgu kultury duńskiej. Charakterystyczne postacie z przymrużonymi oczami tworzone były przez grupę malarzy skupionych wokół mistrza z Vittskövle. Rysunkowe przedstawienie prawd biblijnych było ważnym elementem dydaktyki religii przeznaczonym dla w przeważającej części niepiśmiennego społeczeństwa. Sugestywne barwne obrazy pobudzały wyobraźnię wiernych wskazując im prawdy wiary oraz obraz świata widzianego przez pryzmat chrześcijańskich dogmatów o piekle, czyśccu czy raju. Element takiej wiedzy istotny był także dla kaznodziejstwa protestanckiego, czyli narodowego kościoła szwedzkiego jaki powstał w kraju trzech koron po sejmie w Västerås. Przykładem takiego programu artystycznego zrealizowanego w barokowym kościele jest świątynia w Habo na południowo-zachodnim brzegu Wetteru. Dwóch artystów z Jönköpingu: Johan Christian Peterson i Johan Kinnerus przedstawiło tutaj najważniejsze prawdy wiary według katechizmu Marcina Lutra. Jak czytamy na jednym z kartuszy umieszczonych na wewnętrznym filarze "katechizm ten to krótka i wyraźna podstawa ukazująca najważniejsze i najpotrzebniejsze prawdy wiary wyniesione ze świętych ksiąg i ukazane w postaci pytań i odpowiedzi". Na przeciwległych ścianach świątyni znajdują się obrazy 10 przykazań Bożych: po południowej stronie nieparzyste a po północnej parzyste. Na sklepieniu nawy mamy obrazy trzech najważniejszych sakramentów uznawanych przez kościół protestancki: Chrztu świętego, Spowiedzi świętej oraz Komunii. Oprócz tego nad chórem Modlitwę Pańską oraz wyznanie wiary, czyli Credo. Jeszcze dzisiaj te kolorowe utrzymane w brunatnej tonacji obrazki przypominają starodawny komiks. Poszczególne sceny opatrzone są podpisami objaśniającymi treść przykazania, fragment modlitwy albo wprowadzającymi dodatkowe informacje. Rozróżnić można też style obu twórców - bardziej tradycyjne obrazy Kinnerusa charakteryzują wyraźne kontrasty kolorystyczne oraz statyczne postacie z dużymi oczami i anonimowymi rysami twarzy. Wizerunki Johana Christiana Peterssona są bardziej lekkie, operują szerszą paletą barw i noszą znamiona nowego stylu rokoko. To niestety jedyne malowidła tego artysty, które przetrwały do dzisiejszych czasów. Ozdabiał on głównie wnętrza bogatych mieszczan w Jönköpingu, nieszczęśliwie wszystkie one spłonęły w wielkim pożarze miasta. Do całości trochę nie pasują tablice ozdabiające balustradę chóru muzycznego. Przedstawiają one królową Ulrykę Eleonorę z różnymi instrumentami muzycznymi. Obaj twórcy musieli zastosować nowatorskie na tamten czas techniki malarskie, aby zmieścić się w dość skromnym budżecie 1000 riksdalerów. Rozmach i sugestywność biblijnych ilustracji przyniósł kościołowi w Habo miano drewnianej katedry znad Wetteru. Pojawiła się ona na serii znaczków przedstawiającej cztery romantyczne kościoły bożonarodzeniowe w Szwecji (obok Kiruna Kyrka, Sundborns Kyrka i dzwonnicy w Tensta). Często odbywają się tutaj uroczystości ślubne oraz rozmaite koncerty. Tylko skromna zakrystia przylegająca od północnego-zachodu do prezbiterium zbudowana jest z kamienia. Być może, że w murze tkwią resztki dawnego kościoła wzniesionego na tym miejscu w XII wieku. Reszta mimo sporej wysokości powstała z drewna. Przypomina ona do pewnego stopnia dolnośląskie kościoły łaski - w końcu też zbory protestanckie wznoszone z konieczności z materiału drewnianego i z dużą liczbą przybudówek. Rozplanowanie świątyni pokazuje ówczesne stosunki społeczne. Każdy obywatel gminy miał swoje miejsce we wnętrzu. Gospodarze chłopscy z rodzinami w nawie przed ołtarzem, bogatsi właściciele ziemscy w lożach do których prowadziły osobne wejścia, wdowy i stare panny w tylnej części nawy, samotni chłopcy i panny w bocznych nawach. Oglądając przepiękne malowidła nie można zapomnieć o innych zabytkach znajdujących się we wnętrzu: XIII-wiecznej chrzcielnicy, kamiennych średniowiecznych rzeźbach stojących w zakrystii oraz głównym ołtarzu z piaskowca powstałym już w XIII wieku, ale w obecnej postaci będącym dziełem rzeźbiarza Jonasa Ullberga. Zaprojektowana przez niego nastawa przedstawia  ukrzyżowanie Chrystusa flankowane przez dwie figury Mojżesza i Aarona, pogrzeb i na samej górze triumfalne zmartwychwstanie. Unikalny zegar został wbudowany w ołtarz z inicjatywy miejscowego zgromadzenia parafialnego. Dzięki temu w kościele stale słychać nieco transcendentalne tykanie upływającego czasu.  Umieszczona na szczycie tarczy zegarowej figura mężczyzny co godzinę uderza w gong. Przy renowacji świątyni odnaleziono relikwię i kawałek pergaminu, na którym zapisano, że stół ołtarzowy został poświęcony przez biskupa Sigge ze Skary na przełomie XIII i XIV wieku. Stara chrzcielnica nosi ślady mieszania czerwonej farby - był czas, że przeznaczono ją na sprzedaż i używano doraźnie w takim celu w trakcie remontu. Ciekawym eksponatem jest znajdujący się w zakrystii drewniany model kościoła ukazujący zwłaszcza ukrytą dla zwykłego obserwatora konstrukcję dachu. Organy zostały zbudowane przez znanego mistrza Johana Niclasa Cahmana. Według legendy kościół w Habo miał powstać w nieco innym miejscu jednak siły nieczyste każdej nocy niweczyły trud dziennych budowniczych - w końcu postanowiono zmienić lokalizację. Ale to raczej nie dlatego Habo Kyrka leży obecnie 4 km od miasteczka od którego wziął swoją nazwę. Po prostu osada obecna powstała w pobliżu stacji kolejowej na linii z Jönköpingu do Falköpingu, relatywnie daleko od istniejącej wcześniej wsi. Kościół jest podejrzanie wielki jak na malutką osadę - w dawnych czasach jednak jego parafia była znacznie większa. W końcu XIX wieku Artur Hazelius wystąpił z propozycją zakupu świątyni do organizowanego wtedy w Sztokholmie skansenu na wyspie Djurgården. Padła kwota 75 tysięcy koron wstępnie zaakceptowana przez nabywcę. Na zebraniu parafialnym nikt jednak nie zagłosował za transakcją. Habo Kyrka pozostał na swoim miejscu a sztokholmskie muzeum dopiero w 1916 roku nabyło kościół z Seglora za znacznie jednak niższą cenę.

W sezonie letnim od kwietnia do września kościół otwarty jest przez wszystkie dni tygodnia od 10 do 18, w okresie zimowym (październik - marzec) od poniedziałku do piątku od 10 do 16 oraz w niedziele jedynie w czasie mszy świętych. Z Habo dojazd ulicą Kyrkovägen (4 km). Na miejsce docierają tylko okazjonalne kursy autobusów z okazji koncertów i imprez kulturalnych. Telefon kontaktowy: 046 364 96 00


Spod dzwonnicy
Sufit

















Ołtarz
   

sobota, 21 lipca 2018

Kanał Kinda: Z Bestorp do Brokind

Z Bestorp nad Stora Rången do Brokind nad Lilla Rången jest co najwyżej 6 km wzdłuż drogi, ale trasa wodna ma zdecydowanie dłuższy kilometraż, ponieważ wąski przesmyk Kvilla między dwoma jeziorami opływa duży półwysep z farmą Vesterby. Najwyżej położona śluza kanału oddziela natomiast Lilla Rången od znajdującego się dalej na południu jeziora Järnlunden.

Bestorp
Licząca około 500 stałych mieszkańców osada letniskowa na południowym brzegu jeziora Stora Rången. Od początku XX wieku funkcjonowały tutaj fabryka mebli oraz tartak ostatecznie zlikwidowany w 1958 roku. Niestety używany w procesie technologicznym chlorofenol zanieczyścił glebę i wody podziemne, co pokazały badania z 2007 roku w których odnotowano wysoki poziom dioksyn. Obecnie budynki tartaku przy moście kolejowym zajmuje klub jachtowy. W sąsiedniej zatoce u podnóża porośniętego lasem sosnowo-dębowym wzgórza Korpberget znajduje sie natomiast kąpielisko z sauną. W centrum miejscowości stoi dom kultury i kino Eklunda (1). Obecny murowany budynek wzniesiono po pożarze starego drewnianego w 1958 roku. 

Sätravallen
Dawny ośrodek wypoczynkowy i trawiaste pole namiotowe nad brzegiem niewielkiego jeziora Sätrasjön. Stok narciarski. Sąsiedni rezerwat przyrody (2) obejmuje fragment starego lasu mieszanego. 

Panorama dworu w Vårdnäs wraz z południową częścią Stora Rången 
Vårdnäs
Osada na cyplu przy ujściu rzeki Stångån do jeziora Stora Rången. W tym charakterystycznym miejscu już w średniowieczu istniała jakaś obronna strażnica. Jej następcą jest istniejący obecnie dwór (3) należący do biskupów Linköpingu. Centrum konferencyjne, trzygwiazdkowy hotel i restauracja. Obok stoi nowa drewniana kaplica. Bliżej głównej drogi znajduje się kościół parafialny (5) zbudowany w XVIII wieku na miejscu starszego średniowiecznego. Wysoka wieża została dobudowana jeszcze do starej świątyni w latach 1763-1765 a dopiero potem w 1796 roku wzniesiono nowy korpus nawowy. W ołtarzu znajduje się obraz Pera Hörberga przedstawiający Przemienienie Pańskie. Na przykościelnym cmentarzu odnajdziemy skarbczyk zamykany na cztery oddzielne zamki zgodnie z liczbą Ewangelii. Pomiędzy kościołem a pałacem biskupim stała kiedyś plebania, ale w latach 70-tych wykorzystano wzgórze lokalizując tutaj tradycyjną farmę kulturową (4) do której sprowadzono wpierw dwa stare budynki zwane Berget (chata z Kuseboholm)  i Logen (stodoła z gospodarstwa Koppertorp). Obecnie w kompleksie mieści się 7 drewnianych obiektów - muzeum szkolne i kolekcja gospodarcza. Ze wzgórza widok na jezioro.

Kvilla Bro
Stary średniowieczny bród na rzece Stångån - obecnie przeprawa ta jednak straciła zupełnie na znaczeniu. Już w 1804 roku poczyniono w tym miejscu pierwsze prace mające na celu otwarcie drogi wodnej. Poszerzono wąski przesmyk i ustawiono drewnianą śluzę w postaci klatki z otwieranymi skrzydłami zakotwiczonej w rzece za pomocą kamiennych szkatuł. Po otwarciu kanału tymczasową śluzę usunięto.

Granica posiadłości Vesterby
Vesterby
Granice tej dużej farmy na wzgórzu wyznaczone są przy drodze wjazdowej od południa i północy przez białe betonowe słupy z szyldem przedstawiającym starożytnego wikinga. Historycznie była ona częścią większej posiadłości rolnej Kusaboholm położonej dalej na północy. W XVIII wieku zbudowano w pobliżu rzeki Stångån dużą gorzelnię. Główny budynek (6) na szczycie wzgórza wzniósł w połowie XIX wieku hrabia Henryk Falkenberg z Brokind. Po II wojnie światowej w posiadłości urządzono szkołę leśną. Obecnie jest tu 18-dołkowe pole golfowe a w dworze mieści się zajazd i restauracja. 

Västerby Lövskogar
Rezerwat przyrody o powierzchni 177 ha obejmujący lasy liściaste oraz zarastające łąki i pastwiska pomiędzy jeziorami Stora i Lilla Rången.  Bogata flora i fauna w tym wiele gatunków rzadkich wpisanych na czerwona listę, m.in. grzyb Pachykytospora tuberculosa oraz motyl osadnik wielkooki (Lopinga achine). Wiele pięknych roślin kwiatowych porasta łąkę na północ od Snårviken (7). W południowej części rezerwatu w sąsiedztwie pola golfowego Vesterby znajduje się cmentarzysko z epoki żelaza  Przy moście Vesterbybro parking z tablicą informacyjną a około 1 km dalej w kierunku Sturefors drugi plac postojowy. Kąpielisko w zatoce Svimmersvik. 

Brokind
Osada letniskowa na wschodnim wysokim brzegu jeziora Lilla Rången. Powstała w początku XX wieku wraz z budową linii kolejowej Stångånbanan. Koło dawnej stacji kolejowej znajduje się najstarsza willa Lyckhem. Inne przypominające często drewniane zamki koncentrują się w widokowych punktach wśród dębowych lasów nad akwenem. Warto też zwrócić uwagę na niewielki czerwony domek z dużym fikuśnym kominem (8) przy Rångenvägen 12b. To dawny posterunek pocztowy z 1925 roku. W dolnej części osady jest jeszcze kąpielisko i pomost nad płytką zatoką.              

Rezerwat przyrodniczy Brokind
Obejmuje cztery obszary położone pomiędzy jeziorami Lilla Rången i Järnlunden. W Skolhagen (9) na zapleczu szkoły podstawowej rośnie piękny las dębowy. Dalej na południe znajduje się strome wzgórze Halls Berg a po drugiej stronie rzeki Stångån jeszcze dwa obszary leśne. 

Śluza Brokind (10)
Najstarsza budowla wodna na dzisiejszym kanale. Pierwsze prace podjęto tu już w 1805 roku, ale po kilku latach urządzenie zostało zniszczone i trzeba je było ponownie odbudować. Obecna śluza powstała w 1855 roku przy kamiennym moście od którego wzięła nazwę miejscowość. Wysokość piętrzenia wynosi 1,6 m. Na nabrzeżu znajduje się posterunek strażniczy a w nim niewielka wystawa poświęcona historii kanału Kinda. W pobliżu są też ruiny dawnej cegielni, stary magazyn handlowy i kilka innych budynków gospodarczych.

Skolhagen z widokiem na pałac Brokind
Brokind Slott (11)
Dwupiętrowy pałac posiada dwa niższe skrzydła otoczone zabudową gospodarczą (mleczarnia, stajnie, młyn, magazyny rolne i drzewne). W przeszłości stary trakt kalmarski przekraczał w tym miejscu rzekę Stångån i biegł dalej na północ. Obecnie zastąpiony został nowym odcinkiem drogi krajowej numer 23. Główny budynek w obecnej postaci został wzniesiony w 1731 roku dla Anny Marii Falkenberg na wyspie pomiędzy dwoma ramionami rzeki Stångån. To jednak znacznie starsze gospodarstwo, którego początki sięgają XII wieku i łączą się z półlegendarnymi ostgotlandzkimi jarlami Thorilem i Tatilem. W XIII wieku farma włączona została do olbrzymich posiadłości wierzyciela korony Bo Jonssona Gripa, który ponoć nawet zamieszkiwał tu od czasu do czasu. Przez kilkaset lat ziemie te należeć będą do jego potomków, z których warto wspomnieć imię Månsa Johanssona o pseudonimie "Noc i Dzień" (Natt och Dag). Ten jeden z najlepszych przyjaciół Gustawa Wazy, rycerz i mediator był jednym z niewielu, którzy mieli odwagę stanąć twarzą w twarz z buntownikiem chłopskim Nilsem Dacke. Obecnie pałac to część prywatnego gospodarstwa w należącego do rodu Falkenbergów. Wnętrza dworu są zazwyczaj niedostępne, ale na terenie posiadłości urządzane są rozmaite imprezy kulturalne, koncerty czy gry łowieckie. 

środa, 11 lipca 2018

Habo część 2

HABO [295 km] / 8 tys. mieszkańców
Punktem centralnym miasteczka jest podłużny plac Blåtorget nazwany tak od niebieskiego domku zamykającego go od strony południowej. Niebieskie są także ceramiczne kule znajdujące się na fontannie węgierskiego artysty Gustawa Kraitza przy miejskiej bibliotece. Powyżej placu Jönköpingsvägen zmienia swój kierunek a ostry zakręt zwany jest potocznie Lundqvistakurvan od działającego tu dawniej popularnego sklepu kolonialnego Lundqvista i Viberga. Po wschodniej stronie Jönköpingsvägen stoi rzeźba Kenta Wahlbecka Pięć zmysłów symbolizowanych przez egzotyczne maski. Przy tej samej ulicy, ale blisko stacji kolejowej znajduje się ceglany budynek urzędu miasta z nowoczesną tarczą zegarową na wieży, a zaraz za nim nowy parafialny kościół św. Jana zbudowany w 1993 roku - jeden z dwóch w kraju zaprojektowanych na planie dwunastościanu. Osobliwością wnętrza jest źródełko chrzcielne z wolno płynącą wodą. Nad ołtarzem wisi współczesna rzeźba Chrystusa w kształcie krzyża - dzieło Ewy Spångberg. Najstarszą częścią osady jest położone za torami Bränninge gdzie najpierw stała przydrożna karczma a potem powstało duże gospodarstwo rolne. Śladem po tej dawnej historii osadniczej jest aleja starych drzew przy Bränningegatan. W północnej części centrum przy Munksvägen znajduje się niewielki ogród skansenowski (hembygdsgård) z 7 budynkami mieszkalnymi i gospodarczymi przeniesionymi z różnych części gminy.
Wejście do skansenu w Habo 
Najwcześniej pojawił się tutaj dom byłego wojskowego prokuratora zbudowany z grubych drewnianych bali (Profossbostället). Obok skansenu tuż przy ulicy stoi niewielka drewniana pomalowana na zielono kaplica baptystów. Przy wejściu na teren parku warto zwrócić uwagę na tradycyjny gärdesgård, czyli płot okalający cały ogród. Wykonany jest z młodych świerków. Słupki rozstawiane są w odległości niecałego metra od siebie a dłuższe żerdzie układane na skos mniej więcej na odcinku pomiędzy 7 kolejnymi słupkami. Wiązane są do palików za pomocą gałązek, które wcześniej zanurza się we wrzątku, aby zmiękły i stały się bardziej elastyczne. Oczywiście tego typu ogrodzenia spotykamy w wielu rejonach Szwecji, mają też swoje lokalne formy o nieco innej konstrukcji. W ostatnich latach stały się modne ze względu na ekologiczne trendy. Płot skansenu nawiązuje jednak w tym przypadku do herbu Habo, który przedstawia symboliczną granicę pomiędzy prowincjami Småland i Skaraborg biegnącą jeziorem Wetter oraz zalesionymi brzegami.

Lokalne towarzystwo dziedzictwa prowadzi różne akcje i warsztaty. Niektóre z nich odbywają się w dawnej hali fabrycznej Spinneri AB przy Tidaholmsvägen 14. Drewniany budynek przemysłowy nad małym zalewem należał do założonej w 1882 roku przędzalni Fransa Augusta Johanssona. Zasłynęła ona z produkcji wełnianych kocy pod marką Habo. Obecnie mieści się tu także restauracja i galeria sztuki. Na północ od kompleksu granicznego leży głęboka i podmokła dolina Hökesån. To jedno z ważniejszych tarlisk pstrąga w zlewni Wetteru Dolny bieg rzeki został z tego względu objęty ochroną w rezerwacie przyrody. Ścieżki nadrzeczne prowadzą przez piękny las liściasty, ale mogą być błotniste. Wycieczkę można zakończyć nad brzegiem Wetteru, gdzie znajduje się deszczochron i punkt widokowy. Na wschód od Habo rozciąga się stary las bukowy należący kiedyś do dóbr królewskich a następnie "państewka" Pera Brahe z Visingsö. To jedno z najdalej na północ wysuniętych tego typu zbiorowisk w Szwecji. Początki tej plantacji sięgają XVII wieku. W południowej części lasu znajduje się rezerwat przyrody Stora Kärr chroniący płat starodrzewu. Dojście od parkingu przy drodze głównej 195.
Habo Gamla Kyrka z wewnątrz i z zewnątrz
Najbardziej cenny zabytek Habo znajduje się w osadzie kościelnej położonej 5 km na południowy-zachód od centrum miasta. Dojazd ulicą Kyrkvägen. Trasa biegnie otwartym terenem z rozległymi widokami na łagodne zalesione wzgórza południowego Hökensås. Drewniany kościół parafialny zwany jest wiejską katedrą lub drewnianą katedrą znad Wetteru. Budowla sakralna istniała tutaj już w XIII wieku, ale obecną barokową formę bazyliki zyskała podczas przebudowy w 1723 roku. W tym czasie powstały też piękne malowidła ścienne autorstwa mistrzów z Jönköpingu Johana Kinnerusa i Johana Christiana Petersona. Po obu stronach nawy zawieszone są empory z balkonami przysługującymi możniejszym i bardziej wpływowym członkom zgromadzenia. Ołtarz główny przedstawia sceny Ukrzyżowania, złożenia do grobu oraz Zmartwychwstania. Po bokach stoją figury Mojżesza z kamiennymi tabliczkami oraz jego brata Aarona z zieloną gałązką. Osobliwością ołtarza jest stary zegar mechaniczny z figurką chłopca wybijającą pełne godziny. Dwa ocalałe dzwony zawieszone są na wieży, natomiast stojąca obok dzwonnica pełni tylko i wyłącznie funkcje ozdobne. Świątynię otacza "miasteczko" kościelne z budynkami plebanii, sockenstuga (letnia kawiarenka), dawnych stajni oraz przedszkola. W sezonie letnim do kościoła dojechać można specjalnym autobusem kursującym w dni koncertów i festynów. Odjeżdża on z przystanków na Blåtorget oraz przy Centrum Zdrowia.
Kościół otwarty jest w dni robocze: między 10 a 18 w sezonie letnim, między 10 a 16 w sezonie zimowym (od października do marca). W niedziele czynny tylko w czasie mszy świętej.
8 km na zachód od Habo leży Furusjö niewielka osada z ładną piaszczystą plażą nad jeziorem Furusjön. Wyjazd wzdłuż Bränningeleden. 

                 
           

poniedziałek, 9 lipca 2018

Habo część 1


HABO [295 km] / 8 tys. mieszkańców
Osada w tym miejscu powstała stosunkowo niedawno. W 1860 roku rozpoczęła się budowa odcinka kolei żelaznej między Jönköpingiem a Falköpingiem a stację zlokalizowano w odległości około 4 km od dawnej wsi kościelnej. Miejscowość rozwijała się szybko najpierw w wyniku ekspansji przemysłu (fabryka beczek, fabryka tekstyliów Fransa Augusta Johanssona), potem ze względu na bliskość aglomeracji Jönköpingu. W 1998 roku w wyniku referendum gmina Habo została włączona do länu Jönköping.

Stacja, a w zasadzie przystanek kolejowy na linii Västtågen między Nässjö (Jönköpingiem) a Skövde (Töreboda). Pociągi w jednym kierunku kursują średnio co pół godziny. 2 razy w ciągu dnia bezpośrednie połączenie z Göteborgiem. Dojazd do Sztokholmu z przesiadką bądź w Skövde, bądź w Nässjö. W budynku stacyjnym mieści się bar bistro.
Przy stacji jest też terminal autobusowy. Połączenia aglomeracyjnymi busami z Jönköpingu (Gränna-Habo przez Bankeryd i Jönköping-Habo przez Mullsjö i Furusjö, Brandstorp z możliwą przesiadką do autobusu w kierunku Hjo). Inny dogodny przystanek znajduje się na Jönköpingsvägen przy głównym placu miasteczka.
Wszędzie w mieście gdzie to jest dozwolone parkowanie na okres nie dłuższy niż 24 godziny jest bezpłatne. Najważniejsze miejsca parkingowe znajdują się przy stacji kolejowej, Hovslagaregatan, Telegatan (przy Fritidsgården), przy Hembygdsgården - postój maksymalnie na 2 doby,
STACJE BENZYNOWE: St1, Kråkerydsvägen 1 - na południowych peryferiach, przecznicę w bok od drogi głównej 195,  QStar, Jönköpingsvägen - niewielka samoobsługowa stacyjka ze staroświeckim dystrybutorem, Din-X, Hjövägen 66, mała ajencyjna stacja prywatna wraz z warsztatem samochodowym. 

Munkaskogsgården
Najpopularniejszym miejscem noclegowym w okolicach Habo jest położony przy brzegu Wetteru kemping z osadą domków wakacyjnych (patrz). W lesie Munkaskogen znajduje się świetlica i ośrodek wypoczynkowy Munkaskogsgården udostępniany zazwyczaj grupom zorganizowanym, koloniom, obozom harcerskim, itp. Zawsze istnieje możliwość rozbicia namiotu i skorzystania z bazy sanitarnej w tym miejscu. Są tu też do wynajęcia apartamenty. Kontakt pod telefonem: 073 617 11 94, info@munkaskogsgarden.se
Bed & Breakfast Carlsfors - pokój ze śniadaniem max dla dwójki dorosłych i dwójki dzieci w cenie 800 SVK za noc. Tylko dla niepalących. Na miejscu kuchnia, pralka, telewizor. W północnej części miasta (Carlsforsliden 3). Kontakt telefoniczny: 0709 43 39 89, e-mail: ferrkers42@hotmail.com

INFORMACJA TURYSTYCZNA mieści się w bibliotece przy Jönköpingsvägen 2, 56-631 Habo. Telefon: 036 442 81 11, e-mail: turistinfo@habokommun.se. Otwarte w poniedziałki 13-19, wt-ćzw 11-19, piątki 11-16, soboty 10-13.